Postanowienie - II OZ 524/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 maja 2026
Teza
Oddalono zażalenie. Rejestr zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], M. K., D. L. oraz S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 marca 2026 r. sygn. akt II SA/Gd 808/25 o odrzuceniu skargi X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], M. K., D. L. oraz S. B. na czynOddalono zażalenie. Rejestr zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], M. K., D. L. oraz S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 marca 2026 r. sygn. akt II SA/Gd 808/25 o odrzuceniu skargi X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], M. K., D. L. oraz S. B. na czyn
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono zażalenie
Typ sprawy
nieustalone
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
19 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Małgorzata Masternak - Kubiak
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono zażalenie
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 808/25, po rozpoznaniu skargi X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], M. K., D. L. oraz S. B. na czynność Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 1 marca 2016 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków – w punkcie 1. odrzucił skargę; w punkcie 2. zwrócił ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżącym solidarnie kwotę 200 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi.Sąd pierwszej instancji przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy i stwierdził, wobec poczynionych ustaleń, że o włączeniu karty ewidencyjnej do gminnej ewidencji zabytków skarżący wiedzieli, składając wcześniejsze skargi, będące przedmiotem rozpoznania w sprawach sądowoadministracyjnych o sygnaturach akt II SA/Gd 612/23 i II SA/Gd 661/23, co najmniej w 2023 r. Tymczasem skargę w przedmiotowej sprawie wnieśli dopiero we wrześniu 2025 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu.Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) - dalej "P.p.s.a.", postanowił skargę odrzucić (pkt 1 sentencji postanowienia). O zwrocie wpisu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji postanowienia.Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli: X Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], M. K., D. L. oraz S. B. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucili naruszenie przepisów postępowania - art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., art. 53 § 1, § 2, § 2a P.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 22 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie, albowiem strona nie uchybiła terminowi do sporządzenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa oraz złożenia skargi. Wskutek wprowadzania w błąd przez Organy nie istnieje potrzeba ograniczania stronie prawa do sądu. Wykładnia dokonana w zaskarżonym postanowieniu polegająca na formalnym niedopuszczaniu do rozpatrzenia sprawy pomimo wprowadzania w błąd stron przez organ narusza prawo do sądu wskazane w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, co w połączeniu z wskazywaniem przez organ nieprawdziwej podstawy prawnej włączenia karty adresowej oznacza pozbawienie strony możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (nieważność postępowania).W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i skierowanie skargi na czynność Prezydenta Miasta Gdyni w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków do merytorycznego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty dodatkowo umotywowano.W odpowiedzi na zażalenie Prezydent Miasta Gdyni wniósł o jego oddalenie oraz rozstrzygnięcie o kosztach postepowania według norm przepisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.Na wstępie wskazać należy, że włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków (dalej: "GEZ") na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm.) - dalej: "u.o.z.", nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ujęcie nieruchomości w GEZ rozstrzyga bowiem o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości obowiązkom określonym w danej ustawie. Sama treść tego obowiązku wynika natomiast z przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Czynność ta ma charakter publicznoprawny i, jako skierowana do indywidualnego podmiotu, dotyczy jego obowiązków wynikającychz przepisów prawa (tak: wyroki NSA o sygn.: II OSK 3029/18, II OSK 1166/21, II OSK 2781/17 oraz postanowienia NSA o sygn.: II OZ 287/24, II OSK 2421/24; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query, dalej: "CBOSA").Kwestia kwalifikacji prawnej przedmiotu skargi ma istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżeniaw sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Wniesienie skargi po terminie obliguje Sąd do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2a P.p.s.a., w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie.Jak wyżej wskazano, w przypadku aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., termin do wniesienia skargi zaczyna biec od dowiedzenia sięo wydaniu tego aktu lub podjęciu innej czynności. O rozpoczęciu terminu do wniesienia skargi nie decyduje świadomość naruszenia prawa przez organ, ale dzień, w którym strona dowiedziała się o władczym działaniu organu. Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący o podjętej przez organ czynności wiedzieli, składając wcześniejsze skargi, będące przedmiotem rozpoznania w sprawach sądowoadministracyjnych o sygnaturach II SA/Gd 612/23 i II SA/Gd 661/23. Skarżący dowiedzieli się zatem o zaskarżonej czynności co najmniej w 2023 r. Tymczasem skargę na opisaną czynność, wnieśli dopiero we wrześniu 2025 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu.Należy podzielić powyższe ustalenia organu pierwszej instancji, bowiem jak wynika z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie II SA/Gd 612/23, X Spółka z o.o. z siedzibą w [...], będąca współwłaścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] w Gdyni, wniosła skargę na czynność Prezydenta Miasta Gdyni z sierpnia 2022 r., polegającą na aktualizacji karty adresowej budynku przy ul. [...] w Gdyni, domagając się uznania tej czynności za bezskuteczną i zobowiązania Prezydenta Miasta Gdyni do doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem poprzez wyłączenie z gminnej ewidencji zabytków. Natomiast w sprawie II SA/Gd 661/23 [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...], D. L., S. B. i M. K., będący współwłaścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...] w Gdyni, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na czynność Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 14 i 21 czerwca 2023 r. polegającą na odmowie wyłączenia karty adresowej budynku przy ul. [...] w Gdyni z gminnej ewidencji zabytków, domagając się uznania tej czynności za bezskuteczną i zobowiązania Prezydenta Miasta Gdyni do doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem poprzez wyłączenie z gminnej ewidencji zabytków. Nadto sami skarżący, uzasadniając podniesione zarzuty w treści skargi w sprawie II SA/Gd 661/23, wskazali, że budynek przy ul. [...] w Gdyni został ujęty w gminnej ewidencji zabytków Miasta Gdyni, która została przyjęta zarządzeniem Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 1 marca 2016 r., nr [...]. Dalej skarżący podnieśli również, że usunięcie tego budynku z ewidencji doprowadzi, ich zdaniem, do stanu zgodnego z prawem.Z uwagi więc na powyższe, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że strony skarżące w przedmiotowej sprawie, dowiedziały się o zaskarżonej przez nich czynności Prezydenta Gdyni co najmniej w 2023 r., przy okazji wnoszenia skarg do sądu administracyjnego w ww. sprawach.W konsekwencji zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji wrazz zaprezentowaną w nim argumentacją należy uznać za prawidłowe, jako zgodnez przepisami art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 P.p.s.a..Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.Co zaś tyczy się wniosku o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego zawartego w odpowiedzi na zażalenie, wyjaśnić należy, że przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.Co zaś tyczy się wniosku o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego zawartego w odpowiedzi na zażalenie, wyjaśnić należy, że przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.