Wyrok - II SA/Gl 1584/24 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 30 marca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 października 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1743/2024/16185 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzUchylono decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 października 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1743/2024/16185 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprz
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
30 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 października 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1743/2024/16185 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania K.G. (dalej "Strona" lub "Skarżąca"), od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta R. (dalej "organ I instancji") z dnia 6 września 2024 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem A.G., utrzymało ją w mocy.Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.W dniu 18 sierpnia 2024 r. Strona wniosła do organu I instancji wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W lakonicznym uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności ojca Strony, przy czym ustalony, znaczny stopień datuje się od [...] r.Kolegium w wyniku rozpatrzenia odwołania Strony przywołaną na wstępie decyzją utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny sprawy i przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Z ustaleń Kolegium wynika, że ojciec Strony zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. zaliczony został do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Z kolei matka Strony orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu [...] r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i z tego względu nie może sprawować opieki nad chorym mężem. Orzeczenie zostało wydane na stałe. W dniu 27 sierpnia 2024 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, iż Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, nie pracuje, sprawuje opiekę nad obojgiem rodziców, jednakże w szczególności nad ojcem. Całodobowo wykonuje wszystkie czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem taty, tj. kąpie, pomaga przy goleniu, podaje leki, robi zakupy, przygotowuje posiłki, pierze, pali w piecu, pilnuje wizyt lekarskich jak i spraw urzędowych. Strona nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu, ponieważ nie może pozostawić ojca samego, a nie ma osób, które mogłyby sprawować chociażby częściowo opiekę nad ojcem. Strona nie może liczyć na pomoc matki, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności.Kolegium stwierdziło, że na mocy jego decyzji nr [...] z dnia 29 lutego 2024 r. przyznano Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 30 grudnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem tj. na okres ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonki G.G. (matki Strony). Organ I instancji decyzją z dnia 8 marca 2024 r. zmienił decyzję Kolegium i przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. nie dłużej jednak niż do dnia, w którym orzeczenie o niepełnosprawności stanie się ostateczne.W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sprawy Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i przywołało treść art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) – dalej "u.ś.w.".W jego ocenie żadna z okoliczności wskazanych w art. 63 u.ś.w. nie zaistniała w postępowaniu, ponieważ Strona wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 19 sierpnia 2024 r., a więc już pod rządami znowelizowanego przepisu art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm.) – dalej "u.ś.r.". W sprawie nie znajduje zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.r., albowiem nie doszło do wydania nowego orzeczenia w odniesieniu do osoby wymagającej opieki. Ojciec Strony legitymuje się orzeczeniem z [...] r. na mocy którego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Kolegium stwierdza, że ustawodawca zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku tym, że zostało przyznane do dnia ważności orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby niepełnosprawnej, czyli matki strony.Zatem w ocenie składu orzekającego Kolegium fakt, czy wniosek został złożony pod rządami dotychczasowych przepisów, czy też nowych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie determinował, w oparciu o które przepisy prawa powinien on być rozpatrzony. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne wpłynął od strony do organu I instancji w dniu 19 sierpnia 2024 r., tj. po zmianie stanu prawnego.Zdaniem Kolegium do rozpatrzenia kontrolowanej sprawy zastosowanie mają zatem przepisy art. 17 u.ś.r. w brzemieniu po 1 stycznia 2024 r. Oznacza to, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać na nowych zasadach wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Skargę na powyższą decyzję wywiodła samodzielnie do Sądu skarżąca która podniosła, że uważa zaskarżona decyzję za krzywdzącą i opisała zakres swojej opieki oraz stan zdrowia rodziców niepozwalający jej na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.Przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Jednocześnie w kwestii zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., tj. wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, wyjaśnienia wymaga, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są dokonać analizy przepisów przejściowych. W myśl art. 63 ust. 1 u.ś.r., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.Stosownie natomiast do brzmienia art. 63 ust. 2 u.ś.r., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.Zgodnie z ust. 3 art. 63, osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie, nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Regulacja ust. 4 przywołanego art. 63 tej ustawy odnosi się do specjalnego zasiłku opiekuńczego.Przepis art. 63 ust. 3 u.ś.r. wskazuje na konieczność złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności, przewidując jednocześnie uprzedni 3 miesięczny termin na złożenie wniosku o nowe orzeczenie. Ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.r. ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa.Jak wynika z akt sprawy, decyzją nr [...] z dnia 29 lutego 2024 r., zostało Skarżącej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem na okres od 30 grudnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. (zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności żony osoby wymagającej opieki, matki Skarżącej), a w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. na mocy decyzji organu I instancji znak: [...] z dnia 8 marca 2024 r. W dniu 16 sierpnia 2024 r. do organu wpłynął inicjujący niniejsze postępowanie, wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r., nr [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności, wydanym na stałe (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.).Matka Skarżącej uprzednio legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. wydanym do dnia 31 marca 2024 r. W tym miejscu należy nadmienić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności ważność tego orzeczenia została przedłużona do dnia 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Pomimo ważności poprzedniego orzeczenia matka Skarżącej w dniu 22 maja 2024 r. złożyła wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Złożenie wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki nastąpiło zatem przed datą utraty ważności poprzedniego orzeczenia. W sprawie nie było również wątpliwości co do tego, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, uniemożliwiającą podjęcie pracy zarobkowej.Niewątpliwie, przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, Skarżącej zostało przyznane na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 28 lutego 2025 r., mają zatem zastosowanie przepisy obowiązujące przed nowelizacją.Jak już zwrócono uwagę, ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Te przepisy intertemporalne były przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. I tak, m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 772/24 stwierdzono, że nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności osoby, nad którą sprawuje się opiekę to także - w rozumieniu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym - nowe orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności małżonka tej osoby (zob. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 26 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Gl 1505/25, WSA w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 416/25, CBOSA).Sąd w składzie orzekającym przychyla się do tego stanowiska.Utrata ważności orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznego nie jest jedyną możliwą przyczyną utraty przez opiekuna prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacją wywołującą analogiczny skutek jest również utrata ważności orzeczenia o niepełnosprawności przez małżonka osoby niepełnosprawnej, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec brzmienia ww. przepisu, w przypadku gdy świadczenie pielęgnacyjne przyznawane było z tytułu sprawowania opieki nad osobą, która pozostawała w związku małżeńskim z osobą, która legitymowała się terminowym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (nawet jeśli osoba, nad którą opieka była sprawowana była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawane było na okres, którego datę końcową determinował nie termin ważności orzeczenia podopiecznego lecz jego małżonka. W takim przypadku, jeśli opiekun chciał utrzymać prawo do świadczenia na dalszy okres, konieczne było uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla małżonka osoby niepełnosprawnej i ponowne wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.Z powyższego opisu wynika zatem, iż sytuacja osób, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności jest identyczna z sytuacją osób, które prawo do tego świadczenia utraciły w związku z upływem terminu ważności orzeczenia małżonka podopiecznego.Niezasadnym byłoby zatem różnicowanie sytuacji takich osób. Sytuacje te wynikają jedynie z odmiennych podstaw prawnych (art. 24 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Zarówno z brzmienia art. 63 u.ś.r., jak i z uzasadnienia do projektu ustawy wynika, iż celem istnienia tych uregulowań była ochrona praw nabytych opiekunów osób niepełnosprawnych, które przed lub po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym posiadały lub nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.Zasadnym zatem jest uznanie, iż w wyniku uzupełnienia wykładni językowej art. 63 ust. 1-3 u.ś.r. możliwe jest ponowne przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która utraciła je w związku z upływem okresu ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby niepełnosprawnej, nad którą sprawowała ona opiekę. Zmiana prawa nabytego musiałaby zostać uzasadniona istotną zmianą powodującą, że strona by to prawo utraciła (przykładowo zaprzestaniem sprawowania opieki czy wydaniem nowego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności). Na gruncie rozpoznawanej sprawy tego rodzaju okoliczność nie została jednak wykazana.Wobec powyższego niewątpliwie zostały zachowane przesłanki określone w art. 63 ust. 2 i ust. 3 u.ś.r., warunkujące zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.Z tych przyczyn, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 63 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych względem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną, a wydając rozstrzygnięcie uzasadni swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.., orzekł jak w sentencji.