sygn. III OSK 492/26 14 kwietnia 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Postanowienie - III OSK 492/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 14 kwietnia 2026

Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w.... Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 93/25 o odrzuceniu skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na bezczynność Rektora Politechniki Opolskiej w przedmiocie stwierdzenia niewUchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w.... Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 93/25 o odrzuceniu skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na bezczynność Rektora Politechniki Opolskiej w przedmiocie stwierdzenia niew
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Typ sprawy sprawa karna
Etap skarga kasacyjna
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
prawo karne
Role w sprawie
prokurator uczestnik postępowania uczestnik
Data orzeczenia 14 kwietnia 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Piotr Korzeniowski
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 93/25 o odrzuceniu skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na bezczynność Rektora Politechniki Opolskiej w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu potwierdzającego nadanie tytułu zawodowego licencjata postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 23 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 93/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: WSA w Opolu, Sąd I instancji), odrzucił skargę Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na bezczynność Rektora Politechniki Opolskiej w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu potwierdzającego nadanie tytułu zawodowego licencjata.W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w chwili wniesienia skargi organ załatwił już sprawę administracyjną poprzez wydanie decyzji, co oznacza, że zachodziła pierwotna, bo istniejąca w dniu wniesienia skargi, bezprzedmiotowość postępowania. W dniu wniesienia skargi nie istniał już bowiem przedmiot postępowania, jakim w niniejszej sprawie był stan bezczynności. Sąd I instancji wyjaśnił przy tym, że postępowanie zainicjowane przez prokuratora dwoma środkami, tj. sprzeciwem i wnioskiem, toczyło się w ramach jednej sprawy i jednego postępowania, i zakończyło się wydaniem 1 kwietnia 2025 r. decyzji mocą, której uchylono decyzję Komisji egzaminu dyplomowego z dnia 11 września 2015 r., dotyczącą nadania tytułu zawodowego licencjata i odmówiono ww. nadania tytułu zawodowego licencjata i wydania dyplomu potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego licencjata. Uzasadniając organ wskazał podstawę wszczęcia przytaczając zarówno wniesiony przez prokuratora sprzeciw datowany na 23 stycznia 2025 r., jak i datowany na 24 stycznia 2025 r. (wpływ do organu 28 stycznia 2025 r.), wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego mającego na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem, poprzez stwierdzenie nieważności dyplomu wydanego 15 września 2025 r. Decyzja ta następnie została utrzymana w mocy ostateczną decyzją z 22 maja 2025 r., która została doręczona 26 kwietnia 2025 r. do Prokuratury Okręgowej w Gliwicach.Pismem z 26 stycznia 2026 r. Prokurator wywiódł skargę kasacyjną od ww. postanowienia WSA w Opolu z 23 grudnia 2025 r. sygn. akt I SAB/Op 93/25. Działając na podstawie art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) zaskarżono powyższe postanowienie w całości.Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu postępowania z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, poprzez odrzucenie skargi z uwagi na jej niedopuszczalność z innych przyczyn, aniżeli wymienionych w art. 58 § 1 pkt 1 - 5a p.p.s.a., w związku z przyjęciem, że organ nie pozostaje w bezczynności, bowiem decyzją z 1 kwietnia 2025 r. załatwił on sprawę sposób ostateczny, zanim skarga została wniesiona, w sytuacji, gdy skarga wniesiona została w chwili, w której organ administracji publicznej pozostawał w bezczynności, ponieważ decyzja z dnia 1 kwietnia 2025 r. nie załatwiła co do meritum sprawy administracyjnej, objętej wnioskiem Prokuratora, co sprawia, że nie zachodziła podstawa do odrzucenia skargi, przy czym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Podnosząc powyższy zarzut na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie.Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie jej zarzutów. W niniejszej sprawie za niepoprawną Prokurator uznaje ocenę Sądu pierwszej instancji, że organ i administracji publicznej nie tylko, że wszczął postępowanie administracyjne zgodnie z żądaniem wniosku, ale także zakończył je ostateczną decyzją, zanim wniesiona została skarga na bezczynność. Prokurator podkreślił, że wbrew zapatrywaniu Sądu orzekającego, wniesione przez Prokuratora środki prawne w postaci sprzeciwu i wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego nie dotyczą tej samej sprawy administracyjnej. Każdy z tych środków dotyczy całkowicie odrębnych spraw, których załatwienie następuje na podstawie odrębnych podstaw prawnych. Wniesiony sprzeciw dotyczył bowiem wznowienia postępowania w sprawie nadania tytułu zawodowego licencjata i oparty był m.in. na art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 146 § 1 k.p.a. i art. 77 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571). Z kolei wniosek ukierunkowany był na wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu, które następuje na mocy art. 77 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Nadanie/odmowa nadania tytułu zawodowego oraz stwierdzenie nieważności dyplomu ukończenia studiów stanowią więc dwie różne sprawy administracyjne, których załatwienie następuje we właściwym sobie trybie oraz na właściwych sobie podstawach materialnoprawnych, które nie są tożsame.W tych okolicznościach usprawiedliwiony jest zarzut niezgodnego z prawem odrzucenia skargi na bezczynność Rektora. Dotychczas organ ten nie załatwił sprawy nieważności wydanego dyplomu, o co wnioskował Prokurator, a zatem postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące bezczynności organu nie stało się bezprzedmiotowe. Zarzut ten pozostaje także aktualny nawet gdyby jednak przyjąć, że postanowieniem z 12 marca 2025 r. organ wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności dyplomu. Jest tak dlatego, że jak podniesiono wyżej, Rektor decyzją z 1 kwietnia 2025 r. nie rozstrzygnął sprawy nieważności dokumentu, o którym mowa, czego wprost dowodzi formuła jej sentencji.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie.Zgodnie z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Uznając, że nie ma konieczności przeprowadzania rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 182 § 1 p.p.s.a. i rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny kontrolując zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jest zatem związany granicami wyznaczonymi przez zarzuty skargi kasacyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym sprawę w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z 27 marca 2026 r. sygn. akt III OSK 355/26 i argumentacją tam zawartą posłuży się przy sporządzeniu niniejszego postanowienia.Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zasadny jest zawarty w niej zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jak to trafnie wywodzi Prokurator w skardze kasacyjnej, wbrew zapatrywaniu Sądu I instancji, wniesione przez Prokuratora środki prawne w postaci sprzeciwu i wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego nie dotyczą tej samej sprawy administracyjnej. Co prawda zgodzić należy się z Sądem I instancji, że sprzeciw nie stanowi samodzielnego środka zaskarżenia ostatecznych decyzji administracyjnych, lecz jest wspólnym określeniem kilku różnych środków prawnych, a jego rozpatrzenie następuje w postępowaniu prowadzonym w jednym z trybów nadzwyczajnych z udziałem wszystkich stron i innych uczestników postępowania. Niemniej w niniejszym postępowaniu Prokurator zwrócił się do organu o zainicjowanie dwóch postępowań nadzwyczajnych, tj. w sprawie wznowienia postępowania i w sprawie stwierdzenia nieważności dyplomu.W okolicznościach niniejszej sprawy organ rozpatrzył wyłącznie wniosek o wznowienie postępowania, co stanowi odrębny przedmiot sprawy od sprawy zainicjowanej sprzeciwem dotyczącym stwierdzenia nieważności dyplomu. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 24 stycznia 2025 r. Prokurator zwrócił się do organu o wszczęcie postępowania administracyjnego, mającego na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem, przez stwierdzenie nieważności dyplomu wydanego M.D. w dniu 15 września 2015 r., potwierdzającego nadanie jej tytułu zawodowego licencjata. Wniosku tego miało dotyczyć postanowienie organu z 12 lutego 2025 r., nr PR/174/2025, którym – wbrew ocenie Sądu I instancji – organ wyłącznie postanowił wznowić postępowanie administracyjne w sprawie nadania tytułu zawodowego licencjata. Zdaniem NSA ustalenie to wynika jasno z treści rozstrzygnięcia i podstawy prawnej, odwołującej się do art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Co prawda w treści postanowienia wskazano, że zostało ono wydane w następstwie otrzymania dwóch pism Prokuratora, tj. wniosku oraz sprzeciwu. Niemniej w dalszej części rozważań organ wprost odwołuje się wyłącznie do trybu wznowienia postępowania. Tym samym nawet błędne uzasadnienie postanowienia przez organ nie zmienia oceny, iż – według treści rozstrzygnięcia i podanej podstawy prawnej – organ odniósł się wyłącznie do wniosku o wznowienie postępowania, nie rozstrzygając w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności dyplomu.Co istotne, decyzja z 1 kwietnia 2025 r., nr RR/364/2025, która w ocenie Sądu I instancji miała zakończyć postępowanie zainicjowane zarówno wnioskiem Prokuratora o wznowienie postępowania i sprzeciwem zawierającym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, w treści sentencji odnosi się wyłącznie do uchylenia decyzji Komisji egzaminu dyplomowego z 11 września 2015 r., dotyczącej nadania M.D. tytułu zawodowego licencjata i odmowy nadania ww. studentce tytułu zawodowego licencjata oraz wydania dyplomu potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego licencjata. Decyzją tą nie rozpoznano natomiast żądania stwierdzenia nieważności ww. dyplomu. Podstawą prawną decyzji jest art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., a w uzasadnieniu decyzji organ odnosi się wyłącznie do żądania zawartego w piśmie Prokuratora z 23 stycznia 2025 r., dotyczącego wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie z wniosku M.D. o nadanie jej tytułu zawodowego licencjata.Podsumowując, wbrew ustaleniom Sądu I instancji, nie jest prawdą że organ uczynił przedmiotem jednego postępowania zarówno wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie nadania tytułu zawodowego, jak i stwierdzenia nieważności dyplomu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza zarówno ww. postanowienia, jak i decyzji z 1 kwietnia 2025 r. nr PR/364/2025 i 22 maja 2025 r. nr RR/502/2025, wyraźnie wskazuje, iż organ nie odniósł się i ostatecznie nie uczynił przedmiotem zakończonego decyzją ostateczną postępowania sprawy ze sprzeciwu dotyczącego stwierdzenia nieważności dyplomu wydanego M.D., potwierdzającego nadanie jej tytułu zawodowego licencjata. Tym samym bezprzedmiotowe są rozważania Sądu I instancji dotyczące zastosowania art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.Na marginesie należy zauważyć, iż powyższej oceny nie zmienia fakt, iż organ uchylił decyzję Komisji egzaminu dyplomowego z 11 września 2015 r., dotyczącą nadania M.D. tytułu zawodowego licencjata i odmówił nadania ww. studentce tytułu zawodowego licencjata oraz wydania dyplomu potwierdzającego uzyskanie tytułu zawodowego licencjata. Co prawda na chwilę obecną dyplom objęty sprzeciwem zawierającym żądanie stwierdzenia nieważności został wyeliminowany z obrotu prawnego. Nie zmienia to jednak ustalenia, iż postępowanie zainicjowane sprzeciwem Prokuratora powinno doczekać się reakcji organu. Stwierdzenie nieważności wywołuje skutek ex tunc, będąc środkiem prawnym dalej idącym aniżeli wznowienie postępowania, co powoduje iż w sytuacji zaistnienia przesłanki zarówno do wznowienia postępowania, jak i stwierdzenia nieważności decyzji, pierwszeństwo ma postępowanie z art. 156 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, że "skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji jest wyeliminowanie jej z obrotu prawnego z mocą wsteczną (ex tunc) - od chwili jej wydania, tak, jakby nigdy nie powstała. Uchylenie natomiast aktu prawnego oznacza jego wyeliminowanie od daty uchylenia - ze skutkiem ex nunc. Do tego czasu akt prawny pozostaje natomiast w obrocie i wywołuje skutki prawne. W sytuacji uprzedniego uchylenia aktu administracyjnego brak jest bezprzedmiotowości postępowania nieważnościowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Uchylona decyzja nadal może być zastosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej uchylenie, a tylko w trybie stwierdzenia nieważności możliwa jest całkowita eliminacja decyzji z obrotu" (tak np. wyrok WSA w Warszawie z 26 maja 2017 r., VII SA/Wa 1547/16).Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.