Postanowienie - II GZ 174/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 21 maja 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin. Przywrócenie terminu, Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 3369/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 26 listopada 2024 r. nr 575/2024/Ub w przedmiocie ustalUchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin. Przywrócenie terminu, Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 3369/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 26 listopada 2024 r. nr 575/2024/Ub w przedmiocie ustal
Data orzeczenia
21 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Andrzej Skoczylas
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 3369/25, odmówił K.D. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 26 listopada 2024 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, że postanowieniem z dnia 6 maja 2025 r. WSA odrzucił skargę K.D. na powyższą decyzję Prezesa NFZ z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych poprzez podanie numeru PESEL oraz nadesłanie podpisanej skargi, po podwójnej awizacji korespondencji pod adresem wskazanym w skardze. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wywiódł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia jej braków formalnych. We wniosku podniósł, że w okresie kiedy miała być podejmowana rzekoma próba doręczenia korespondencji przez Pocztę Polską, tj. od 28 marca do 11 kwietnia 2025 r., taka próba nie została faktycznie podjęta, ani też nie zostało pozostawione w jego skrzynce oddawczej awizo. W związku z tym skarżący złożył reklamację do właściwej placówki pocztowej, deklarując, że jak tylko uzyska odpowiedź w tym zakresie, niezwłocznie przekaże ją w ślad za złożonym wnioskiem.W czasie oczekiwania przez WSA w Warszawie na wynik postępowania reklamacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt II GZ 655/25, uchylił postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi. Nie przesądzając na tym etapie postępowania prawidłowości doręczenia spornej przesyłki, która przecież mogła mieć miejsce w świetle okoliczności rozpoznawanej sprawy, NSA wskazał, że powinny zostać wyjaśnione podnoszone przez skarżącego wątpliwości co do prawidłowości doręczenia korespondencji nakładającej na stronę określone obowiązki i to pod rygorem odrzucenia skargi.W związku z powyższym Sąd I instancji zwrócił się z reklamacją usługi pocztowej do Poczty Polskiej S.A. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że reklamowana przesyłka (zawierająca sporne wezwanie do uzupełniania braków formalnych skargi) została 28 marca 2025 r. awizowana z powodu nieobecności adresata. Zawiadomienie o przesyłce pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata, a przesyłkę złożono do odbioru w UP B. W dniu 7 kwietnia 2025 r. pod wskazany adres doręczono zawiadomienie powtórne, a 14 kwietnia 2025 r. przesyłkę zwrócono z uwagi na niepodjęcie jej w terminie.Odmawiając przywrócenia terminu, WSA stwierdził, że istotą argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu jest próba podważenia prawidłowości doręczenia przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący kwestionuje fakt prawidłowej awizacji, wskazując na brak awiza w skrzynce oddawczej, bowiem w jego ocenie próba doręczenia przesyłki nie została faktycznie podjęta.W ocenie Sądu I instancji skarżący nie obalił skutecznie domniemania prawdziwości danych przedstawionych przez doręczyciela. Nie przedstawił on żadnych dowodów na okoliczność niedoręczenia mu zawiadomień o przesyłce zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, zaś samo twierdzenie strony w tym zakresie jest niewystarczające, także w sytuacji nieprzedstawienia wyników wszczętego przez siebie postępowania reklamacyjnego usługi pocztowej. WSA wskazał również, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi – po prawidłowej awizacji pod adresem korespondencyjnym podanym w skardze – zostało zasadnie uznane za doręczone w dniu 11 kwietnia 2025 r. w trybie art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), co potwierdzają wyniki postępowania reklamacyjnego przeprowadzonego w związku z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w postanowieniu z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt II GZ 655/25. W tym stanie rzeczy WSA odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi.Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K.D., wnosząc o jego uchylenie i nadanie skardze właściwego biegu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że nawet jeżeli doszło do uchybienia przez niego terminowi do wykonania zarządzenia do wskazania nr PESEL i przesłania podpisanego odpisu skargi (chociaż, w jego ocenie, trudno uznać to za odpowiadające prawdzie), to i tak nie ponosi on winy za to uchybienie.W dalszej części zażalenia skarżący podniósł, że nie miał wiedzy o awizacji kierowanej do niego przesyłki sądowej. Ponadto wskazał, że podobne sprawy w tym czasie zgłaszał Rzecznik Praw Obywatelskich do Prezesa URE jako nadzorcy nad Pocztą Polską. Dostrzegł to także NSA, uchylając pierwotne postanowienie o odrzuceniu jego skargi. Skarżący złożył reklamację do Poczty Polskiej i do dnia wniesienia niniejszego zażalenia nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Zdaniem wnoszącego zażalenie, sytuacja ta jest trudna do zaakceptowania z punktu widzenia państwa prawa, skoro na skutek zaniedbań państwowego operatora pocztowego, to obywatel ma ponosić negatywne dla niego skutki wynikające z tego zaniedbania, które są dla niego jako 80-latka bardzo drastyczne.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu.W świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku tym strona powinna uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (por. postanowienie NSA z dnia 19 marca 2025 r., sygn. akt II GZ 115/25; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06). W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.Kryterium braku winy po stronie podmiotu dokonującego określonej czynności procesowej stanowi zatem konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (vide: postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKN 273/99, OSNAP 2000, nr 20, poz. 757; Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 333). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011 s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 – wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).Przekładając powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że kwestią decydującą o jej wyniku jest ocena wystąpienia zawinienia lub braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Dokonując tej oceny należało zatem zbadać, czy okoliczności podnoszone przez skarżącego, a przemawiające jego zdaniem za brakiem winy w uchybieniu terminowi, zostały wystarczająco przez niego uprawdopodobnione. Należy przy tym podkreślić, że uprawdopodobnienie – a nie udowodnienie – braku winy wymaga wiarygodnej argumentacji, wskazującej na fakt zaistnienia niedającej się usunąć przeszkody w uchybieniu terminu, i to trwającej w sposób ciągły, aż do dnia dokonania czynności procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ 604/11). W doktrynie zaznacza się że "Artykuł 87 § 2 zwalnia stronę z obowiązku udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu, formułując jedynie obowiązek ich uprawdopodobnienia. Przepisy ustawy procesowej nie definiują pojęcia uprawdopodobnienia. Powszechnie przyjmuje się, że – w odróżnieniu od udowodnienia – stanowi ono stan uzasadnionego przypuszczenia, iż zdarzenie rzeczywiście nastąpiło. O ile udowodnienie powinno opierać się na takich ustaleniach faktycznych, których analiza prowadzi do konkluzji, że fakty przeciwne są niemożliwe bądź wysoce nieprawdopodobne" (J. Wegner [w:] T. Kolanowski, J. Wegner, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 87, LEX).Według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma wątpliwości co do tego, że w niniejszej sprawie wystąpił skutek doręczenia wezwania, w związku z czym skarżący uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi, a którą to okoliczność przesądzono już w postanowieniu NSA z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt II GZ 175/26. Inną kwestią jest natomiast ocena, czy uchybienie terminowi było zawinione i czy ewentualny brak winy został uprawdopodobniony. Zdaniem NSA, dla poczynienia ustaleń w tym zakresie niezbędne jest przeprowadzenie analizy postępowania skarżącego i podjętej przez niego inicjatywy w wykazaniu swoich twierdzeń, dochowywanej przy tym staranności oraz gotowości do udzielania odpowiedzi na wezwania Sądu I instancji. Przede wszystkim zauważyć należy, że wnoszący zażalenie wystąpił z reklamacją w sprawie spornej przesyłki, o czym poinformował WSA w Warszawie we wniosku o przywrócenie terminu złożonym wraz ze skargą oraz zażaleniem na pierwsze postanowienie o odrzuceniu skargi z dnia 6 maja 2025 r. (karta akt sądowych nr 33). Pismem z dnia 3 czerwca 2026 r. przekazał on kopię reklamacji złożonej w placówce pocztowej (karty akt sądowych nr 55-56). Co więcej, skarżący odpowiadał w terminie na wszystkie wezwania Sądu I instancji dotyczące postępowania reklamacyjnego, wskazując przy tym szczegółowo na podjęte przez niego działania zmierzające do wyjaśnienia zaistniałej sytuacji (karty akt sądowych nr 61, 68 i 79). W tym zakresie przedstawił również dowód wizyty w placówce pocztowej z odręczną wzmianką pracownika poczty o ponownym przyjęciu złożonej uprzednio reklamacji (karta akt sądowych nr 69).Podjęte przez skarżącego działania były już przedmiotem wstępnej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt II GZ 655/25, stwierdził, iż "nie można tracić z pola widzenia, że każdego z tych wezwań [do nadesłania odpowiedzi na reklamację] skarżący nie pozostawił bez odpowiedzi. W odpowiedzi na każde z tych wezwań skarżący wyjaśniał, że operator pocztowy nie rozpatrzył reklamacji, pomimo jego aktywnych działań mających na celu uzyskanie odpowiedzi. Trudno jest jednocześnie wskazać, jakie jeszcze inne działania miałby podjąć skarżący, celem uzyskania odpowiedzi operatora pocztowego i w konsekwencji wykazania zasadności swoich twierdzeń". Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela. Skarżący z własnej inicjatywy podejmował aktywność zmierzającą do uprawdopodobnienia jego twierdzeń, a o podjętych krokach rzetelnie informował Sąd I instancji. W związku z powyższym, w ocenie NSA, nie można mu zarzucić choćby lekkiego niedbalstwa na którymkolwiek z etapów postępowania sądowego.Wskazać nadto należy, że w celu wyjaśnienia, czy w rozpoznawanej sprawie w sposób uprawniony uznano fikcję doręczenia przesyłki sądowej, WSA wykonał wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt II GZ 655/25, tj. zwrócił się do Poczty Polskiej S.A. z reklamacją spornej przesyłki. Odpowiedź na reklamację potwierdziła dotychczasowe ustalenia dotyczące terminu doręczenia, a wynikające ze stempli pocztowych widniejących na zwróconej kopercie, w której do strony wysłano wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że prawidłowość domniemania doręczenia przesyłki sądowej w sposób zastępczy nie została obalona i na tej podstawie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu.Naczelny Sąd Administracyjny zauważa w tym miejscu, że ocenie Sądu I instancji umknęły pewne okoliczności, które należało zbadać przy rozpoznawaniu wniosku strony o przywrócenie terminu. Całość argumentacji WSA skupiła się bowiem na kwestii braku obalenia przez skarżącego prawidłowości domniemania doręczenia przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, przy czym w okolicznościach tej konkretnej sprawy należało – przy ustaleniu, że doręczenie to nastąpiło w sposób zastępczy – rozważyć również, czy strona uprawdopodobniła, że terminowi, który rozpoczął swój bieg w dniu 11 kwietnia 2025 r., uchybiła bez własnej winy. W sytuacji zatem, gdy argumentacja podnoszona przez skarżącego skupia się głównie na braku poprawności awizowania skierowanej do niego przesyłki, zaś z postępowania reklamacyjnego wszczętego przez Sąd I instancji wynika, że po dwukrotnym awizowaniu przesyłka została zwrócona do WSA, a następnie uznano ją za doręczoną, należało mieć na uwadze, że poza podjętymi przez stronę działaniami u operatora pocztowego (reklamacje, kolejne wizyty w placówkach pocztowych, udokumentowane próby wyjaśnienia obiegu korespondencji), skarżący nie miał innej możliwości wykazania prawdziwości swoich twierdzeń. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowisko prezentowane przez stronę daje spójny obraz, w ramach którego należało uznać za uprawdopodobniony brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powstałe na tym tle wątpliwości co do możliwości dowiedzenia się o oczekującej przesyłce sądowej należało rozstrzygnąć na korzyść skarżącego, mając przede wszystkim na uwadze zagwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 1188/13, za uwzględnieniem zażalenia w takiej sytuacji przemawia zasada prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Jeżeli istnieją wątpliwości, co do prawidłowości doręczenia korespondencji nakładającej na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1817/13).Biorąc pod uwagę zaistnienie w sprawie przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu i kierując się wskazaną zasadą dążenia do merytorycznego rozpoznania sprawy, NSA uznał, że przywrócenie terminu jest właściwym środkiem procesowym służącym nadaniu sprawie dalszego biegu.W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.., orzekł jak w sentencji postanowienia.