Wyrok - I OSK 1771/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 30 czerwca 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1118/23 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dniUchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1118/23 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dni
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym jako pracownik / pozorność umowy o pracę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
przedstawiciel ustawowy dziecka
Data orzeczenia
30 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jolanta Rudnicka
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/23 po rozpoznaniu skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 marca 2023 r., nr SKO.PS/4110/540/2022 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej – uchylił zaskarżoną decyzję.Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.W dniu 19 lutego 2020 r. Burmistrz C. wydał decyzję, w której określił J.F. (dalej "skarżący") odpłatność za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w B. (dalej "dps"). Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 19 lutego 2020 r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia.Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji zaznaczył, że pozyskał dokumenty o wysokości dochodów skarżącego za 2019 r. i 2020 r. z urzędu skarbowego, ponownie przeanalizował dokumentację pod kątem zawarcia umowy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyty matki w domu pomocy społecznej oraz dokumentację w zakresie obciążenia opłatami wszystkich dzieci. W dniu 8 marca 2022 r. wystosowano do skarżącego wezwanie do podpisania umowy wraz z jej 3 egzemplarzami dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt matki w dps. W dniu 21 marca 2022 r. do organu wpłynęła prośba skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy partycypowania w kosztach utrzymania matki w dps. W piśmie skarżący poinformował, że z uwagi na kłopoty finansowe nie jest w stanie podpisać przesłanej umowy, ponadto wskazał na liczne wydatki ponoszone na utrzymanie matki w okresie jej pobytu w domu pomocy społecznej. W dniu 11 maja 2022 r. organ wystosował pismo, w którym wyjaśniono, że art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, dalej "u.p.s.") wskazuje sposób ustalania dochodu.Decyzją z dnia 6 lipca 2022 r. nr DPR.5027.11.6.2022 Burmistrz C. orzekł o ustaleniu odpłatności dla skarżącego za pobyt jego matki w dps. W uzasadnieniu organ podniósł, że na mocy decyzji z dnia 12 października 2015 r. nr 118/215 matka skarżącego została umieszczona w dps. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego od dnia umieszczenia w dps, tj. od dnia 16 października 2015 r. nie posiadała środków finansowych, które pozwoliłyby jej pokrycie w całości kosztów związanych z pobytem w dps. Zgodnie z przeprowadzonymi w latach 2015 – 2019 wywiadami rodzinnymi ustalono, że matka skarżącego pobierała rentę rodzinną i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie od [...] zł (w 2015 r.) do [...] zł (w 2019 r.), których 70% dochodu nie umożliwiło pokrycia całej opłaty za pobyt dps.Przedstawiając wyliczenia za poszczególne okresy pobytu matki skarżącego (szczegółowe wyliczenia znajdują się zarówno w uzasadnieniu decyzji, jak i uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji) organ I instancji określił opłatę za pobyt matki skarżącego w dps w myśl zasady, o której mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2e, ust. 2f u.p.s., tj. za okres: od 16.10.2015 r. do 31.10.2015 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; od 1.11.2015 r. do 29.02.2016 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; od 1.03.2016 r. do 28.02.2017 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; od 1.03.2017 r. do 28.02.2018 r. w kwocie [...] (powinno być [...]) zł miesięcznie; od 1.03.2018 r. do 28.02.2019 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; od 1.03.2019 r. do 31.03.2019 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; od 01.04.2019 r. do 31.01.2020 r. w kwocie [...] zł miesięcznie; od 1.02.2020 r. do 19.02.2020 r. w kwocie [...] zł miesięcznie.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 24 marca 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Organ uznał przedstawione przez organ I instancji argumenty za trafne, zaś zarzuty podniesione przez skarżącego w odwołaniu, za niemające uzasadnienia.Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienia czy: skarżący faktycznie uchylał się od obowiązku wnoszenia opłat za pobyt matki w dps, czy w rzeczywistości odmawiał ustalenia wysokości swoich dochodów w danym okresie, czy faktycznie organ I instancji kilkakrotnie zwracał się do skarżącego o podanie tabeli dochodu, czy skarżący faktycznie odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o wysokości zobowiązania w każdym miesiącu pobytu matki skarżącego w dps.Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sad Administracyjny uwzględnił złożoną skargę, uchylając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 marca 2023 r.W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że niespornym jest, iż skarżący z mocy przepisów obowiązującego prawa zobligowany był partycypować w kosztach utrzymania matki przebywającej w dps. Sąd uznał również, że skarżący jest przedsiębiorcą, zatem zastosowanie do niego znajduje art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym, w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność. Zatem organy prawidłowo ustaliły dochód skarżącego.Sąd natomiast podzielił pogląd, że "zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 1 sformułowanie "nie więcej niż 70%" oznacza, że mieszkaniec domu korzysta z opłaty nieobejmującej więcej niż 70% jego dochodu tylko wtedy, gdy jego dochód na to pozwala. Jeżeli dochód jest zbyt niski, mieszkaniec domu przestaje korzystać z prawa do ponoszenia opłaty w wysokości "nie większej niż 70%"; przeciwnie, zostaje obciążony obowiązkiem poniesienia odpłatności wynoszącej maksymalną kwotę, równą 70% uzyskiwanego dochodu" (tak. W. Maciejko w: P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, komentarz do art. 61). Tym samym pozostałe osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., mogą zostać zobowiązane do ponoszenia opłaty przekraczającej 70% dochodu mieszkańca dps, jeżeli wartość ta jest niższa od kosztu jego pobytu w dps, nie zaś opłaty obciążającej mieszkańca domu pomocy społecznej w wysokości nieprzekraczającej 70% jego dochodu. Tymczasem w niniejszej sprawie za okres od marca 2016 r. do marca 2019 r. odpłatność dla skarżącego została ustalona w nieprawidłowej wysokości, bowiem nie została ona wyliczona od wartości kosztu pobytu przekraczającej 70% dochodu mieszkańca dps, ale także od wartości obciążającej mieszkańca domu pomocy społecznej w wysokości nieprzekraczającej 70% jego dochodu, a zatem w tym zakresie, w ocenie Sądu I instancji, nieprawidłowo.Sąd I instancji uznał ponadto, że skarżący miał zapewniony czynny udział w toczącym się postępowaniu bowiem skierowano do niego projekt umowy w sprawie ustalenia opłaty za pobyt matki w dps. Sąd ten odniósł się także do kwestii zwolnienia skarżącego ze wskazanej opłaty podnosząc, że z uchwały NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 wynika, iż zwolnienie z opłaty, na mocy art. 64 u.p.s. może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Sąd I instancji, powołując się na wskazane w uzasadnieniu wyroku orzecznictwo sądowoadministracyjne podniósł, że wniosek skarżącego w tym zakresie będzie podlegał rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, po uprzednim skonkretyzowaniu i zindywidualizowaniu tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do skarżącego w decyzji administracyjnej o ustalenie opłaty.W konkluzji Sąd I instancji wskazał, że prowadząc ponowne postępowanie organ dokona prawidłowego wyliczenia odpłatności dla skarżącego za okres od marca 2016 r. do marca 2019 r. od wartości kosztu pobytu przekraczającej 70% dochodu mieszkańca dps i podejmie rozstrzygnięcie w sprawie z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej przez Sąd, a także z uwzględnieniem, że obowiązkiem organu jest sporządzenie uzasadnienia decyzji na tyle czytelnie i klarownie, by jej adresat, a także ewentualnie sąd, miał możliwość poznania wszystkich okoliczności natury faktycznej i prawnej, które przesądziły o sposobie rozstrzygnięcia.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:– prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że "zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 1 sformułowanie "nie więcej niż 70%" oznacza, że mieszkaniec domu korzysta z opłaty nieobejmującej więcej niż 70% jego dochodu tylko wtedy, gdy jego dochód na to pozwala. Jeżeli dochód jest zbyt niski, mieszkaniec domu przestaje korzystać z prawa do ponoszenia opłaty w wysokości "nie większej niż 70%"; przeciwnie, zostaje obciążony obowiązkiem poniesienia odpłatności wynoszącej maksymalną kwotę, równą 70% uzyskiwanego dochodu, a tym samym pozostałe osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., mogą zostać zobowiązane do ponoszenia opłaty przekraczającej 70% dochodu mieszkańca DPS, jeżeli wartość ta jest niższa od kosztu jego pobytu w DPS, nie zaś opłaty obciążającej mieszkańca domu pomocy społecznej w wysokości nieprzekraczającej 70% jego dochodu;– prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2e u.p.s. przez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na pominięciu jego treści i uznanie, że za okres od marca 2016 r. do marca 2019 r. odpłatność skarżącego za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej została ustalona nieprawidłowo;– prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przez wskazanie wytycznych co do dalszego postępowania przez organ odwoławczy, które de facto są niewykonalne i sprzeczne z obowiązującym art. 61 ust. 2e u.p.s.W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o:1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddaleni, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;2) zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.Skarżący kasacyjnie organ oświadczył jednocześnie o zrzeczeniu się rozprawy.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organy ustaliły, iż skarżący nie wyraził zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. i de facto nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdyż mimo spotkania z pracownikiem socjalnym nie przedłożył żądanych dokumentów obrazujących jego dochód ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3-5 u.p.s. Dochód skarżącego za poszczególne lata organy ustaliły w oparciu o pozyskane informacje z urzędu skarbowego. W związku z powyższym opłatę za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej ustalono stosownie do regulacji zawartej w art. 61 ust. 2e u.p.s., przy uwzględnieniu zasady wynikającej z art. 61 ust. 2f tej ustawy. Opłatę należną od skarżącego ustalono uwzględniając, że - stosownie do art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. - osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt I.F. w domu pomocy społecznej są trzy osoby tj. skarżący, jego brat – W.F. oraz siostra – A.W., w stosunku do których wydane zostały stosowne decyzje ustalające odpłatność za pobyt matki w dps.W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s., a także naruszył art. 61 ust. 2e tej ustawy przez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na pominięciu treści tego przepisu. Zaprezentowany przez WSA w Krakowie pogląd prawny dotyczący art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. odnosił się do stanu prawnego obowiązującego do dnia 4 października 2019 r. bowiem do tej daty przepisy ustawy o pomocy społecznej nie precyzowały, czy organ ma odrębnie wydawać decyzje o wysokości opłaty dla mieszkańca domu pomocy społecznej i dla pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia opłat. Od powyższej daty przepis art. 59 u.p.s. wyraźnie wskazuje, iż decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania dodomu pomocy społecznej. W obecnym stanie prawnym zatem te dwa postępowania są rozdzielone - najpierw bowiem organ I instancji wydaje odrębną decyzję ustalającą opłatę dla mieszkańca dps a następnie dla pozostałych osób zobowiązanych w myśl art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do pokrycia kosztów pobytu mieszkańca dps, jeżeli ustalona dla mieszkańca domu opłata tych kosztów nie pokrywa.W ocenie skarżącego kasacyjnie w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie zakwestionował stanowiska Kolegium, iż skarżący - mimo spotkania z pracownikiem socjalnym organu I instancji - w istocie odmówił (nie wyraził zgody) przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, bowiem nie przedłożył dokumentów ani też nie złożył oświadczenia odnośnie wysokości dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust, 3-5 u.p.s., co w konsekwencji uniemożliwiło organom ustalenie skarżącemu opłaty za pobyt matki w dps zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie Sąd I instancjinaruszył również art. 141 § 4 P.p.s.a. bowiem wskazania Sądu I instancji nie są do końca zrozumiałe i dodatkowo niewykonalne, a gdyby nawet przyjąć, że można je wykonać, to w konsekwencji doprowadzą do wydania decyzji sprzecznej z art. 61 ust. 2e u.p.s.Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.Na wstępie wskazania wymaga, że materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Stosownie do art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wedle brzmienia art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. W sytuacji natomiast, gdy kwota 70% dochodu mieszkańca domu jest większa lub równa 100% opłacie za pobyt, odpowiadającej średniemu miesięcznemu kosztowi utrzymania mieszkańca dps, to mieszkaniec zostaje – w drodze decyzji – zobowiązany do uiszczania w całości tej odpłatności. Natomiast, jeżeli kwota 70% dochodu mieszkańca jest mniejsza od średniego kosztu jego utrzymania, następuje ustalenie podmiotów zobowiązanych do jej uiszczania w stosownych częściach. W takim przypadku, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.Stosownie natomiast do art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może zostać ustalona w drodze umowy, zawartej pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi, przy uwzględnieniu wysokości dochodów i możliwości tych ostatnich. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia przedmiotowej umowy wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ w decyzji administracyjnej (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W tym zakresie ustawodawca rozróżnia dwie sytuacje. Pierwsza wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., według którego, jeżeli osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w powołanym wyżej art. 103 ust. 2 u.p.s., ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wówczas wysokość wnoszonej przez nie opłaty ustalana jest z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 art. 61 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Natomiast druga sytuacja, przewidziana w art. 61 ust. 2e u.p.s., zachodzi wtedy, gdy osoby zobowiązane nie wyraziły zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a także nie wyraziły zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym przypadku wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 u.p.s.Wysokość opłaty, o której mowa w ust. 2e art. 61 u.p.s., organ ustala stosownie do art. 61 ust. 2f u.p.s. proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Opłata ta ustalana jest w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu (w tym wypadku matkę skarżącego) i opłatami wnoszonymi przez inne osoby, o których mowa art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (w rozpoznawanej sprawie - siostrę i brata skarżącego, w stosunku do których ich odpłatność ustalono na podstawie odrębnych decyzji – z dnia 16 stycznia 2020 r. i z dnia 21 czerwca 2021 r.).Powołane wyżej przepisy określają tryb i zasady ustalania opłaty za pobyt w dps, wedle których organ w pierwszym etapie ustalania wysokości opłaty prowadzi postępowanie zmierzające do zawarcia z osobami zobowiązanymi umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jak i do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, który między innymi stanowi podstawę do określenia wysokości opłaty osobie zobowiązanej. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, to organ ustala w drodze decyzji administracyjnej wysokość opłaty, której wysokość jest uzależniona od tego, czy osoba zobowiązana wyraziła, czy też nie wyraziła, zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.Z akt rozpoznawanej sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżący zarówno nie wyraził zgody na zawarcie umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., a także nie współpracował z organem w sprawie ustalenia w przeprowadzonych wywiadach środowiskowych jego sytuacji materialnej i dochodowej. Zauważenia wymaga, że pomimo spotkania z pracownikiem socjalnym, nie przedłożył żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, czego nie potwierdza pismo Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 28 stycznia 2020 r., z którego wynika, że w lokalu mieszkalnym, którego właścicielem jest skarżący zgłoszone są dwie osoby. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie współpracował z organami w sprawie ustalenia jego realnej sytuacji dochodowej na żadnym etapie toczącego się postępowania. Jak trafnie wskazuje skarga kasacyjna, co także wynika z akt rozpoznawanej sprawy, dochód skarżącego został ustalony na podstawie pozyskanych informacji z urzędu skarbowego (szczegółowe informacje znajdują się zarówno w decyzjach organów, jak i uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji). Skarżący, pomimo wezwania, nie ustosunkował się również do informacji zawartej w piśmie z dnia 11 maja 2022 r., dotyczącej zasad i sposobu wyliczenia jego dochodu. Nie podpisał także umowy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt matki w dps. Dlatego też uznać należy, że organy administracji, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, w sposób prawidłowy ustaliły skarżącemu opłatę za pobyt jego matki w dps, stosownie do regulacji zawartej w art. 61 ust. 2e u.p.s. przy uwzględnieniu zasady wynikającej z art. 61 ust. 2f tej ustawy. Ustaliły również w sposób prawidłowy dochód skarżącego w oparciu o zgromadzone w toku postępowania dokumenty, tj. pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia: 1 lipca 2022 r., 11 lutego 2020 r. i 4 lutego 2020 r., na podstawie art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s. (skarżący jest bowiem przedsiębiorcą).W oparciu o powyższe, uznać należy, że zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 61 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 61 ust. 2e u.p.s. wskutek ich błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania, okazały się być uzasadnione.Za zasadny należało również uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie sporządzone przez Sąd I instancji nie jest w pełni zrozumiałe, jednakże poddaje się ono sądowej kontroli. Użyte przez Sąd I instancji sformułowanie "Prowadząc ponowne postępowanie organ dokona prawidłowego wyliczenia odpłatności dla skarżącego za okres od marca 2016 r. do marca 2019 r. od wartości kosztu pobytu przekraczającej 70% dochodu mieszkańca DPS i podejmie rozstrzygnięcie w sprawie z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej przez Sąd, a także z uwzględnieniem, że obowiązkiem organu jest sporządzenie uzasadnienia decyzji na tyle czytelnie i klarownie, by jej adresat, a także ewentualnie sąd, miał możliwość poznania wszystkich okoliczności natury faktycznej i prawnej, które przesądziły o sposobie rozstrzygnięcia" nie jest w pełni klarowne przy uwzględnieniu kwestii, dotyczącej, zdaniem Sądu, błędnego wyliczenia wysokości odpłatności skarżącego za pobyt matki w dps – "Tymczasem w niniejszej sprawie za okres od marca 2016 r. do marca 2019 r. odpłatność dla skarżącego została ustalona w nieprawidłowej wysokości, bowiem nie została ona wyliczona od wartości kosztu pobytu przekraczającej 70% dochodu mieszkańca DPS, ale także od wartości obciążającej mieszkańca domu pomocy społecznej w wysokości nieprzekraczającej 70% jego dochodu, a zatem w tym zakresie nieprawidłowo".Zauważenia wymaga, że przytoczone fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie są trafne, a tym bardziej jasne, klarowne czy zrozumiałe. Jednakże pomimo dostrzeżonych nieprawidłowości uznać należy, że skoro Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. w zw. z art. 61 ust. 2e u.p.s., tym samym przytoczone w powyższych fragmentach jego uzasadnienia twierdzenia i wskazania dla organu co do dalszego postępowania, jak trafnie podnosi skarga kasacyjna, w przypadku ich wykonania doprowadziłyby do wydania decyzji niezgodnej z obowiązującymi wówczas (na dzień wydawania decyzji) przepisami prawa.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Jednocześnie uwzględniając charakter sprawy Sąd na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.