Wyrok - I OSK 1543/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 30 czerwca 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1333/23 w sprawie ze skargi Z.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmOddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1333/23 w sprawie ze skargi Z.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedm
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
30 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Joanna Skiba
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1333/23, oddalił skargę Z.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Z.T. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:-art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej W.T. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia.Jednocześnie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.s. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Pani W.T. z dnia 4 marca 2024 r. na okoliczność ustalenia, że niepełnosprawna podopieczna otrzymała znaczny stopień niepełnosprawności na stałe z powodu pogorszenia stanu zdrowia, skutkującym brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania, w związku z czym wymaga stałej opieki osób trzecich.Na podstawie art. 185 p.p.s.a. ewentualnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniósł o:- uchylenie zaskarżonego w całości wyroku i uwzględnienie, w całości złożonej skargi,- rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, ewentualnie:- przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie,- zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r. poz. 935 z późn. zm. – dalej "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.W badanej sprawie kwestią zasadniczą, wymagającą rozstrzygnięcia jest ocena, czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej u.ś.r.). tj. czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 lutego 2022 r. A także czy na istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną mają wpływ takie okoliczności, jak rozmiar faktycznie sprawowanej opieki.W tym zakresie zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Powołany przepis określa zatem przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. O ile przy tym konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, publik. CBOSA).Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Z analizy akt sprawy, w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, mimo stwierdzonej niepełnosprawności określonej w orzeczeniu symbolem 05-R (choroby narządu ruchu) i 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) była w miarę samodzielna: w zakresie poruszania się po mieszkaniu, korzystania z toalety (samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, nie korzysta z pieluchomajtek), spożywania posiłków i leków. Potrzebuje większej pomocy przy przemieszczaniu się na zewnątrz, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych. Ze względu na schorzenia stawów wymaga pomocy przy kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu. W tych okolicznościach Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie wypełnił przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Nie budzi wątpliwości, że organy prawidłowo ustaliły, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak zakupy i przygotowanie posiłków czy też prowadzenie domu – czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego – są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, Sąd Kasacyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.Odnosząc się do wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności W.T. z 4 marca 2024 r. na okoliczność otrzymania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na stałe oraz na potwierdzenie konieczności stałej pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu niepełnosprawnej, wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Ponadto Sąd ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji według stanu na dzień jej wydania. Uwzględnienie nowych dowodów, nieistniejących ani w dacie wydawania zaskarżonej decyzji , ani też w dacie wydania zaskarżonego wyroku implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa przez wojewódzki sąd administracyjny z przyczyn temu sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a., zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Stosownie zaś do treści art. 193 p.p.s.a. zd. drugie, uzasadnienie wyroku NSA oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.. zd. drugie, uzasadnienie wyroku NSA oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.