Postanowienie - I GZ 285/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 8 sierpnia 2025
Teza
Oddalono zażalenie. Wstrzymanie wykonania aktu, dotacje i subwencje. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F."P.-N. P." w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt V SA/Wa 246/25 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi F. "P.-N. P." w W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dniOddalono zażalenie. Wstrzymanie wykonania aktu, dotacje i subwencje. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F."P.-N. P." w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt V SA/Wa 246/25 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi F. "P.-N. P." w W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dni
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono zażalenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Kwota główna
200.000,00 zł · kwota żądania
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
poszkodowany
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
8 sierpnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Henryk Wach
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono zażalenie
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 246/25 odmówił F. "P.-N. P." z siedzibą w W. wstrzymania wykonania decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] listopada 2024 r. w przedmiocie zwrotu części dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem.Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.F. "P.-N. P." z siedzibą w W. (dalej: "skarżąca" lub "Fundacja"), wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji Prezesa IPN z [...] listopada 2024 r., zobowiązującą Fundację do zwrotu:- 200.000,00 złotych z tytułu wykorzystania udzielonej dotacji niezgodnie z przeznaczeniem wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonych od dnia jej przekazania z budżetu państwa tj. od dnia 3 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty;- kwoty 99.947,56 złotych z tytułu wykorzystania udzielonej dotacji niezgodnie z przeznaczeniem wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonych od dnia jej przekazania z budżetu państwa tj. od dnia 7 kwietnia 2020 r. do dnia 18 maja 2022 r. i od dnia 2 lipca 2024 r. do dnia zapłaty;- kwoty 52,44 złotych z tytułu wykorzystania udzielonej dotacji niezgodnie z przeznaczeniem wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, licząc od dnia jej przekazania z budżetu państwa tj. od dnia 7 kwietnia 2020 r. do dnia 2 czerwca 2022 r. i od dnia 2 lipca 2024 r. do dnia zapłaty;z powodu prawdopodobieństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.Skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, iż IPN domaga się od Fundacji kwoty przekraczającej 446.600,00 złotych. Zobowiązanie do zwrotu ww. kwoty doprowadzi do wyrządzenia znacznej szkody i spowoduje utratę płynności finansowej Fundacji, a w efekcie może doprowadzić do jej likwidacji, co w konsekwencji oznacza utratę bytu faktycznego i prawnego, a tym samym spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Fundacja nie dysponuje własnym kapitałem, ani nieruchomościami. Fundacja nie otrzymuje i nigdy nie otrzymywała bezpośredniego wsparcia ze środków budżetowych. Fundacja działa jak klasyczna organizacja pozarządowa, która wszelkie swoje działania i projekty finansuje z dotacji oraz grantów pozyskiwanych od polskich i zagranicznych grantodawców. Środki finansowe, jakimi dysponuje Fundacja, które znajdują się na jej rachunkach bankowych to środki pochodzące z dotacji i są przeznaczone na działalność statutową Fundacji – realizację konkretnych projektów (pomocowych, dokumentacyjnych i edukacyjnych). Zajęcie tych środków spowoduje brak możliwości obsługiwania zobowiązań finansowych przez Fundację i pokrywania kosztów wynikających z zawartych umów, jak np. dofinansowanie kosztów działalności organizacji zrzeszających osoby represjonowane przez [...], wypłaty zapomóg dla najbardziej potrzebujących poszkodowanych, zapłaty za upamiętnienia polskich grobów wojennych na niemieckich cmentarzach, międzynarodowych projektów edukacyjnych, a także pokrywania bieżących kosztów osobowych i administracyjnych Fundacji. Budżet, jakim Fundacja dysponowała w okresie ostatnich trzech lat to kwota 1,3-1,85 mln zł. Na te środki w całości składają się kwoty dotacji i grantów pozyskiwane przez Fundację na realizację konkretnych projektów. Na koniec roku 2024 r. po pokryciu bieżących zobowiązań na rachunkach bankowych Fundacji pozostanie kwota około 500 tys. zł., która jest przeznaczona na realizację projektów w pierwszym kwartale 2025 r. i pokrywanie kosztów bieżących Fundacji. Dopiero w drugim kwartale przyszłego roku spodziewane są pierwsze wpływy od zewnętrznych grantodawców, o ile obecnie przygotowywane sprawozdania i rozliczenia bieżących projektów oraz aktualnie przygotowywane wnioski zostaną zaakceptowane.Zestawienie kosztów działalności statutowej Fundacji w roku 2024 r. (realizacja) i 2025 r. (plan) 60 tys. zł., które w żaden sposób nie będą mogły być pokryte ze środków dotacji, jakie w przyszłości wpłyną na rachunki bankowe Fundacji. Rodzaje kosztów: 1) Projekty upamiętniające; średni miesięczny koszt 2024 r. (46.000 zł.), koszt roczny 2024 r. (552.850 zł.); średni miesięczny koszt 2025 r. (46.000 zł.), koszt roczny 2025 r. (260.000 zł.). 2) Projekty pomocowe – wpłaty świadczeń pomocowych dla najbardziej potrzebujących ofiar [...] i wspieranie organizacji zrzeszających osoby poszkodowane; średni miesięczny koszt 2024 r. (22.000 zł.), koszt roczny 2024 r. (264.000 zł.); średni miesięczny koszt 2025 r. (22.000 zł.), koszt roczny 2025 r. (264.000 zł.); 3) Projekty dokumentacyjne i edukacyjne; średni miesięczny koszt 2024 r. (8.750 zł.), koszt roczny 2024 r. (105.000 zł.); średni miesięczny koszt 2025 r. (9.000 zł.), koszt roczny 2025 r. (108.000 zł.), 4) Koszty osobowe z narzutami (etaty + zlecenia); średni miesięczny koszt 2024 r. (64.730 zł.), koszt roczny 2024 r. (776.727 zł.), średni miesięczny koszt 2025 r. (55.000 zł.), koszt roczny 2025 r. (660.000 zł.), 5) Koszty administracyjne (opłaty za biuro i media); średni miesięczny koszt 2024 r. (10.416 zł.), koszt roczny 2024 r. (125.000 zł.), średni miesięczny koszt 2025 r. (12.000 zł.), koszt roczny 2025 r. (144.000 zł.). Suma wszystkich projektów: I) zrealizowanych w 2024 r. wyniosła: średni miesięczny koszt 2024 r. – 151.896 zł. koszt roczny 2024 r. – 1.823.577 zł. II) zaplanowane wydatki w 2025 r. wyniosła: średni miesięczny koszt 2025 r. – 144.000 zł. Koszt roczny 2025 r. – 1.436.000 zł. Zajęcie środków spowoduje utratę płynności finansowej i brak możliwości realizacji działań statutowych, w tym przede wszystkim wspierania żyjących ofiar II wojny światowej i konieczność postawienia Fundacji w stan likwidacji. Od 1992 r. Fundacja nie uzyskała żadnego wsparcia ze środków budżetu państwa i nie przewiduje, że może je uzyskać obecnie. W tym stanie zaniechanie wstrzymania wykonania decyzji z 26 listopada 2024 r. spowoduje dla Skarżącej negatywne skutki w postaci wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.Uzasadniając odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji WSA w Warszawie podkreślił, że skarżąca nie wykazała istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.Sąd I instancji podkreślił, że wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej nie przedstawia dostatecznego uzasadnienia. Argumentacja zawarta we wniosku opiera się na przypuszczeniach skarżącej. Przypuszczenia skarżącej są niewystarczające i nie mogą być podstawą do zastosowania instytucji wstrzymania wykonania decyzji. Odnosząc się do działalności statutowej fundacji, majątkiem skarżącej może być m. in. przychód z działalności odpłatnej pożytku publicznego, dochód z majątku ruchomego, nieruchomego i praw majątkowych, darowizny, spadki, zapisy, dotacje, inne środki przekazywane przez inne podmioty, inne dochody, odsetki od kwot, które Fundacja otrzymuje. Majątek Fundacji może mieć postać pieniężną i niepieniężną.W ocenie WSA skarżąca nie dołączyła do wniosku żadnych dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację finansową, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie decyzji może skutkować powstaniem znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Jest to o tyle ważne, że tylko skorelowanie poniesienia ewentualnych kosztów związanych z wykonaniem zaskarżonej decyzji i sytuacji majątkowej strony pozwala ocenić, czy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Stan, w którym sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została przedstawiona i poparta dokumentami źródłowymi uniemożliwia Sądowi dokonanie ustalenia, czy brak wstrzymania zaskarżonej decyzji będzie skutkował powstaniem następstw, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd nie miał możliwości porównania obciążenia wynikającego z zaskarżonej decyzji z sytuacją finansową skarżącej. Tym samym Sąd nie mógł rzetelnie ocenić, że wykonanie tej decyzji pociągnie za sobą skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.Skarżąca nie sformułowała zarzutów względem zaskarżonego postanowienia.W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że do wniosku przedłożyła szczegółowe zestawienie działalności statutowej za lata 2024 oraz 2025 z którego wynika jej trudna sytuacja finansowa. Co za tym idzie – wbrew twierdzeniom WSA – wskazała istnienie okoliczności świadczącej o tym, że wykonanie decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona ani przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl, której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak, aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo twierdzenie strony lub sam wniosek złożony w skardze. Wniosek ten musi zostać uzasadniony, a jego uzasadnienie powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.W sprawie Sąd I instancji odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazując, że w sprawie nie uprawdopodobniono, iż w związku z jej wykonaniem mogłoby zachodzić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub/i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków – wobec braku przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych uprawdopodabniających powyższe przesłanki.Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika, aby przesłanki warunkujące zastosowanie ochrony tymczasowej zostały spełnione. Skarżąca w skardze złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jednakże w jej treści nie przedstawiła żadnych okoliczności przemawiających za zastosowaniem tej instytucji i na poparcie swojego stanowiska. Nie przedstawiając w żaden sposób wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na sytuację Fundacji, strona nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. Rolą sądu nie jest zaś interpretowanie ewentualnych negatywnych skutków dla strony, które mogłyby wynikać z wykonania skarżonej decyzji i domyślanie się czy skutki te są na tyle istotne, by uznać je za trudne do odwrócenia, bądź też wyręczanie strony w wykazywaniu, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody dla skarżącej. To w interesie tej ostatniej jest, bowiem wykazanie argumentów, które przemawiałyby i świadczyłyby za zasadnością wstrzymania wykonania skarżonego aktu, tym bardziej, – że ochrona taka stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 61 § 1 p.p.s.a. Nie można, zatem przyjąć, że w sytuacji, gdy skarżąca nie wskazuje we wniosku ani na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, ani tych przesłanek w ogóle nie uzasadnia, to obowiązkiem sądu jest poszukiwanie tych okolicznościNaczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że złożone wraz z zażaleniem dokumenty źródłowe (faktury) nie uprawdopodobniają ziszczenia się w stosunku do skarżącej negatywnych konsekwencji decyzji Prezesa IPN. Zarówno z treści zażalenia jak i z materiału zgromadzonego w aktach sprawy nie wynika, aby Fundacja znajdowała się w takiej sytuacji finansowej, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może wyrządzić im znaczną szkodę w aspekcie materialnym.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takiej sytuacji nie ma możliwości stwierdzenia, czy w istocie w stosunku do wnioskodawcy zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków lub znacznej szkody w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji.Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane na podstawie art. 61 § 2 i 3 p.p.s.a., sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Gdyby zatem taka sytuacja wystąpiła w sprawie, strona może wówczas przedstawić stosowną dokumentację i argumentację wraz z nowym wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji. Obecnie wnioskująca nie przedstawiła twierdzeń, które pozwoliłyby na wstrzymanie wykonania decyzji, co Sąd I instancji trafnie wykazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.Ze wskazanych powodów, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.