Wyrok - II SA/Kr 89/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 31 marca 2026
Teza
Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności. Zabytki, Rejestr zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2026 r. sprawy ze skargi J. S.-K. na czynność Wójta Gminy K. z dnia 17 lipca 2007 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...] w K. na dz. ewid. nr [...] do gminnej ewiStwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności. Zabytki, Rejestr zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2026 r. sprawy ze skargi J. S.-K. na czynność Wójta Gminy K. z dnia 17 lipca 2007 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...] w K. na dz. ewid. nr [...] do gminnej ewi
Data orzeczenia
31 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Joanna Tuszyńska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi J. S. – K. j jest czynność Wójta Gminy K. z dnia 17 lipca 2007 r. roku w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...] w K. (dz. ewid. nr [...]) do gminnej ewidencji zabytków Gminy K. - dalej zwanej także GEZ.Skarżąca w skardze podniosła zarzuty naruszenia art. 22 ust. 4 i 5 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej zwanej także u.o.z.) polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez:a. bezpodstawne i dowolne uznanie budynku mieszkalnego zlokalizowanego pod adresem: ul. [...] w K. za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy;b. włączenie karty adresowej przedmiotowego obiektu do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy, brak stosownego udokumentowania przez Organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne;c. podjęcie przez Organ skarżonej czynności w procedurze uniemożliwiającej właścicielom nieruchomości uznanej za zabytkową czynny udział w postępowaniu, a przez to pozbawienie ich prawa do ochrony i obrony przed ograniczeniem ich prawa własności.Powołując się na powyższe wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności Wójta Gminy K. z dnia 17 lipca 2007 r. roku w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...] w K. (dz. ewid. nr [...]) do gminnej ewidencji zabytków Gminy K..Zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.W uzasadnieniu wskazała, że przedmiotowy budynek nie posiada cech zabytku, o których mowa w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków, albowiem stanowi on przykład typowej, lokalnej architektury z połowy XX wieku i nie posiada on żadnych ponadprzeciętnych wartości czy to artystycznych, czy też historycznych lub naukowych. Przede wszystkim zaś Organ nie wyjaśnił i nie udokumentował w należyty sposób cech zabytkowych budynku, które uzasadniałyby objęcie go ochroną konserwatorską. W tym kontekście wypada zwrócić uwagę na Jednolicie Już prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, aby dany budynek uznać za zabytek musi on charakteryzować się szczególnymi wartościami artystycznymi, historycznymi lub naukowymi. Nie stanowi samoistnych wartości zabytkowych, przemawiających za koniecznością wpisu do rejestru zabytków lub uznaniem za zabytek, data powstania budynku i Jego oryginalność czy też wyjątkowość. Sam fakt powstania obiektu wczasach minionych nie powoduje, że Jest on predestynowany do wpisania do rejestru lub ewidencji zabytków, choć oczywiście przesądza o jego odbiorze jako obiektu o charakterze historycznym.Podkreślono, że jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji, w szczególności z kart adresowych, zaskarżona czynność polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku do GEZ nie została poprzedzona jakimikolwiek czynnościami Organu, które uzasadniałaby podjęcie takich a nie innych rozstrzygnięć w sprawie.Dodać należy, że z uwagi na uznaniowość włączenia karty ewidencyjnej budynku do GEZ oraz konsekwencje wynikające z tego faktu dla właścicieli nieruchomości uznanych za zabytkowe, działania Organu - w tym przypadku Wójta Gminy K. - powinny być tym bardziej przejrzyste i w należyty sposób poparte odpowiednimi ustaleniami mającymi oparcie w m.in. w zleconych na potrzeby sprawy opiniach lub ekspertyzach specjalistów wdanej dziedzinie oraz innymi czynnościami dowodowymi, które to w sposób jasny i nie budzący wątpliwości pozwalałaby właścicielom obiektu uznanego za zabytkowy poznać i zrozumieć motywy działań organu, w wyniku których w sposób oczywisty dochodzi - przeważnie wbrew ich woli - do radykalnego ograniczenia prawa własności. W judykaturze podkreśla się przy tym, że o ile GEZ w pierwotnym kształcie służyła wyłącznie do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy, to jednak aktualnie z uwagi na dokonaną zmianę przepisów ustawy Prawo budowlane, wpisy uskutecznione w niej prowadzą do ograniczenia uprawnień właścicielskich, zatem nie może być dowolności w dokonywaniu tych wpisów w oparciu o podstawę prawną z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tak m.in. wyrok WSA w Warszawie z 3 lipca 2013 roku, sygn. akt: VII SA/Wa 2652/12).Tymczasem w analizowanej sprawie w dokumentacji zgromadzonej przez Wójta Gminy K. brak Jest w zasadzie Jakichkolwiek dokumentów lub informacji uzasadniających objęcie wyżej wymienionego obiektu ochroną konserwatorską z uwagi na zakwalifikowanie go jako zabytkowego w rozumieniu przywołanych przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W szczególności informacji tych nie dostarcza karta adresowa budynku z 21 maja 2007 r., która oprócz Jednego zdjęcia i przybliżonej daty powstania budynku nie zawiera w zasadzie żadnych dodatkowych informacji pozwalających na kontrolę instancyjną poczynionych przez Organ ustaleń, a tym samym zbadania legalności działania Organu w kontekście Jego zgodności z przepisami administracyjnego prawa materialnego. W przedmiotowej karcie adresowej brak jakichkolwiek informacji odnoszących się do historii, opisu i wartości budynku, które to informacje powinny być traktowane przez Organ priorytetowo, gdyż ich celem Jest wykazanie, Jakie cechy budynku zidentyfikowane przez organ konserwatorski świadczą o tym, że stanowi on zabytek w myśl ustawowej definicji, którego zachowanie leży w interesie społecznym. Co więcej, dokument ten jest wybrakowany do tego stopnia, że nie zawiera nawet informacji o osobie, która go sporządziła. Wskazane braki skutecznie uniemożliwiają zatem poznanie i ocenę motywów działania Organu, ale także polemikę z dokonanymi przez Organ ustaleniami co do zabytkowego charakteru budynków. Znamiennym jest, iż te same uchybienia zostały w większości powielone przez Organ w kolejnej karcie adresowej z 15 grudnia 2016 roku.Podkreślono, że przed podjęciem czynności organ powinien z należytą wnikliwością zbadać, czy obiekt wykazuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego ponadprzeciętną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Niewątpliwie bowiem tylko taki obiekt, który spełnia ustawową definicję zabytku, może zostać ujęty w ewidencji. Tymczasem jak wskazano powyżej, w stanie faktycznym z opracowanych przez Organ kart adresowych w żadnej mierze nie wynika, aby przed dokonaniem skarżonej czynności Organ przeprowadził jakiekolwiek czynności wyjaśniające, a tym bardziej, aby sporny budynek posiadał cechy predestynujące go do uznania za zabytkowy.Zarzucono dalej naruszenie przez Organ art. 22 ust. 5 pkt 3 Ustawy w zakresie, w jakim przepis ten wymaga działania wójta (burmistrza, prezydenta) w porozumieniu z właściwym miejscowo wojewódzkim konserwatorem zabytków. W tym kontekście zauważyć należy, że z dokumentów przekazanych pełnomocnikowi Skarżącego nie wynika, aby ujęcie przedmiotowego obiektu w GEZ przez Wójta Gminy K. nastąpiło w porozumieniu z MWKZ.Z uwagi na liczne wątpliwości związane z podejmowanymi przez Wójta Gminy K. działaniami związanymi z prowadzeniem GEZ na terenie Gminy K. zachodzi oczywista konieczność przeprowadzenia przez Sąd kontroli skarżonej czynności. Brak dokonania i udokumentowania przez Organ chociażby w uproszczony sposób ustaleń wskazujących na potrzebę ujęcia nieruchomości w ewidencji zabytków sprawia, że czynność ta nie podlega jakiejkolwiek weryfikacji pod kątem jej legalności i zasadności. Ponadto podkreślenia wymaga, iż cała procedura odbyła się z wyłączeniem udziału właścicieli nieruchomości uznanej za zabytkową. Organ dokonując zaskarżonej czynności zastosował wadliwą, niekonstytucyjną procedurę, albowiem nie zapewnił właścicielom tego obiektu prawa do czynnego udział w prowadzonym przez siebie postępowaniu. Nie mogli oni zatem kwestionować przyjętych przez organ ustaleń, składać wniosków dowodowych czy zająć stanowiska w kwestii ograniczenia przez organ ich prawa własności.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292) pierwszą GEZ dla Gminy K. sporządzono 17.07.2007 r. i przekazano ją do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Delegatura w N. T.. W tej dacie obowiązywało rozporządzenie Ministra Kultury w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 14 maja 2004 r. (Dz.U. Nr 124, poz. 1305). Zgodnie z § 12 karta adresowa zabytku zawierała w szczególności wskazanie rodzaju zabytku, jego nazwę i miejsce położenia, z podaniem miejscowości, nazwy ulicy i numeru posesji oraz nazwy gminy i powiatu. Rozporządzenie wprowadziło nowy wzór karty adresowej. Karta adresowa sporządzona w 2007 r. dla domu mieszkalnego pod adresem ul. [...] w K. zawiera wszystkie wymagane elementy. Dane obiektu zostały zaktualizowane i wykonano nowe zdjęcie. Zatem karta została sporządzona nie tylko w oparciu o kartę adresową z 1998 r. tzw. fiszkę, ale stan i wartość obiektu została ponownie zweryfikowana w terenie. Porównując zdjęcia z 1998 r. i 2007 r. zauważyć należy, że obiekt zachował wartości zabytkowe: pierwotną konstrukcję, materiał, formę architektoniczną. Podkreślić w tym miejscu należy, że kopie wojewódzkich kart tzw. fiszek na podstawie, których sporządzana była GEZ przekazane zostały Gminie K. przez służby konserwatorskie. Co do zasady GEZ uwzględniała obiekty opisane na fiszkach, traktowane ówcześnie jako karty wojewódzkiej ewidencji zabytków i zawierały wszystkie ówcześnie wymagane informacje.Przywołane rozporządzenie zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 26 maja 2011 r. (Dz.U. Nr 113, poz. 661). Przedmiotowe rozporządzenie stanowiło podstawę zarządzenia nr [...] Wójta Gminy K. z 2 lutego 2018 r. w sprawie aktualizacji GEZ. Wprowadzony został też nowy wzór karty adresowej.Dla budynku pod adresem ul. [...] w K. również w 2016 roku zaktualizowano kartę adresową, tak aby opowiadała ówczesnym przepisom. Ponownie też zweryfikowano obiekt w terenie.W trakcie przekazywania aktualizacji GEZ do Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Delegatura w N. T. w 2018 r. organ ten wymagał przedstawienia wykazu porównawczego GEZ i WEZ oraz zweryfikowania stanu zachowania obiektów znajdujących się w WEZ (pismo WOUZ z 22.03.2018 r., 16.05.2018 r., 19.07.2018 r., 23.04.2019 r.). Tym samym uznano, że obiekty, dla których wojewódzkie służby ochrony zabytków sporządziły karty adresowe obecnie określane jako "fiszki" są zabytkami ujętymi w WEZ.Podkreślono, że przepisy końcowe rozporządzenia Ministra Kultury w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 14 maja 2004 r. (Dz.U. Nr 124, poz. 1305) gdzie w § 15 wskazano, że z dniem wejścia w życie rozporządzenia:1) dotychczas wykonane karty ewidencyjne dóbr kultury stają się kartami ewidencyjnymi zabytków w rozumieniu niniejszego rozporządzenia:2) dotychczas wykonane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) karty adresowe dóbr kultury stają się kartami adresowymi zabytków w rozumieniu niniejszego rozporządzenia;3) dotychczas wykonane przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków i wojewódzkiego konserwatora zabytków karty adresowe dóbr kultury stają się dokumentacją pomocniczą odpowiednio Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków i wojewódzkiego konserwatora zabytków.Wobec powyższego z dniem 02.06.2004 r. wykonane przez WKZ karty adresowe dóbr kultury obecnie nazywane "fiszkami" stały się dokumentacją pomocniczą WKZ, a jednocześnie były traktowane jako podstawa do sporządzenia GEZ w 2007 r.Co do wartości przedmiotowego obiektu jako zabytku wskazano, że budynek jako obiekt reprezentujący podhalańskie budownictwo drewniane połowy XX w. - wiejski dom mieszkalno-gospodarczy (nie mylić z chałupą góralską), powinien być zachowany z uwagi na wartości architektoniczne oraz krajobrazowe, a także unikalność - zachowanie konstrukcji i formy architektonicznej bez istotnych przekształceń oraz nieliczność zachowanych podobnych obiektów. Podkreślenia wymaga fakt, że zarówno "fiszki" wojewódzkie jak i aktualną kartę adresową sporządził dr hab. Z. M. - posiadający specjalistyczne przygotowanie, wiedzę i doświadczenie zawodowe (wieloletni pracownik działu ochrony zabytków Muzeum T. w Z., badacz budownictwa i architektury Podhala, wykładowca historii architektury na Akademii Nauk Stosowanych w N. T., autor licznych publikacji o architekturze i budownictwie Podhala oraz dokumentacji konserwatorskich i mykologicznych), który w 2016 roku dokonał lustracji w terenie zweryfikował wartość obiektów i sporządzał karty adresowe (awers i rewers).W świetle powyższego zarzut o bezpodstawnym i dowolnym uznaniu za zabytek, czy też nienależytym i niewystarczającym zbadaniu istotnych okoliczności sprawy nie jest zasadny. Podobnie zarzut dotyczący niewystarczającego udokumentowania okoliczności uzasadniających objęcie "szczególną formą ochrony", przed wszystkim w art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie wskazano gminnej ewidencji zabytków, nie jest to forma ochrony a ewidencja. A przepisy wykonawcze obowiązujące w dacie sporządzania kart nie obligowały do dokumentowania decyzji o włączeniu kart adresowych do GEZ czy odrębnego udowadniania ich wartości zabytkowych.Podkreślono też, że włączenie karty adresowej do GEZ nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami. Z pism MWKZ wynika, że konieczne było ujęcie w GEZ obiektów, dla których sporządzone były tzw. "fiszki". W dacie sporządzenia GEZ w 2007 r. i jego aktualizacji w 2018 r. podkreślano wagę tych kart utożsamiając je z WEZ. Obecnie MWKZ wskazuje na istotne znaczenie tych kart dla istnienia obiektu zabytkowego i ich naukowy charakter oraz wartość. Budynek spełnia definicje zabytku, o której mowa w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Jak wynika z korespondencji z lat 2006-2007 prowadzonej między Wójtem Gminy K. a MWKZ Delegatura N. T. w pracach nad sporządzaniem kart uczestniczyli także miejscowi architekci, a aktualizacja kart w 2017/2018 r. została przeprowadzona przez znanego specjalistę z zakresu zabytków i ich ochrony dr hab. Z. M.. W odniesieniu do budynku pod adresem ul. [...] w K. uznano zarówno w 2007 r. jak i w 2018 r. że wartości obiektu są wystarczające do włączenia karty adresowej do GEZ. Obowiązujące w dacie sporządzenia GEZ (2007 r.) i jej aktualizacji (2017/2018) przepisy wykonawcze nie obligowany organu do indywidualnego zawiadomienia o sporządzeniu karty adresowej, zamiarze włączenia karty do GEZ czy włączeniu karty do GEZ.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.Skarżąca przed wniesieniem skargi za pismem z dnia 30 października 2025 roku skierowała do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a skarga została wniesiona w terminie (por. art. 53 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 maja 2017 roku zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2017 roku, poz. 935).Zaskarżona czynność Wójta Gminy K. polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...] w K. (dz. ewid. nr [...]) do gminnej ewidencji zabytków Gminy K. miała miejsce w dniu 17 lipca 2007 r.Jak wskazuje organ w tym dniu (17 lipca 2007 roku) utworzono pierwszą Gminną Ewidencję Zabytków dla Gminy K. – dalej też jako "GEZ" sporządzono w trybie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003, Nr 162, poz. 1568) – dalej jako uOchrZabytk, w dniu 17.07.2007 r. i przekazano ją do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Delegatura w N. T..Materiałem wyjściowym do sporządzenia GEZ były karty adresowe sporządzane w latach 80. i 90. XX wieku przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K..Pierwsza karta adresowa budynku mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...] w K. (dz. ewid. nr [...]) została sporządzona w 1998 roku, natomiast po wejściu w życie uOchrZabytk zostało wydane rozporządzenie Ministra Kultury w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 14 maja 2004 r. (Dz.U. Nr 124, poz. 1305) – dalej jako "rozpGEZ".Stosownie do art. 22 ust. 4 i ust. 5 uOchrZabytk wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte:1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.Oznacza to, że czynność włączenia do GEZ powinna być udokumentowana utworzeniem takiej karty adresowej dla przedmiotowego budynku.Natomiast w myśl § 12 rozpGEZ:1. Karta adresowa zabytku zawiera w szczególności wskazanie rodzaju zabytku, jego nazwę i miejsce położenia, z podaniem miejscowości, nazwy ulicy i numeru posesji oraz nazwy gminy i powiatu.2. Wójt (burmistrz, prezydenta miasta) włącza kartę adresową do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym.Analiza treści karty sporządzonej dla tego obiektu w dniu 26 czerwca 2007 roku prowadzi do wniosku, że zawiera ona podstawowe elementy formalne, wskazane w § 12 ust. 1 rozpGEZ.Niemniej jednak należy wskazać, że stosownie do art. 3 pkt. 1 uOchrZabytk przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. A jak wynika z art. 22 ust. 4 do GEZ włączone mogą być zabytki. Oznacza to, że istotne znaczenie ma wykazanie przez organ danych czy informacji, które świadczyłyby o zabytkowym charakterze obiektu.Jak wynika z akt przedstawionych przez organ jedyne informacje, jakie wynikają z akt sprawy, dotyczą akceptacji wykazu obiektów ujętych w GEZ przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Jednak jest to za mało, aby ocenić, czy obiekt został prawidłowo ujęty w GEZ. W ocenie Sądu takie postępowanie, jak w niniejszej sprawie, było pewnym brakiem dbałości organów także o respektowanie praw właściciela nieruchomości. Nie należy bowiem zapominać, że wpis do GEZ nie jest dla właścicieli neutralny, ale łączy się z pewnymi ograniczeniami prawa własności.Czynność wpisania karty obiektu do ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru. W orzecznictwie przyjmuje się też, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Nie może ulegać wątpliwości, że włączenie karty zabytku do gminnej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że konkretny obiekt spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 uOchrZabytk, tj. stanowi nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. To oznacza, że tylko w stosunku do takiego obiektu, który charakteryzuje się cechami wskazującymi na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową, uzasadnione jest objęcie go wstępną ochroną w postaci ujęcia w gminnej ewidencji zabytków (por. uzasadnienia do wyroków: WSA w Krakowie z dnia 17 października 2024 r. II SA/Kr 1019/24, WSA w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2024 r. II SA/Rz 2033/23, WSA w Krakowie z dnia 9 stycznia 2024 r. II SA/Kr 1361/23).W orzeczeniach sądów administracyjnych podkreślano, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej, wojewódzkiej) musi wynikać ze stwierdzenia przez właściwy organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Aby czynność włączenia mogła być poddana kontroli zewnętrznej, podstawy jej dokonania także muszą być uzewnętrznione (wykazane). Potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Wpisanie obiektu do gminnej ewidencji zabytków dla właściciela lub posiadacza danego obiektu ma prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, których nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Trzeba wskazać, że organ ochrony zabytków dokonuje samodzielnej oceny, czy konkretny obiekt powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ocena ta dokonywana jest na postawie dostępnych organowi informacji, których zakresu ustawodawca nie sprecyzował.Trzeba podkreślić, że przyjęcie zabytkowego charakteru obiektu (nieruchomości), który uzasadnia włączenie karty do gminnej ewidencji zabytków nie może być wynikiem swobodnej oceny, która nie jest w należyty sposób udokumentowana. Włączenie do ewidencji zabytków musi bowiem wynikać ze stwierdzenia przez organ, że konkretny obiekt charakteryzuje się cechami, które - z uwagi na nie budzące wątpliwości okoliczności sprawy - uzasadniają objęcie go szczególną ochroną ze względu na posiadaną przez niego unikalną i z tego powodu wymagającą ochrony wartość historyczną, artystyczną lub naukową (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. II OSK 254/15).W świetle niniejszej sprawy rzecz jednak w tym, że tych walorów historycznych i zabytkowych organ nie opisał ani nie przedstawił na etapie opracowywania karty zabytku, co jednocześnie budzi wątpliwości, co do podstaw na jakich ta karta w ogóle została opracowana.Organ w istocie zaniechał odpowiedniego udokumentowania oraz wyjaśnienia w należyty sposób okoliczności uzasadniających włączenie karty ewidencyjnej budynku do gminnej ewidencji zabytków. Jakkolwiek dokonanie oceny spełnienia przesłanek do uznania obiektu budowlanego za zabytek dokonywane jest w nieformalnym i uproszczonym trybie, to nie można uznać, by ocena taka mogła być dowolna. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 3996/19, NSA z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 2926/16).Organ powinien dysponować dokumentem czy opracowaniem, z którego wynikałyby powody, dla których organ tworzy kartę adresową zabytku a następnie włącza ją do ewidencji, jako zabytek spełniający wymogi art. 3 uOchrZabytk.Zatem stwierdzenie przywołanych na wstępie braków w dokumentacji obiektu, prowadzi do stwierdzenia naruszenia przepisu § 12 rozpGEZ, albowiem świadczy o niesprawdzeniu przez Wójta, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Jest to naruszenie istotne, gdyż wiąże się z nieustaleniem, czy obiekt jest zabytkiem, a w każdym razie nie uzewnętrznieniem tego ustalenia, jeśli miało miejsce.Podkreślić trzeba, że ze względu na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie poprzez tę czynność sfery praw i obowiązków właściciela zabytku niezbędne jest precyzyjne wskazanie podstaw i źródeł, które uzasadniają dokonanie takiej czynności.Brak jakiegokolwiek dokumentu świadczącego o dokonaniu analizy wartości architektonicznej budynku, dla którego opracowano kartę zabytku i włączono do ewidencji stanowi o zasadności podniesionego zarzutu naruszenia przez organ art. 22 ust. 5 pkt. 2 uOchrZabytk w zw. z art. 3 pkt 1 uOchrZabytk.Należy też w tym miejscu też wskazać, że twierdzenie Wójta, iż obiekt został włączony do GEZ w oparciu o kartę adresową z 1998 r. tzw. fiszkę oraz zweryfikowanie stanu i wartości zabytkowej obiektu w terenie stanowi w istocie potwierdzenie, że włączenie przedmiotowego obiektu do GEZ zaskarżoną czynnością z 2007 roku nastąpiło z naruszeniem powołanych powyżej przepisów, w szczególności, że owa weryfikacja jednak nie znajduje jakiegokolwiek potwierdzenia w przedłożonych przez organ dokumentów.Ze względu na powyższe Sąd na zasadzie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.O kosztach w pkt II sentencji orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.Na zasądzone koszty w wysokości 680 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).