Wyrok - II SA/Bk 16/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku - z dnia 31 marca 2026
Teza
Oddalono skargę. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 15 grudnia 2025 r. nr SKO.440/73/2025 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej odOddalono skargę. pomoc społeczna, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 15 grudnia 2025 r. nr SKO.440/73/2025 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej od
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
osoba uprawniona do alimentów
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
31 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Przewodniczący
Anna Bartłomiejczuk
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej w skrócie: "SKO") zaskarżoną decyzją z dnia 15 grudnia 2025r. nr SKO.440/73/2025 utrzymałow mocy decyzję Wójta Gminy Nowe Piekuty, z upoważnienia którego działał Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowych Piekutach z dnia 30 października 2025r. nr 5026.3b.2015.2025/1 odmawiająca zwolnienia w całości P. M. (dalej powoływanej jako: "skarżąca") z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt A. M. (matki skarżącej) w Domu Pomocy Społecznej w Choroszczy ustalonej decyzją Kierownika OPS z dnia 9 czerwca 2025r., nr 5026.3b.2015.2025.Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.Wnioskiem z dnia 30 września 2025r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się do Kierownika OPS w Nowych Piekutach o całkowite zwolnienie jej z obowiązku opłaty za pobyt matki A. M. w DPS w Choroszczy, ustalonej decyzją Kierownika OPS w Nowych Piekutach z dnia 9 czerwca 2025r., wnosząc jednocześnie, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., o zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania sądowego o sygn. akt II SA/Bk 760/23 zainicjowanego skargą skarżącej złożoną na analogiczną decyzję organu w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia jej z opłaty za pobyt matki w DPS.W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca wskazała na przepis art. 64a ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje obligatoryjne zwolnienie osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Oświadczyła, że na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z [...] lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt [...] sąd ubezwłasnowolnił całkowicie jej matkę – A. M. z powodu choroby psychicznej, a władza rodzicielska nad nią nie została przywrócona. Dalej powołując art. 12 k.c. oraz art. 94 § 1 zdanie 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyjaśniła, że pozbawienie jej matki władzy rodzicielskiej nastąpiło z mocy prawa na skutek wydania postanowienia o jej ubezwłasnowolnieniu. W drodze wykładni funkcjonalnej należy zatem uznać, że postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z dnia [...] lutego 2012r. stanowiło prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej w rozumieniu art. 64a ustawy o pomocy społecznej.Z daleko posuniętej ostrożności pełnomocnik skarżącej wskazał, że podstawę prawną do zwolnienia skarżącej całkowicie z opłat stanowi również art. 64 pkt 7 u.p.s., podkreślając, że i dopuściła się wobec córki rażącego naruszenia obowiązków rodzicielskich poprzez całkowity brak zainteresowania jej osobą. W tym zakresie zaakcentowano, że choroba na którą cierpi matka skarżącej jest przewlekła i charakteryzuje się okresami całkowitej remisji, tymczasem nawet w tych okresach matka skarżącej nie była zainteresowana utrzymywaniem z córką jakichkolwiek relacji. Na tę okoliczność pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań ojca skarżącej oraz jej brata. Pełnomocnik skarżącej wskazał również, że użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" przesądza o tym, ze zawarty w tym przepisie katalog przesłanek zwolnienia z opłaty nie ma charakteru enumeratywnego, dlatego też za ważną przyczynę zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty uznać należy fakt ubezwłasnowolnienia jej matki. Na skutek bowiem ubezwłasnowolnienia (i poprzedzającej go choroby) A. M. nie sprawowała na córką żadnej władzy rodzicielskiej, pozostając w jej percepcji osobą zupełnie obcą. W takiej sytuacji utrzymanie wobec skarżącej obowiązku ponoszenia opłat byłoby zupełnie sprzeczne z ratio legis art. 64 i 64a u.p.s., których wykładni należy dokonywać z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 2, art. 32 i art. 64 Konstytucji RP.W ramach zainicjowanego ww. wnioskiem – postępowania, organ I instancji w dniu 3 października 2025 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wysokiem Mazowieckiem (dalej w skrócie: "MOPS") z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącą.W odpowiedzi na powyższy wniosek MOPS wyjaśnił, że skarżąca (zam. w Wysokiem Mazowieckiem) nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co potwierdza dołączona do akt sprawy notatka urzędowa z 14 października 2025 r., z której jednoznacznie wynika, że w dniu 13 października 2025r. pracownicy socjalni MOPS w Wysokiem Mazowieckiem udali się do mieszkania skarżącej, drzwi otworzył im jej partner i oznajmił, że nie ma jej w domu, ale będzie jutro. Następnego dnia pracownicy MOPS ponownie udali się do skarżącej, która nie wpuściła ich do środka i oświadczyła, że nie będzie udzielać żadnych wywiadów, a w dalszych kwestiach należy kontaktować się z jej adwokatem. W dniu 14 października 2025r. MOPS wystosował do skarżącej wezwanie do osobistego lub telefonicznego kontaktu w terminie 7 dni w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Powyższe wezwanie skarżąca odebrała w dniu 14 października 2025r., jednakże ani nie nawiązała kontaktu z MOPS, ani też nie udzieliła odpowiedzi.Kierownik OPS w Nowych Piekutach postanowieniem z dnia 17 października 2025r. nr 5026.3b.2015.2025/l odmówił zawieszenia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt matki w DPS w Choroszczy, ustalonej decyzją Kierownika OPS w Nowych Piekutach z dnia 9 czerwca 2025r. do czasu prawomocnego rozpatrzenia przez NSA skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 760/23.Decyzją z dnia 30 października 2025r. Kierownik OPS działający z upoważnienia Wójta odmówił zwolnienia w całości skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt A. M. w DPS w Choroszczy.W uzasadnieniu wydanej decyzji organ przypomniał, że zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, ale po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zatem skoro przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jest obowiązkowe, a skarżąca nie wyraziła zgody na jego przeprowadzenie to organ zobligowany był odmówić zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej matki w DPS.Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik skarżącej zarzucając jej naruszenie art. 97 § 1 pkt. 4) k.p.a. poprzez nie zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jak podkreślono, uprzednio wydana przez organ decyzja o odmowie całkowitego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej matki w DPS (zainicjowana wnioskiem z 23 maja 2023r.) nie jest jeszcze prawomocna albowiem wyrokiem z 5 grudnia 2023 r. WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 760/23 uchylił zaskarżoną decyzję SKO z 8 sierpnia 2023r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Nowe Piekuty, a pełnomocnik skarżącej nie zgadzając się z uzasadnieniem tego wyroku w zakresie wykładni art. 64a u.p.s. wniósł od niego skargę kasacyjną do NSA. Zdaniem autora odwołania kwestia interpretacji art. 64a u.p.s. jest również kluczowa w niniejszej sprawie, dlatego organ powinien był zawiesić postępowanie w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia powyższej kwestii. Jeżeli bowiem na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej skarżąca zostanie całkowicie zwolniona z opłat pobyt matki w DPS, to wówczas zaskarżona niniejszym odwołaniem decyzja stanie się bezprzedmiotowa.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży nie podzieliło argumentacji odwołania i decyzją z 15 grudnia 2025r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.Oceniając wniosek skarżącej z punktu widzenia art. 64 pkt 7 u.p.s. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że warunkiem niezbędnym zastosowania zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w dps na podstawie tego przepisu jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W sprawie nie ulega zaś wątpliwości, że skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zamykając sobie tym samym możliwość zastosowania fakultatywnego zwolnienia jej z opłaty na podstawie cytowanego art. 64 u.p.s.W ocenie SKO skarżąca nie spełniła też warunków do całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt swojej matki w DPS w Choroszczy na podstawie art. 64a u.p.s., gdyż nie przedstawiła prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu jej matki władzy rodzicielskiej lub prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę skarżącej, jej brata lub ojca. W tym zakresie Kolegium podzieliło wyrażony w orzecznictwie pogląd, że orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu nie jest orzeczeniem pozbawiającym władzy rodzicielskiej, gdyż takim orzeczeniami są tylko orzeczenia, o których mowa w art. 111 k.r.o. Tymczasem w przypadku orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu utrata władzy rodzicielskiej jest konsekwencją wydanego rozstrzygnięcia. Z tych też względów, zdaniem Kolegium, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 64a u.p.s.Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie było podstaw do zawieszenia prowadzonego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., podkreślając, że do rozpatrzenia mniejszej sprawy nie jest konieczne rozpatrzenie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2023r. sygn. akt II SA/Bk 760/23.Skargę na powyższą decyzję SKO do tut. sądu administracyjnego wniósł pełnomocnik skarżącej zarzucając jej naruszenie art. 64a u.p.s. w zw. z art. 12 k.c. i art. 94 § 1 KRiO poprzez błędne uznanie, że matka skarżącej nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej w wyniku utraty zdolności do czynności prawnych na skutek ubezwłasnowolnienia całkowitego.W skardze ponowiony został też wniosek o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez NSA sprawy pod sygn. akt II S/\/Bk 760/23 ze skargi kasacyjnej skarżącej, ze względu tożsamość stanów faktycznych niniejszej sprawy z w/w sprawą przed NSA i tym samym zaistnienie stanu uzależnienia rozstrzygnięcia sprawy od innego toczącego się postępowania.W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie SKO do załatwienia sprawy poprzez wydanie w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku sądu, decyzji uchylającej w całości decyzję Kierownika OPS. Wniesiono także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.W uzasadnieniu skargi odniesiono się do wyroku WSA w Krakowie, na które powołało się SKO. Skarżąca wskazała, że organ pominął istotny fragment tego orzeczenia, a mianowicie w którym sąd stwierdza, że ubezwłasnowolnienie wywołuje skutek pośredni w postaci utraty władzy rodzicielskiej. Dalej strona skarżąca sformułowała wniosek, że problematyczna kwestia w zakresie interpretacji art. 64a u.p.s. sprowadza się do tego, czy użyte w nim sformułowanie "orzeczenieo pozbawieniu władzy rodzicielskiej" odnosi się wyłącznie do orzeczeń, w których sąd bezpośrednio posługuje się zwrotem "pozbawia władzy rodzicielskiej", czy też również do takich, w przypadku których utrata władzy rodzicielskiej jest cechą orzeczenia o szerszym stopniu ingerencji w prawa danego podmiotu. W ocenie skarżącej zawężająca interpretacja tego przepisu do orzeczeń o których mowa w art. 11 k.r.i.o. jest błędna. Powołano się przy tym na definicję słowa "pozbawić" oraz na uchwałę Sądu Najwyższego z 18 lutego 1969, III ZCP 134/68. Dalej zauważono, że art. 111 k.r.i.o. stanowi, że przesłanką pozbawienia władzy rodzicielskiej jest nie tylko nadużywanie jej przez rodziców i zaniedbywanie przez nich obowiązków, ale także trwała przeszkoda w jej wykonywaniu. Stwierdzono, że wolą ustawodawcy wprowadzającego art. 64a u.p.s. było przeciwdziałanie poczuciu niesprawiedliwości, czemu nie sprzyja czysto formalne i dosłowne rozpatrywanie pojęcia "pozbawienie władzy rodzicielskiej".W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósło jej oddalenie.Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2026r. tut. Sąd odmówił zawieszenia postepowania.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest decyzja SKOz dnia 15 grudnia 2025r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta z 30 października 2025r. odmawiającą skarżącej zwolnienia w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w Choroszczy, ustalonej decyzją Kierownika OPS z dnia 9 czerwca 2025r.Podstawą materialnoprawną powyższego rozstrzygnięcia organu były przepisy wspomnianych wcześniej aktów normatywnych, tj. ustawy z 12 marca 2004 r.o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025r., poz. 1214 ze zm., dalej jako "u.p.s.") oraz ustawy z 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej jako "k.r.o.").W niniejszej sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej została całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu choroby psychicznej postanowieniem SO w ŁomżyI Wydział Cywilny z [...] lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt [...], a następnie umieszczona w Domu Pomocy Społecznej postanowieniem Sądu Rejonowegow Wysokiem Mazowieckiem III Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] marca 2015 r.w sprawie o sygn. akt [...] W związku z powyższym, skarżąca została zobowiązana od dnia 1 czerwca 2022 r. do uiszczenia miesięcznej opłaty za pobyt A. M. w DPS w Choroszczy, aktualnie na mocy decyzji Kierownika OPS nr 5026.3b.2015.2025 z dnia 9 czerwca 2025r. w wysokości 935,95 zł.W okolicznościach przedmiotowej sprawy niekwestionowane jest również, że podstawą prawną zwolnienia skarżącej z konieczności ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS stanowić mógł art. 64 pkt 7 u.p.s., jak też art. 64a u.p.s.i tej podstawy zwolnienia pełnomocnik skarżącej upatruje w zaistniałym stanie faktycznym.Jak stanowi art. 64 pkt 7 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.Zwolnienie z ponoszenia wydatków na dom pomocy społecznej uregulowane w powołanym przepisie ma charakter fakultatywny i o zastosowaniu zwolnienia decyduje organ ustalający opłatę za pobyt w dps, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie ulega zatem wątpliwości, że warunkiem zastosowania powyższego zwolnienia jest uprzednio przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca – pomimo wielu prób podjętych przez MOPS w Wysokiem Mazowieckiem - nie wyraziła zgody na przeprowadzenie takiego wywiadu, zamykając tym samym możliwość zastosowania przez organ fakultatywnego zwolnienia jej z opłaty za pobyt matki w DPS. W konsekwencji podzielić należy stanowisko orzekających w sprawie organów, że w niniejszej sprawie nie było podstaw prawnych do zastosowania wobec skarżącej zwolnienia na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s.Sąd podziela też stanowisko SKO, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew odmiennemu poglądowi zaprezentowanemu w skardze, nie było też podstaw do obligatoryjnego zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt matki w DPS na podstawie art. 64a u.p.s.Jak stanowi powyższy przepis osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sąduo pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sąduo skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.Dokonując analizy poprawności interpretacji art. 64a u.p.s. w kontekście okoliczności przedmiotowej sprawy należy przypomnieć, że matka skarżącej w związku z faktem ubezwłasnowolnienia jej całkowitego w oparciu o postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z [...] lutego 2012 r., na podstawie art. 94 § 1 k.r.o., utraciła władzę rodzicielską, która od tego momentu przysługiwała tylko ojcu skarżącej.Skutek taki wynika z faktu, że ubezwłasnowolnienie całkowite wiąże się z utratą zdolności do czynności prawnych (art. 12 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny, t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm., dalej jako "k.c."), zaś zgodnie z art. 94 § 1 k.r.o. jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu. Uwzględniając konstrukcję tego przepisu należy dojść do wniosku, że ustawodawca nie bez przyczyny rozróżnił przypadek "braku pełnej zdolności do czynności prawnych" od "pozbawienia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców". Pierwsza sytuacja nie jest stricte związana ze sposobem wywiązywania się z obowiązków rodzicielskich, a dotyczy sytuacji, gdy rodzic jest niepełnoletni albo został ubezwłasnowolniony częściowo lub całkowicie (Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, 2021), czego przesłanki określono w art. 13 k.c., w myśl którego ubezwłasnowolnienie całkowite, to sytuacja, gdy z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, dana osoba nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. W związku z tym ubezwłasnowolnienie wiąże się ze znacznymi ograniczeniami w możliwości sprawowania skutecznej władzy i opieki nad dziećmi, które co do zasady nie są zawinione przez rodzica, zaś dopiero skutkiem pośrednim jest utrata władzy rodzicielskiej w oparciu o art. 94 § 1 k.r.o. Druga sytuacja dotyczy bezpośredniego pozbawienia władzy rodzicielskiej, do której odnosi się art. 111 k.r.o. i związane jest bezpośrednio z zaniedbywaniem obowiązków rodzicielskich. Taki kształt powyższych regulacji sprawia, że z orzeczenia sądu, na podstawie którego doszło do ubezwłasnowolnienia całkowitego konkretnej osoby nie można wywodzić takiego samego skutku, który powoduje bezpośrednio stwierdzone w orzeczeniu sądu pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej, gdyż inna jest przyczyna wydania tych dwóch rozstrzygnięć.W związku z tym orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły, że nie doszło do zaistnienia przesłanki z art. 64a u.p.s., ponieważ skarżąca nie przedstawiła prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu jej matki władzy rodzicielskiej lub prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu jej za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę skarżącej, jej brata lub ojca. W tym miejscu należy przypomnieć, że wprowadzenie regulacji art. 64a miało na celu przeciwdziałanie poczuciu niesprawiedliwości w stosunku do dzieci zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej, wobec którego zostało wydane orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Proponowany przepis pozwolił zatem dzieciom, w stosunku do których rodzice przez całe życie postępowali w sposób naganny, lekceważąc swoje obowiązki, nie ponosić kosztów utrzymania rodziców w domu pomocy społecznej (Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, 2023), ale z powyższych rozważań wynika, że czym innym jest utracenie władzy rodzicielskiej wskutek ubezwłasnowolnienia, którego przyczyna związana jest z czynnikami, nad którymi rodzic nie ma co do zasady kontroli, a czym innym bezpośrednie pozbawienie praw rodzicielskich na podstawie art. 111 k.r.i.o. W tym kontekście należy także dodać, że przyjęcie, iż orzeczenie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia całkowitego może być podstawą do zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS może prowadzić do nadużyć i de facto spowodować, że prawo to będzie nadużywane (por. wyroki WSA w Gliwicach: z 25 listopada 2019r., sygn. akt II SA/Gl 1009/19; z 16 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1312/19; oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych "CBOSA").Z tych też względów przepis art. 64a u.p.s. jako przepis przewidujący obligatoryjne, całkowite zwolnienie z opłaty powinien być interpretowany ściśle. Ustawodawca posłużył się w nim jednoznaczną formułą. Wymaga przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu mieszkańca domu pomocy społecznej władzy rodzicielskiej nad osobą obowiązaną do ponoszenia opłaty oraz złożenia oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona, albo prawomocnego orzeczenia o skazaniu za wskazane w tym przepisie przestępstwo. Przepis ten nie odwołuje się do konkretnego rodzaju rozstrzygnięcia sądu.W realiach niniejszej sprawy taka przesłanka nie została spełniona. Bezsporne jest, że matka skarżącej została całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu choroby psychicznej postanowieniem Sądu Okręgowego w Łomży z [...] lutego 2012 r., sygn. [...]. Bezsporne jest również, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem z 12 marca 2015r., sygn. [...], została umieszczona w domu pomocy społecznej. Poza sporem pozostaje też, że wyrokiem rozwodowym z 18 lutego 2013 r., władzę rodzicielską nad skarżącą i jej bratem powierzono ojcu, zaś władzę rodzicielską matki ograniczono do dowiadywania się o stanie zdrowia i postępach w nauce dzieci. Żadne z tych rozstrzygnięć nie jest jednak prawomocnym orzeczeniem o pozbawieniu władzy rodzicielskiej w rozumieniu przepisu art. 64a u.p.s.Takie stanowisko na tle "bliźniaczej" sprawy skarżącej zaprezentował tutejszy sąd w wyroku z dnia 5 grudnia 2023r. o sygn. akt II SA/Bk 760/23 i skład aktualnie orzekający w pełni je podziela i przyjmuje za własne. W tym miejscu dodatkowo należy zaznaczyć, że powyższe stanowisko sądu w zakresie interpretacji art. 64a u.p.s. podzielił też w całości Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 17 marca 2026r. (sygn. akt I OSK 435/24) oddalił skargę kasacyjną skarżącej od powyższego wyroku.Jak trafnie wskazano w powołanym wyroku NSA nie można podzielić stanowiska skarżącej, że orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu jest zarazem orzeczeniem pozbawiającym władzy rodzicielskiej. Ubezwłasnowolnienie całkowite, orzekane na podstawie art. 13 § 1 k.c., powoduje zgodnie z art. 12 k.c. brak zdolności do czynności prawnych. Z kolei art. 94 § 1 k.r.o. stanowi, że jeżeli jedno z rodziców nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. Oznacza to, że w przypadku ubezwłasnowolnienia ustawowy skutek w sferze władzy rodzicielskiej wynika z normy prawa materialnego. Nie jest on równoznaczny z wydaniem odrębnego orzeczenia sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Inny jest bowiem przedmiot rozstrzygnięcia, inna jest podstawa prawna i inny jest sposób ukształtowania sytuacji prawnej rodzica. W orzeczeniu o ubezwłasnowolnieniu sąd nie rozstrzyga o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Rozstrzyga o zdolności danej osoby do kierowania swoim postępowaniem. Dopiero ustawa łączy z tym stanem określony skutek w sferze władzy rodzicielskiej. Natomiast orzeczenie wydawane na podstawie art. 111 § 1 k.r.o. jest wprost orzeczeniem o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. To właśnie do takiego orzeczenia odwołuje się przepis art. 64a u.p.s.Powyższej oceny, jak zaakcentował NSA w wyroku I OSK 435/24, nie zmienia też odwołanie do przepisu art. 111 § 1 k.r.o. i wskazanej w tym przepisie przesłanki trwałej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Trafnie skarżąca zauważa, że pozbawienie władzy rodzicielskiej może nastąpić nie tylko wtedy, gdy rodzic nadużywa tej władzy lub rażąco zaniedbuje swoje obowiązki, lecz także z powodu trwałej przeszkody. Okoliczność ta nie prowadzi jednak do wniosku, że każde orzeczenie, którego następstwem jest utrata możności wykonywania władzy rodzicielskiej, należy utożsamiać z orzeczeniem o jej pozbawieniu. Dla zastosowania art. 64a u.p.s. relewantne nie są bowiem przyczyny, dla których rodzic utracił możliwość sprawowania pieczy nad dzieckiem, lecz to, czy zapadło prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Tego właśnie w sprawie zabrakło.Z tych samych względów nie mogła odnieść skutku argumentacja odwołująca się do podobieństwa przesłanek z art. 13 § 1 k.c. i art. 111 § 1 k.r.o. Sama choroba psychiczna może, ale nie musi skutkować pozbawieniem władzy rodzicielskiej, dlatego też może, ale nie musi ona prowadzić do ubezwłasnowolnienia całkowitego. Nie daje to jednak podstaw do przyjęcia, że w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu rodzica ziściła się przesłanka obligatoryjnego zwolnienia, o której mowa w art. 64a u.p.s. Takiej treści temu przepisowi przypisać nie można.Zdaniem sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma też znaczenia fakt, że w wyroku rozwodowym z dnia 18 lutego 2013 r. ograniczono władzę rodzicielską matki skarżącej. Po pierwsze, w momencie wydania tego wyroku skarżąca nie miała już władzy rodzicielskiej nad skarżącą i jej bratem w związku z wcześniejszym ubezwłasnowolnieniem całkowitym, a po drugie, nawet jeśli przyjąć, że orzeczenie sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej wydane po ubezwłasnowolnieniu stanowiłoby dowód na zaistnienie przesłanki z art. 64a u.p.s., to jak sam ten przepis wskazuje, wymagany jest wyrok w przedmiocie pozbawienia praw rodzicielskich, a nie tylko ich ograniczenia. W konsekwencji nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, że orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu jest orzeczeniem pozbawiającym władzy rodzicielskiej. Jak wskazano już wyżej takimi orzeczeniami są tylko orzeczenia, o których mowa w art. 111 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Tymczasem w przypadku orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu utrata władzy rodzicielskiej jest konsekwencją wydanego rozstrzygnięcia (tak też WSA w Krakowie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2023r. sygn. akt III SA/Kr 163/23, CBOSA).W sytuacji zatem, gdy skarżąca nie przedstawiła ani prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu mieszkańca władzy rodzicielskiej nad nią wraz z oświadczeniem, że władza rodzicielska nie została przywrócona, ani prawomocnego orzeczenia o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, rodzeństwa lub rodzica jej sytuacja nie jest tak jednoznaczna, jak wymaga tego ustawa, orzekające w sprawie organy trafnie przyjęły, że w sprawie nie zachodzi przesłanka - obligatoryjnego - zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 64a u.p.s.Końcowo podkreślić należy, że ani niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o jego wadliwości nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola tego aktu nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających jego uchylenie. Sąd nie stwierdził zaś w kontrolowanej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.Z tych też względów skargę podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 143 ze zm.), o czym orzeczono w sentencji wyroku.. Sama choroba psychiczna może, ale nie musi skutkować pozbawieniem władzy rodzicielskiej, dlatego też może, ale nie musi ona prowadzić do ubezwłasnowolnienia całkowitego. Nie daje to jednak podstaw do przyjęcia, że w każdym przypadku przedstawienia orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu rodzica ziściła się przesłanka obligatoryjnego zwolnienia, o której mowa w art. 64a u.p.s. Takiej treści temu przepisowi przypisać nie można.Zdaniem sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma też znaczenia fakt, że w wyroku rozwodowym z dnia 18 lutego 2013 r. ograniczono władzę rodzicielską matki skarżącej. Po pierwsze, w momencie wydania tego wyroku skarżąca nie miała już władzy rodzicielskiej nad skarżącą i jej bratem w związku z wcześniejszym ubezwłasnowolnieniem całkowitym, a po drugie, nawet jeśli przyjąć, że orzeczenie sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej wydane po ubezwłasnowolnieniu stanowiłoby dowód na zaistnienie przesłanki z art. 64a u.p.s., to jak sam ten przepis wskazuje, wymagany jest wyrok w przedmiocie pozbawienia praw rodzicielskich, a nie tylko ich ograniczenia. W konsekwencji nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, że orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu jest orzeczeniem pozbawiającym władzy rodzicielskiej. Jak wskazano już wyżej takimi orzeczeniami są tylko orzeczenia, o których mowa w art. 111 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Tymczasem w przypadku orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu utrata władzy rodzicielskiej jest konsekwencją wydanego rozstrzygnięcia (tak też WSA w Krakowie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2023r. sygn. akt III SA/Kr 163/23, CBOSA).W sytuacji zatem, gdy skarżąca nie przedstawiła ani prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu mieszkańca władzy rodzicielskiej nad nią wraz z oświadczeniem, że władza rodzicielska nie została przywrócona, ani prawomocnego orzeczenia o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, rodzeństwa lub rodzica jej sytuacja nie jest tak jednoznaczna, jak wymaga tego ustawa, orzekające w sprawie organy trafnie przyjęły, że w sprawie nie zachodzi przesłanka - obligatoryjnego - zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 64a u.p.s.Końcowo podkreślić należy, że ani niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o jego wadliwości nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola tego aktu nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających jego uchylenie. Sąd nie stwierdził zaś w kontrolowanej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.Z tych też względów skargę podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 143 ze zm.), o czym orzeczono w sentencji wyroku.