Postanowienie - III FZ 171/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 5 maja 2026
Teza
Oddalono zażalenie. Umorzenie postępowania, egzekucja świadczeń pieniężnych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Go 298/25, w przedmiocie umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi A.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 30 czerwca 2025 r., nr 0801-IEW.720.18.2025.3 UNP: 080Oddalono zażalenie. Umorzenie postępowania, egzekucja świadczeń pieniężnych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Go 298/25, w przedmiocie umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi A.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 30 czerwca 2025 r., nr 0801-IEW.720.18.2025.3 UNP: 080
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono zażalenie
Typ sprawy
nieustalone
Etap
zażalenie
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
5 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Krzysztof Winiarski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono zażalenie
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z 30 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Go 298/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim umorzył postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane skargą A.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 30 czerwca 2025 r., nr 0801-IEW.720.18.2025.3 UNP: 0801-25-053815, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 30 czerwca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze uchylił postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z 28 kwietnia 2025 r. oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego tego organu z 21 marca 2025 r. nr 0808-SEW.723.250940.2025 obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r. oraz I kwartał 2019 r. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy stwierdził m.in., że wierzyciel powinien zbadać, czy wcześniej nie toczyło się jakiekolwiek postępowanie administracyjne, podatkowe lub sądowe, w których rozstrzygano podnoszoną przez zobowiązanego okoliczność wygaśnięcia obowiązku związanego z przedawnieniem zobowiązań. Uznano, że powyższe jest niezbędne, by stwierdzić, czy nie doszło do powielenia zarzutów zobowiązanego zawartych w innych środkach prawnych, które były lub są przedmiotem oceny w innym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym. Ocena tych okoliczności faktycznych i ewentualne ich wystąpienie będzie miała wpływ na treść rozstrzygnięcia i zastosowanie art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej u.p.e.a.), które uniemożliwia powtórne kwestionowanie okoliczności będących uprzednio przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu. Organ wskazał ponadto, że nie ma możliwości merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, ponieważ z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania konieczne jest, aby w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w pierwszej kolejności wypowiedział się organ pierwszej instancji.Od wydanego rozstrzygnięcia DIAS Strona wystąpiła ze skargą do Sądu pierwszej instancji, która została zarejestrowana pod sygn. I SA/Go 298/25.Pismem z 19 listopada 2025 r. organ odwoławczy poinformował, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik wydał 12 września 2025 r. postanowienie, którym stwierdził niedopuszczalność zarzutu zgłoszonego w oparciu o przepis art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku, oraz uznał w całości zarzut zgłoszony w oparciu o przepis art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., tj. zarzut braku wymagalności zobowiązania objętego tytułem wykonawczym. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie Dyrektor utrzymał je w mocy. Postanowieniem z 12 listopada 2025 r. Naczelnik na podstawie art. 34 § 4 pkt 3 lit. b) u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 21 marca 2025 r. z uwagi na uznanie przez wierzyciela w całości zarzutu braku wymagalności zobowiązania.W ocenie Sądu pierwszej instancji, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia z 12 listopada 2025 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, spowodowało, że zakończone zostało postępowanie egzekucyjne będące przedmiotem sporu pomiędzy Skarżącym a organem odwoławczym. Zatem skoro zakończone zostało wspomniane postępowanie egzekucyjne, to zbędne stało się rozstrzyganie o legalności zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego zakończyło postępowanie wszczęte na wniosek wierzyciela, a tym samym przestał istnieć jego przedmiot, tj. prowadzona egzekucja administracyjna. Cel zarzutu oraz skargi został zatem osiągnięty. Sąd zwrócił uwagę, że ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia doprowadziłoby do usunięcia podstawy wydania postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z 12 września 2025 r. uznającego w całości zarzut braku wymagalności zobowiązania, a w konsekwencji postanowienia tego organu z 12 listopada 2025 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, co wymuszało zastosowanie w sprawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).Pismem z 2 stycznia 2026 r. Skarżący wniósł zażalenie, zarzucając brak rozstrzygnięcia o kosztach umarzanego postępowania, brak dokonania oceny legalności działania organów egzekucyjnych oraz błędną ocenę, że załatwienie sprawy przez organ egzekucyjny wyklucza dopuszczalność weryfikacji jego poczynań na wcześniejszych etapach, a tym samym, że finalnie przyznanie się do błędu i wadliwego działania w sprawie organu egzekucyjnego stanowi przeszkodę do oceny tych działań w trybie kontroli sądowoadministracyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie mimo częściowo wadliwego uzasadnienia odpowiada prawu.Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżenie takiego postanowienia do sądu administracyjnego oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego staje się zaskarżone postanowienie, które powinno zostać poddane kontroli co do jego legalności. Badając legalność zaskarżonego postanowienia, sąd administracyjny wraca do materialnego stosunku administracyjnoprawnego, który stanowił przesłankę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, bądź w zależności od przedmiotu rozstrzygnięcia - jego części oraz wydanego postanowienia. W rezultacie, stosunek administracyjnoprawny wyznacza przedmiot i ramy postępowania sądowoadministracyjnego, a badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi jego istotę. Stwierdzenie spełnienia wszystkich istotnych (zarówno materialnych, jak i procesowych) wymagań procesu konkretyzacji stanowi w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawowy warunek uznania zaskarżonego postanowienia za legalne (por. T. Woś red., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 25).Celem postępowania sądowoadministracyjnego jest zbadanie zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dopóki rozstrzygnięcie takie istnieje w obrocie prawnym, czyli nie zostanie wyeliminowane przez organ administracyjny w stosownej procedurze, czy też nie wygaśnie z mocy prawa, sąd administracyjny nie może uchylać się od dokonania kontroli zgodności takiego rozstrzygnięcia z przepisami prawa, na podstawie których zostało wydane. Sąd administracyjny nie może badać celowości zaskarżenia określonego aktu stosowania prawa i poddania go kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ma obowiązek dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy w jego ocenie jakikolwiek wynik postępowania nie będzie miał dla strony znaczenia.Nie ma podstaw prawnych do twierdzenia, jakoby umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji postanowienia DIAS. Skądinąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia twierdzenie takie nie zostało wyrażone. Sformułowano jednak ocenę, że zdarzenie to uczyniło bezprzedmiotowym kontrolę substratu zaskarżenia. Tymczasem postanowienie Dyrektora z 30 czerwca 2025 r. nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego i tym samym nie zostały wyeliminowane wynikające z tego postanowienia skutki prawne oraz określone konsekwencje dla sfery praw i obowiązków Skarżącego, toteż co do zasady mógł domagać się skontrolowania jego legalności w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Co do zasady więc, konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wystąpiłaby wówczas, gdyby zaskarżone postanowienie na etapie rozpatrywania skargi utraciło byt prawny. Zasadnie wówczas należałoby stwierdzić, że odpadł przedmiot postępowania i w konsekwencji nie można byłoby twierdzić, że istnieje sprawa sądowoadministracyjna w rozumieniu art. 1 p.p.s.a. Taka sytuacja jednakże nie wystąpiła w niniejszej sprawie.Jednocześnie jednak dostrzec należy w ślad za Sądem pierwszej instancji, że postanowieniem z 12 września 2025 r. Naczelnik rozpoznał ponownie sprawę i stwierdził niedopuszczalność zarzutu zgłoszonego w oparciu o przepis art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku, oraz uznał w całości zarzut zgłoszony w oparciu o przepis art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., tj. zarzut braku wymagalności zobowiązania objętego tytułem wykonawczym. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie Dyrektor utrzymał je w mocy. Tymczasem, skarga w niniejszej sprawie na uprzednio wydane postanowienie Dyrektora z 30 czerwca 2025 r. została złożona przez Skarżącego 14 sierpnia 2025 r., tj. w dacie poprzedzającej ponowne rozpoznawanie sprawy przez Naczelnika i wydanie w jego wyniku postanowienia tego organu z 12 września 2025 r. W rzeczonej chwili organy obu instancji miały zatem wiedzę, że rozstrzygnięcie Dyrektora z 30 czerwca 2025 r. uległo zaskarżeniu, zaś Naczelnik winien wstrzymać się z ponownym rozpatrzeniem sprawy do czasu poddania kontroli instancyjnej decyzji organu odwoławczego, bowiem nie wiadomo było w ówczesnej dacie, czy pozostanie ona w obrocie prawnym.Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 30 czerwca 2025 r. Dyrektor nie utrzymał w mocy rozstrzygnięcia Naczelnika z 28 kwietnia 2025 r., lecz uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, w uzasadnieniu wskazując niezbędny zakres ustaleń w ponownym postępowaniu, powołując się na zasadę dwuinstancyjności postępowania, jednocześnie wskazując, że na ówczesnym etapie postępowania przedwczesnym było merytoryczne odnoszenie się do oceny zarzutów wywiedzionych w sprawie. Jednocześnie z wiedzy dostępnej tutejszemu Sądowi z urzędu wiadomo, że postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika z 12 września 2025 r. zostało przez Stronę zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który postanowieniem z 26 lutego 2026 r. o sygn. I SA/Go 440/25, umorzył również tamtejsze postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w uzasadnieniu wskazując analogiczną argumentację do prezentowanej w niniejszej sprawie. Jak wynika z danych dostępnych w informacji o sprawie w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawie od orzeczenia WSA Skarżący wywiódł zażalenie, które nie zostało jeszcze przekazane do tutejszego Sądu.W zaistniałej sytuacji należało uznać, że ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia Dyrektora z 30 czerwca 2025 r. doprowadziłoby do przywrócenia do obrotu prawnego postanowienia Naczelnika z 28 kwietnia 2025 r. i jednocześnie do usunięcia podstawy wydania postanowienia Naczelnika z 12 września 2025 r. uznającego w całości zarzut braku wymagalności zobowiązania oraz utrzymującego go w mocy postanowienia Dyrektora, które z kolei pozostaje substratem zaskarżenia w sprawie przed WSA o sygn. I SA/Go 440/25, które będzie poddane badaniu w odrębnej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny po jej przekazaniu. Mając na względzie powyższe spostrzeżenia, należało uznać, że zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, zaś kontrola w zakresie merytorycznej oceny legalności rozpatrzenia zarzutów oraz zasadności umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. I SA/Go 440/25, w obecnym stanie zawiłości sprawy, winna być dokonana w ramach odrębnego postępowania, tj. kontroli instancyjnej postanowienia WSA z 26 lutego 2026 r. o sygn. I SA/Go 440/25.Odnosząc się końcowo do kwestii braku orzeczenia przez Sąd pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu uiszczonego wpisu od skargi, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie można przedmiotem zażalenia uczynić materii, która nie była przedmiotem orzekania. Ilekroć w ocenie strony w sprawie nie rozstrzygnięto zagadnienia, które winno być zawarte w danym orzeczeniu, środkiem służącym usunięciu takiego braku jest wniosek o uzupełnienie orzeczenia, nie zaś zażalenie w zakresie nieistniejącego rozstrzygnięcia. Jednocześnie zaznacza się, że słusznie o takowych kosztach nie orzeczono, ponieważ Skarżąca w niniejszej sprawie nie dokonała cofnięcia skargi (a contrario do art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.