Wyrok SN z 27 marca 2002, sygn. III RN 224/01
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono rewizję nadzwyczajną
Przedmiot
zadośćuczynienie za internowanie w stanie wojennym / ustawa lutowa
Typ sprawy
sprawa karna kompensacyjna - ustawa lutowa
Etap
rewizja nadzwyczajna przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
uprawnienia kombatanckie
sprawa administracyjna
kontrola administracyjna
Data orzeczenia
27 marca 2002
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Maria Tyszel
Podstawa prawna
III RN 224/01
Nie ma podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego (art. 97
§ 1 pkt 4 KPA) przez prezesa sądu okręgowego, rozpatrującego wniosek o po-
twierdzenie okresu pobytu w więzieniu (art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24
stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami
represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr
142, poz. 950 ze zm.), gdy nie zostało wszczęte postępowanie o odtworzenie
zniszczonych akt sprawy karnej, w której zapadł wyrok skazujący na karę po-
zbawienia wolności, stanowiący podstawę przyznania uprawnień kombatanc-
kich (art. 4 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) ani też nie toczy się postępowanie o uznanie
wyroku za nieważny w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nie-
ważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz. 149 ze zm.).
Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,
Roman Kuczyński (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara
Grudzieckiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2002 r. sprawy ze
skargi Piotra W. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 2000
r. [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o potwierdzenie okolicz-
ności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych
osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, na skutek re-
wizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Ad-
ministracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2001 r. [...]
o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.
U z a s a d n i e n i e
2
Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2000 r. Prezes Sądu Okręgowego w S.
zawiesił postępowanie w sprawie z wniosku Piotra W. o wydanie decyzji potwierdza-
jącej pobyt w więzieniu z mocy skazania wyrokiem b. Sądu Wojewódzkiego w S. z
dnia 7 października 1955 r. [...] za działalność polityczną, tj. okoliczności wskazanej
w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektó-
rych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity
tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Postanowieniem z dnia 14 czerwca
2000 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy powyższe postanowienie z uza-
sadnieniem, iż jakkolwiek potwierdzenie pobytu skarżącego w wiezieniu z przyczyn
politycznych należy do właściwości Prezesa Sądu Okręgowego w S., to jednak nie
może on czynić samodzielnych ustaleń ani oceniać, czy czyn, za który skarżący
został skazany, pozostawał w związku z jego działalnością polityczną lub niepodle-
głościową. Postępowanie zatem powinno być zawieszone do czasu prawomocnego
zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności wyroku z dnia 7 października
1955 r. [...] Sądu Wojewódzkiego w S. W wyniku uwzględnienia skargi skarżącego
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2001 r.,
uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Sprawiedliwości, jak i utrzymane nim w
mocy postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w S. z uzasadnieniem, iż treść
skargi wskazuje, że skarżący nie ubiega się o świadczenia przewidziane w ustawie z
dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób re-
presjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
(Dz.U. Nr 34, poz. 149 ze zm.), lecz o uprawnienia kombatanckie. Przepis art. 8 ust.
2 pkt 1 ustawy o kombatantach nie uzależnia potwierdzania przez prezesa sądu
okręgowego okresu przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia
za działalność polityczną lub niepodległościową – od uprzedniego uznania wyroku za
nieważny na podstawie przepisów wymienionej wyżej ustawy z dnia 23 lutego 1991
r. Dlatego też, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie było podstaw z art.
97 § 1 pkt 4 KPA do zawieszenia postępowania o potwierdzenie okoliczności, o
których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.
Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości
zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o
Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 97 § 1
pkt 4 KPA w związku z art. 59 ustawy o NSA, wnosząc o uchylenie zaskarżonego
wyroku i oddalenie skargi z uzasadnieniem, że dla potwierdzenia faktów, o których
3
mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, niezbędne jest przeprowadzenie
dowodu z akt sprawy karnej [...] Sądu Wojewódzkiego w S., gdy tymczasem wymie-
nione akta zaginęły, a zachowały się tylko zapisy w repertorium. Nie toczy się też w
Sądzie Okręgowym w S. postępowanie o odtworzenie tych akt, ponieważ dotychczas
nikt stosownego wniosku w tym zakresie nie składał. Odtworzenie tych akt należy do
kompetencji sądu, który wydał wyrok skazujący, a zatem, zdaniem rewizji nadzwy-
czajnej, zawieszenie postępowania było uzasadnione.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest nieuzasadniona. Przepis art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy
o kombatantach stanowi, że na wniosek osoby zainteresowanej prezes sądu okrę-
gowego potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, czyli
okres przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium
Polski na mocy skazania w latach 1944-1956 na podstawie przepisów wydanych
przez władze polskie przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach
1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o
suwerenność i niepodległość. Ustawa o kombatantach nie normuje bezpośrednio
trybu postępowania w przedmiocie potwierdzania okoliczności o której mowa w art. 4
ust. 1 pkt 4, przez osoby wymienione w ustępie 2 art. 8 tej ustawy, wobec czego,
zważywszy, że w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r., III
AZP 19/93 (OSNC 1994 z. 4, poz. 86), odmowa potwierdzenia przez Ministra Spra-
wiedliwości lub podległy mu organ okoliczności określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4
ustawy o kombatantach, następuje przez wydanie decyzji administracyjnej w rozu-
mieniu art. 107 § 1 KPA, należy uznać, że w postępowaniu z art. 8 ust. 2 pkt 1
ustawy o kombatantach stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyj-
nego. W myśl art. 77 § 1 KPA organ administracji obowiązany jest w sposób wyczer-
pujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W przedmiotowej sprawie organ
administracji, uznając zawieszenie postępowania w sprawie z wniosku o potwierdze-
nie z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach za uzasadnione, w zaskarżonej decy-
zji z dnia 14 czerwca 2000 r. za trafne uznał, że jest ono podyktowane koniecznością
przeprowadzenia i prawomocnego zakończenia postępowania o uznanie nieważno-
ści wyroku b. Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 7 października 1955 r. [...] w trybie
ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec
4
osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Pols-
kiego (Dz.U. Nr 34, poz. 149 ze zm.). Tymczasem skarżący nie ubiegał się o uznanie
wyżej wymienionego wyroku za nieważny, zaś przepis art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o
kombatantach nie uzależnia potwierdzenia okresu przebywania w więzieniach od
uprzedniego uznania wyroku za nieważny. Jednocześnie w rewizji nadzwyczajnej
Minister Sprawiedliwości przyznaje, że jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny w
zaskarżonym wyroku przyznał rację organowi administracji, iż potwierdzenie faktów,
o których jest mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, dokonywane jest na
podstawie akt sprawy, w której zapadł wyrok skazujący, to akta sprawy [...] b. Sądu
Wojewódzkiego w S. zostały zniszczone i w Sądzie Okręgowym w S. nie toczy się
postępowanie o odtworzenie tych akt, ponieważ dotychczas nikt takiego wniosku w
tym zakresie nie złożył. Skoro więc nie toczy się ani postępowanie o unieważnienie
wyroku z dnia 7 października 1955 r. [...], ani też postępowanie o odtworzenie znisz-
czonych akt w tej sprawie, to należy zakwestionować zawieszenie postępowania w
trybie art. 97 § 1 pkt 4 KPA. W przytoczonej już uchwale Sądu Najwyższego z dnia
18 listopada 1993 r., podzielonej w całej rozciągłości przez Naczelny Sąd Admini-
stracyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 1999 r., V SA 2011/98 (LEX nr 49274), Sąd
ten przyznał potwierdzeniu z art. 8 ust. 2 ustawy o kombatantach przymioty decyzji
administracyjnej, uznając, że nie jest ono zwykłym odwołaniem się do danych wyni-
kających z ewidencji, zapisów lub innych zbiorów będących w posiadaniu organu. Z
takiego ujęcia charakteru potwierdzenia wynika, że jego podstawę stanowić mogą
różne dowody, a nie wyłącznie akta sprawy sądowej, tym więcej – nieistniejące. Z akt
administracyjnych [...] wynika, że w sprawie [...] zachowały się zapisy w repertorium;
z wniosku skarżącego do Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 18 lipca
1999 r. wynika, że w sprawie karnej aresztowani byli oprócz skarżącego także T.D. i
A.R. (których akta być może znajdują się w zasobach archiwalnych, lecz nie były po-
szukiwane). Jest też w aktach administracyjnych dokument w języku niemieckim o
nieznanej treści i nie można wykluczyć, że jego przetłumaczenie na język polski mo-
głoby mieć znaczenie dla sprawy. Z powyższych względów Sąd Najwyższy doszedł
do przekonania, że organ administracji w niedostatecznym stopniu przeprowadził
postępowanie wyjaśniające, przy czym zawieszenie postępowania w trybie art. 97 §
1 pkt 4 KPA było bezprzedmiotowe wobec braku wszczęcia jakiegokolwiek postępo-
wania przez inny organ lub sąd, w celu odtworzenia zniszczonych akt [...] lub unie-
ważnienia wyroku skazującego w tej sprawie. Zgodnie z art. 75 § 1 KPA jako dowód
5
należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest
sprzeczne z prawem, zaś w wyroku z dnia 11 marca 1993 r.,V SA 1813/98 (ONSA
2000 r., nr 1, poz. 35), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że odmowa potwier-
dzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, nie
może być uzasadniona wyłącznie brakiem zasobów archiwalnych; organ orzekający
jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające (art. 71 i 77 § 1 KPA).
Podzielając powyższe stanowisko uznać należy, że jakkolwiek decyzja organu o za-
wieszeniu postępowania nie jest odmową wydania potwierdzenia, to jednak prowadzi
ona w istocie do bezczynności organu administracji, co nie może zasługiwać na
aprobatę.
W konsekwencji Sąd Najwyższy uznaje zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego za zgodny z prawem, zaś zarzuty rewizji nadzwyczajnej za nie-
usprawiedliwione.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312
KPC w związku z
art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego
orzekł jak w sentencji wyroku.
======================================== jako dowód
5
należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest
sprzeczne z prawem, zaś w wyroku z dnia 11 marca 1993 r.,V SA 1813/98 (ONSA
2000 r., nr 1, poz. 35), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że odmowa potwier-
dzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, nie
może być uzasadniona wyłącznie brakiem zasobów archiwalnych; organ orzekający
jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające (art. 71 i 77 § 1 KPA).
Podzielając powyższe stanowisko uznać należy, że jakkolwiek decyzja organu o za-
wieszeniu postępowania nie jest odmową wydania potwierdzenia, to jednak prowadzi
ona w istocie do bezczynności organu administracji, co nie może zasługiwać na
aprobatę.
W konsekwencji Sąd Najwyższy uznaje zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego za zgodny z prawem, zaś zarzuty rewizji nadzwyczajnej za nie-
usprawiedliwione.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312
KPC w związku z
art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego
orzekł jak w sentencji wyroku.
========================================