Wyrok z 31 października 2017, sygn. II Ca 579/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 października 2017 roku

Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Zbigniew Ciechanowicz (spr.)
Sędziowie:	SO Karina Marczak SO Małgorzata Czerwińska
Protokolant:	sekr. sądowy Anita Czyż

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2017 roku w S.

sprawy z powództwa J. K.

przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

o zniesienie służebności gruntowej

na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 13 października 2016 roku, sygn. akt I C 1052/15

1.  zmienia zaskarżony wyrok w pkt II w taki sposób, że odstępuje od obciążania powódki J. K. kosztami procesu poniesionymi przez pozwaną (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w S.,

2.  oddala apelację w pozostałym zakresie,

3.  odstępuje od obciążania powódki kosztami postępowania odwoławczego poniesionymi przez pozwaną.

SSO Karina Marczak SSO Zbigniew Ciechanowicz SSO Małgorzata Czerwińska

Uzasadnienie wyroku z dnia 31 października 2017 r.:

Powódka J. K. wniosła o zniesienie służebności gruntowej przechodu i przejazdu ustanowionej dla nieruchomości położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczysta Kw nr (...), stanowiącej własność pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S., ustanowionej na nieruchomości położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczysta Kw nr (...), stanowiącej własność powódki – bez wynagrodzenia, dowodząc, że służebność ta utraciła dla pozwanego wszelkie znaczenie.

(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. wniósł o oddalenie powództwa, podkreślając, że ustanowiona służebność nie utraciła dla działki nr (...) znaczenia, bowiem działka ta nie ma odpowiedniego dostępuj do drogi publicznej.

Wyrokiem z dnia 13 października 2016 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie oddalił powództwo (pkt I), zasądził od powódki J. K. na rzecz pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kwotę 1217 zł tytułem kosztów procesu (pkt II) i nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (pkt III).

Powyższe rozstrzygnięcie oparto m.in. o następujące ustalenia:

Powódka J. K. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o nr ewidencyjnym 209/11, położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczysta Kw nr (...). Na tej nieruchomości znajduje się budynek mieszkalny oraz garaż. Nieruchomość obciążona jest ograniczonym prawem rzeczowym w postaci służebności drogowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...)ustanowionej na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr (...). Powódka nabyła tę nieruchomość na podstawie umowy z dnia 11.09.2012 roku.

Pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o nr ewidencyjnym 209/13, położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczysta Kw nr (...). Pozwany nabył tę nieruchomość na podstawie umowy z dnia 08.11.2006 roku.

W wyniku umowy z dnia 08.11.2006 roku pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. nabyła udział ½ we własności nieruchomości gruntowej o numerze ewidencyjnym (...), położonej w M., dla której Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczysta Kw nr (...).

Pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. prowadzi działalność gospodarczą w przedmiocie m.in. budownictwa. Działka o nr (...).10 uległa podziałowi na dwie działki – 209/12 i 209/13. Na nowoutworzonych działkach pozwany wybudował zespół sześciu domów jednorodzinnych w zabudowie szeregowej z wbudowanymi garażami jednostanowiskowymi, opierając się o decyzję Wójta Gminy D. nr 30/07 z dnia 08.08.2007 roku o warunkach zabudowy.

We wspomnianej decyzji wskazano m.in. następujące warunki zabudowy w zakresie komunikacji (pkt 2.4.8-2.4.10): obsługa komunikacyjna terenu będzie odbywać się z ul. (...) (dz.nr 330) przez działkę nr (...) (pkt 2.4.8), na własnym terenie należy zaprojektować ciągi komunikacji wewnętrznej z miejscami postojowymi – min. 2 miejsca postojowe na lokal mieszkalny (w tym garażowe) (pkt 2.4.9), ustalam minimalną szerokość wewnętrznej drogi dojazdowej – 6,0 m (pkt 2.4.10). W uzasadnienie tej decyzji podano, że organ gminy nie uznać argumentu dotyczącego wzmożonego ruchu samochodowego przez działkę nr (...), która jest obciążona służebnością drogową przejazdu i przechodu na rzecz każdoczesnego właściciela działek nr (...) – ponieważ obsługa komunikacyjna tereny będzie odbywać się z ulicy (...) przez działkę drogową nr (...) która stanowi współwłasność inwestora.

Pozwany do chwili obecnej nie korzystał faktycznie ze służebności drogowej przechodu i przejazdu ustanowionej na nieruchomości powódki. Na granicy działki drogowej o nr 209/6 i działki stanowiącej własność powódki o nr 209/11 posadowiony jest płot. Pozwany poinformował powódkę, że chciałby korzystać ze służebności wzdłuż działki drogowej o szerokości 2 metrów i zaproponował przesunięcie istniejącego na granicy płotu o dwa metry w głąb działki powódki. Powódka nie wyraziła zgody na takie rozwiązanie.

Oceniając tak poczynione ustalenia Sąd I instancji uznał, że obciążająca nieruchomość powódki służebność drogowa nie utraciła wszelkiego znaczenia dla nieruchomości władnącej, gdyż jak wynika z opinii biegłego geodety, działka drogowa ma szerokość 4 metrów a długość około 30 metrów, więc istniejąca służebność zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej przy założeniu, że część komunikacji będzie odbywać się przez służebność drogową ustanowioną na nieruchomości powódki, bowiem przykładowo pozwany może na nieruchomości powódki ustanowić ciąg pieszy, a na działce drogowej – ciąg komunikacyjny przeznaczony dla pojazdów mechanicznych, co powinno zwiększyć bezpieczeństwo. Sąd uznał, że powódka nie ma obowiązku przesunięcia płotu znajdującego się na granicy działki nr (...) i działki nr (...), zaś pozwany nie ma prawnej możliwości zmuszenia powódki do przesunięcia tego płotu na całej granicy. Nie zmienia to jednak faktu, że pozwany ma prawo przewidzieć ciąg komunikacyjny na działce powódki, umożliwiający bezpieczną komunikację z działkami nr (...).

Sąd I instancji obciążył powódkę kosztami procesu poniesionymi przez pozwaną, zaś na zasadzie słuszności niepokrytymi z zaliczki uiszczonej przez powódkę kosztami sądowymi obciążono Skarb Państwa.

Apelację od wyroku Sądu I instancji wywiodła powódka skarżąc, go w całości i żądając zmiany poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zniesienie służebności gruntowej bez wynagrodzenia oraz zasądzenie od pozwanej Spółki na rzecz powódki kosztów procesu według norm przypisanych za obie instancje, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1.  naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie sprzecznych ustaleń z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, wyciągnięcie z tego materiału wniosków nielogicznych oraz dowolne przyjęcie faktów wbrew zasadom doświadczenia życiowego, a także poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, tj. przede wszystkim uznanie, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zasad doświadczenia życiowego wynika, iż służebność ustanowiona na nieruchomości obciążonej będącej własnością powódki nie utraciła znaczenia dla nieruchomości władnącej,

2.  naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z art. 7 Konstytucji RP polegające na podważeniu treści decyzji administracyjnej jaką jest decyzja o warunkach zabudowy, w szczególności w części wskazującej, iż komunikacja pomiędzy działką pozwanych a drogą publiczną ma się odbywać poprzez działkę drogową, której współwłaścicielami są pozwani, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie zaistniały przesłanki do zniesienia służebności gruntowej,

3.  naruszenie prawa materialnego, tj. art. 295 k.c. w zw. z art. 145 § 1 k.c. i 285 § 2 poprzez błędną wykładnię w/w przepisów w zakresie w jakim wskazują one na okoliczności związane z tym, kiedy właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej i jakie okoliczności przyjmuje się za świadczące o tym, iż służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie zaistniały przesłanki do zniesienia służebności gruntowej,

4.  naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, iż powódka nie udowodniła, że dla nieruchomości władnącej służebność straciła wszelkie znaczenie, w sytuacji kiedy zgodnie z regułą wyrażoną wart. 6 k.c. powód winien udowodnić fakty prawotwórcze, czyli wykazujące istnienie prawa, co powódka uczyniła, udowodniła bowiem, iż służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, wykazując, iż właściciele nieruchomości władnącej zmieniając wykorzystanie gospodarcze swojej nieruchomości nie potrzebowali w tym celu istnienia służebności, a nieruchomość władnąca posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej, z którego to dojazdu korzystają.

Pozwana zażądała oddalenia apelacji i obciążenie powódki kosztami postępowania odwoławczego.

Sąd odwoławczy zważył, co następuje:

Apelacja powódki co do zasady nie była słuszna, lecz z innych przyczyn aniżeli wynikających z treści zarzutów apelacyjnych.

Na wstępie wyjaśnić należy, że celem postępowania apelacyjnego jest ponowne rozpoznanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym, przy czym prawidłowa ocena prawna, może być dokonana jedynie na podstawie właściwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, którego kontrola poprzedzać musi ocenę materialno-prawną.

Jeżeli bowiem sąd I instancji błędnie ustali kluczowe dla rozstrzygnięcia fakty, a zwłaszcza fakty o charakterze prawotwórczym, to nawet przy prawidłowej interpretacji stosowanych przepisów prawa materialnego, wydany wyrok nie będzie odpowiadał prawu. Innymi słowy, subsumcja nie odpowiadających prawdzie przedmiotowo istotnych ustaleń faktycznych skutkuje naruszeniem prawa materialnego, a kontroli w tym zakresie sąd odwoławczy dokonuje z urzędu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07).

Porządkując ustalenia poczynione przez Sąd I instancji dostrzec należy, że nie było sporu co do tego, że od czasu ustanowienia na nieruchomości powódki służebności drogowej w dniu 27 listopada 1992 r. nie była ona wykonywania do dnia orzekania w niniejszej sprawie. Co prawda, pozwana nabyła nieruchomość władnącą w dniu 16 października 2006 r. i dzięki działaniu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przyjąć należy, że nabyła również służebność gruntową (zob. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1983 r. III CZP 8/83), lecz od momentu nabycia również minęło ponad 10 lat, a pozwani nie wykonywali jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z nieruchomości obciążonej. Za takie nie mogą być uznane żądania kierowane do powódki udostępnienia nieruchomości celem wykonania chodnika dla pieszych. Sam zamiar korzystania z nieruchomości obciążonej nie zawiera w sobie elementów posiadania i używania cudzej nieruchomości.

Tak zarysowany stan faktyczny wyczerpuje hipotezę i dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 293 k.c. (Służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć). Co Sąd I instancji winien dostrzec z urzędu.

Pozwani jako właściciele nieruchomości władnącej mieli prawo korzystać z nieruchomości powódki jako obciążonej służebnością w zakresie przejścia i przejazdu. Skoro wykonywanie takiej służebności o charakterze gruntowym wyraża się w działaniu, tj. czynnym zachowaniu uprawnionego w stosunku do cudzej nieruchomości, to służebności te nazywane są służebnościami czynnymi lub też pozytywnymi (str. 694 System Prawa Cywilnego tom II, red. Tomu Jerzy Ignatowicz, PAN 1977). Art. 285 k.c. takiego rodzaju służebność definiuje jako prawo którego treść polega na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej. Termin ten odpowiada co do swej treści pojęciu „korzystania”, o którym mowa w art. 140 k.c., tj. na posiadaniu i używaniu cudzej nieruchomości w ograniczonym zakresie np. przy służebności drogowej właściciel nieruchomości władnącej uprawniony jest do przejeżdżania i przechodzenia przez cudzy grunt (str. 694).

Wykonywanie służebności uznać należy za faktyczne realizowanie uprawnień wynikających z jej treści. Art. 288 k.c. postuluje wykonywanie służebności w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniał on korzystanie z nieruchomości obciążonej. Z wykonaniem służebności gruntowej łączy się wkraczanie przez właściciela nieruchomości władnącej w sferę własności nieruchomości obciążonej.

Skoro więc powódka domagała się zniesienia służebności obciążającej jej nieruchomość, a służebność ta wygasła z mocy prawa na skutek jej niewykonywania przez dziesięć lat, to jej powództwo nie mogło być uznane za słuszne i należało je oddalić, podobnie jaki i apelację co do meritum i to bez konieczności analizy zarzutów związanych z twierdzeniem, że ustanowiona służebność utraciła wszelkie znaczenie dla nieruchomości władnącej.

Sąd odwoławczy dostrzegając specyfikę sytuacji procesowej w niniejszej sprawie, co przejawiało się koniecznością oddalenia powództwa oraz apelacji przy jednoczesnym uznaniu, iż służebność opisana pozwem wygasła z mocy prawa na skutek jej niewykonywania, a nie na skutek utraty przez nią wszelkiego znaczenia dla nieruchomości władnącej, uznaje, że zaistniały szczególne wypadki, w rozumieniu art. 102 k.p.c., uzasadniające odstąpienie od obciążania powódki kosztami postępowania przed Sądem I instancji jaki w postępowaniu odwoławczym.

Mając powyższe na uwadze w oparciu o treść art. 386 § 1 k.p.c. zmieniono zaskarżony wyrok w pkt II. z taki sposób, że odstąpiono od obciążania powódki kosztami postępowania poniesionymi przez pozwanych, oddalono apelację w pozostałym zakresie, jak również odstąpiono od obciążania powódki kosztami postępowania odwoławczego poniesionymi przez pozwanego.

SSO Karina Marczak SSO Zbigniew Ciechanowicz SSO Małgorzata Czerwińska