Wyrok z 22 listopada 2017, sygn. III C 353/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

22 listopada 2017 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie III Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR del. Artur Grajewski

Protokolant: Karolina Włodarczyk

po rozpoznaniu 22 listopada 2017 roku w W. na rozprawie

sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko M. S. (1) i O. S.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1.  Uznaje za bezskuteczną w stosunku do powoda (...) S.A. z siedzibą w W. umowę darowizny zawartą 12 listopada 2014 roku, na mocy której D. i K. małżonkowie S. darowali na rzecz M. S. (1) i O. S. zabudowaną nieruchomość składającą się z działki o numerze geodezyjnym (...), położonej w M. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Wołominie prowadzi księgę wieczystą nr (...), jako zawartej z pokrzywdzeniem wierzyciela (...) S.A. z siedzibą w W., któremu przysługują w stosunku do D. i K. małżonków S. wierzytelność pieniężna w wysokości 120.952,03 zł z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu w kwocie 9.665,00 zł, stwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 11 czerwca 2015 r., sygn. XXIV C 1279/14 oraz wierzytelność pieniężna w wysokości 57.097,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu w kwocie 7.931 zł, stwierdzona nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym referendarza sądowego w Sadzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie z 21 maja 2014 r., sygn. IX GNc 5177/14;

2.  Zasądza od pozwanych M. S. (1) i O. S. solidarnie na rzecz powoda (...) S.A. z siedzibą w W. 17.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt III C 353/16

UZASADNIENIE

do wyroku z 22.11.2017 r.

Pozwem z 28.02.2016 r. powód (...) S.A. w W. wniósł przeciwko pozwanym M. S. (1) i O. S. pozew o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy darowizny z 12.11.2014 r. na mocy której małżonkowie D. i K. S. (1) przenieśli na rzecz pozwanych własność nieruchomości w postaci działki nr (...) położonej w M. przy
ul. (...), KW nr (...), jako zawartej z pokrzywdzeniem powoda, któremu przysługują wobec zbywców: wierzytelność pieniężna w wysokości 120.952,03 zł z odsetkami od 10.06.2014 r. i kosztami procesu w wysokości 9.665 zł, stwierdzona wyrokiem SO w Warszawie z 11.06.2015 r. XXIV C 1279/14 oraz wierzytelność pieniężna w wysokości 57.097,52 zł z odsetkami i kosztami procesu
w wysokości 7.931 zł, stwierdzona nakazem zapłaty SR dla m.st. Warszawy
w Warszawie z 21.05.2014 r., IX GNc 5177/14.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, że dokonując powyższej czynności, zbywcy będący dłużnikami powoda, stali się całkowicie niewypłacalni, albowiem nie posiadają innego majątku, z którego powodowa spółka mogłaby się zaspokoić.

Postanowieniem z 14.10.2016 r. VI ACz 1354/16 Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił postanowienie tut. Sądu z 14.03.2016 r. i udzielił powodowi zabezpieczenia roszczenia poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości KW nr (...) oraz nakazanie wpisania w dziale III księgi wieczystej ww., nieruchomości ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu (k. 285-286).

Pozwane wniosły o oddalenie powództwa w całości i zwrot kosztów procesu wg norm przepisanych.

Na poparcie swojego stanowiska wskazał, że w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym Km 462/15 z nieruchomości przy ul. (...)
w W., nie można uznać, że nie istnieje majątek dłużników, z którego nie może być prowadzona egzekucja również wierzytelności, o których mowa w petitum pozwu. Pozwane zaprzeczyły, aby umowa darowizny została dokonana
z pokrzywdzeniem wierzycieli, aby zbywcy działali ze świadomością ich pokrzywdzenia oraz aby pozwane posiadały taką świadomość. Podniosły ponadto, że wierzytelności wskazane w pozwie nie są wobec zbywców wymagalne. Ich zdaniem spółka, w której wspólnikami byli zbywcy, posiada majątek ruchomy
o wartości 50.000 zł. Zarzuciły powodowi również niewykazanie istnienia stanu niewypłacalności po stronie pozwanej.

Sąd ustalił, co następuje:

(...) S.A. w W. łączyła stała umowa o współpracy w zakresie sprzedaży z (...) sp. jawna z siedzibą w W. zawarta 15.12.2005 r. Na jej podstawie powodowa spółka dokonywała sprzedaży wystawiając faktury z odroczonym terminem płatności (umowa – k. 100, aneksy – k. 101v. i 102). Na zabezpieczenie roszczeń wynikających z ww. umowy zostały wystawione przez spółkę oraz jej wspólników D. S. (1), K. S. (1), D. S. (2) i K. S. (2) weksle in blanco, wypełnione 3.01.2014 r. na kwoty po 547.944,69 zł (weksle i deklaracje wekslowe – k. 102 v. – 107 i 110 v. – 112 v.). Wezwanie do wykupu weksla D. S. (1) odebrał 16.01.2016 r. (wezwanie z załącznikami - k. 125-136), zaś K. S. (1) nie podjęła awizowanej przesyłki (wezwanie z załącznikami – k. 158 v. – 170).

Sąd Okręgowy w Warszawie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym
z 21.02.2014 r. zasądził od (...)sp. j. w W. oraz jej czworga wspólników solidarnie na rzecz (...) S.A. w W. kwotę 530.875,20 zł
z odsetkami i kosztami procesu.

Umową z 7.03.2014 r. małżonkowie K. i D. S. (2) darowali swojemu synowi M. S. (3) zabudowaną nieruchomość położoną
w W. przy ul. (...) objętą KW nr (...) (bezsporne).

Powyższe orzeczenie z 21.02.2014 r. uprawomocniło się i zostało zaopatrzone w klauzulę wykonalności w stosunku do wszystkich pozwanych 16.10.2014 r. (nakaz zapłaty XXIV Nc 39/14 – k. 26).

Nakazem zapłaty z 21.05.2014 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie zasądził od (...) sp. j. w W. oraz jej czworga wspólników solidarnie na rzecz (...) S.A. w W. kwotę 57.097,52 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu. Orzeczenie to uprawomocniło się
i zostało zaopatrzone w klauzulę wykonalności w stosunku do wszystkich pozwanych 9.03.2016 r. (nakaz zapłaty IX GNc 5177/14 i postanowienie IX GCo 265/16 – k. 298-301).

Umową z 12.11.2014 r. D. i K. S. (1) darowali swoim córkom jedyny składnik swojego majątku w postaci zabudowanej działki nr (...) położonej w M. przy ul. (...) o wartości 500.000 zł objętej KW nr (...) (akt notarialny Rep (...) – k. 50v. – 52v.).

Wyrokiem z 3.03.2015 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie uznał za bezskuteczną w stosunku do (...) S.A. w W. umowę z 7.03.2014 r., na mocy której małżonkowie K. i D. S. (2) darowali swojemu synowi M. S. (3) zabudowaną nieruchomość położoną w W. przy
ul. (...) objętą KW nr (...), jako zawartą z pokrzywdzeniem wierzyciela, wobec przysługiwania mu wierzytelności stwierdzonej nakazem zapłaty z 21.02.2014 r. XXIV GNc 39/14 (wyrok II C 410/14 z 3.03.2015 r. – k. 183-184 akt II C 410/14).

Postanowieniem z 26.08.2015 r. został wydany kolejny tytuł wykonawczy
w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wyroku SO w Warszawie
z 21.02.2014 r. celem skierowania egzekucji do nieruchomości położonej przy ul. (...) w W. objętej KW nr (...) (tytuł wykonawczy nr 2 – k. 27 – 27v.). Na jego podstawie toczy się egzekucja z ww. nieruchomości prowadzona przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie B. K. Km 462/15. Wartość nieruchomości oszacowano na 1.293.000 zł (pismo komornika Km 462/15 – k. 278). Powód jest jedynym wierzycielem prowadzącym egzekucję z tej nieruchomości (bezsporne).

Wyrokiem z 11.06.2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie XXIV C 1279/14 zasądził od (...) sp. j. w W. i jej czworga wspólników solidarnie na rzecz (...) S.A. w W. 120.952,03 zł z odsetkami i kosztami procesu. Orzeczenie to uprawomocniło się i 27.01.2016 r. zostało zaopatrzone
w klauzulę wykonalności do wszystkich pozwanych (wyrok XXIV C 1279/14 - k. 28- 28v.).

Postępowanie egzekucyjne Km 35451/14 prowadzone przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wołominie S. S. (2) na podstawie nakazu zapłaty w sprawie IX GNc 5177/14 przeciwko (...) sp. j. w W. zostało umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji postanowieniem z 25.07.2016r. (postanowienie Km 35451/14 – k. 344).

W piśmie z 11.09.2017 r. w sprawie Km 35452/14 komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Wołominie S. S. (2) wskazał, że egzekucja prowadzona na podstawie nakazu zapłaty z 21.02.2014 r. XXIV Nc 39/14 w stosunku do spółki i jej czworga wspólników zostanie umorzona z uwagi na to, że udało się odnaleźć żadnego majątku dłużników (postanowienie Km 35452/14 – k. 312-313)

Ani (...) sp.j. w W., ani D. i K. S. (1) nie mają żadnego majątku, z którego powód mógłby uzyskać zaspokojenie swoich wierzytelności w wysokości 120.952,03 zł z odsetkami i kosztami procesu
w wysokości 9.665 zł, stwierdzonej wyrokiem SO w Warszawie z 11.06.2015 r. XXIV C 1279/14 oraz w wysokości 57.097,52 zł z odsetkami i kosztami procesu
w wysokości 7.931 zł, stwierdzonej nakazem zapłaty SR dla m.st. Warszawy
w Warszawie z 21.05.2014 r., IX GNc 5177/14 (zeznania świadka K. S. (1) – k. 349-350).

Sąd zważył, co następuje:

Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności (art. 527 § 1 i 2 k.c.).

Przy czym jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika
z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 528 k.c.). Nadto jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny (art. 529 k.c.).

Powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dłużnik działał
w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli (art. 530 zd. 1 k.c.).

Bezspornie małżonkowie D. i K. S. (1) byli w chwili dokonania darowizny (12.11.2014 r.) dłużnikami powodowej spółki. Nastąpiło to bowiem już po wypełnieniu weksli, wysłaniu wezwań do ich zapłaty, wydaniu przez Sąd Okręgowy w Warszawie nakazu zapłaty z 21.02.2014 r. i zaopatrzeniu go
w klauzulę wykonalności w stosunku do wszystkich pozwanych 16.10.2014 r., jak również po wydaniu nakazu zapłaty z 21.05.2014 r. przez referendarza sądowego
w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie. Nie może ulegać wątpliwości, że mieli oni świadomość istnienia kilkusettysięcznych zobowiązań wobec (...) S.A. w W., albowiem o ile K. S. (1) nie odebrała wezwania do wykupu weksla, to przecież podpisała weksel i deklarację wekslową, co również czyniło ją potencjalnym dłużnikiem, a co jest kluczowe dla świadomości pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli (D. S. (1) wezwanie odebrał osobiście), ponadto nie wykazała, iżby nie otrzymała kierowanego do niej nakazu zapłaty z 21.02.2014 r., a który uprawomocnił się i przed dokonaniem darowizny został zaopatrzony w klauzulę wykonalności również przeciwko K. S. (1) (tym samym sąd uznał zeznania K. S. (1), jakoby nie widziała o zobowiązaniach względem powoda, za całkowicie nieprzekonujące). Mieli również świadomość, że darowując córkom przedmiotową działkę, wyzbywają się jedynego składnika ich majątku przedstawiającego jakąkolwiek wartość
i pozwalającego na ewentualne zaspokojenie się przez ich wierzycieli. Na skutek czynności z 12.11.2014 r. stali się całkowicie niewypłacalni, co potwierdza pismo komornika sądowego z 11.09.2017 r. (k. 312) oraz zeznania samej K. S. (1).

Nie ma również żadnych wątpliwości, że (...)sp. j.
w W. nie posiada żadnego majątku, z którego powód mógłby się zaspokoić (zeznania K. S. (1) i postanowienie z 25.07.2016 r. Km 35451/14 – k. 344). Depozycje pozwanych o majątku spółki w postaci ruchomości o wartości 50.000 zł nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami.

Nie miało również żadnego znaczenia prowadzone postępowanie egzekucyjne z nieruchomości przy ul. (...), albowiem powód nie może zaspokoić z niej wierzytelności wynikających z wyroku SO w Warszawie
z 11.06.2015 r., XXIV C 1279/14 oraz nakazu zapłaty SR dla m.st. Warszawy
w Warszawie z 21.05.2014 r., IX GNc 5177/14.

Sąd nie dał wiary nieprzekonującym zeznaniom świadka K. S. (1) w zakresie, w jakim twierdziła, że od dawna nosili się z mężem
z zamiarem przekazania działki córkom, albowiem koincydencja czasowa pomiędzy darowizną a powstaniem zobowiązań względem powoda, jest aż nazbyt widoczna
i jednoznaczna w swojej wymowie.

W kontekście zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli przyszłych trzeba mieć również na uwadze konstrukcję spółki jawnej, której rodzice pozwanych byli wspólnikami. Otóż zgodnie z art. 22 § 2 k.s.h. każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie
z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem art. 31 k.s.h. Jest zatem z samego faktu bycia wspólnikiem potencjalnym dłużnikiem wierzycieli spółki. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem SN i sądów powszechnych, zamiar pokrzywdzenia, wymagany przez art. 530 k.c., nie powinien podlegać zawężającej wykładni, gdyż z konieczności rzeczy czyniłoby to iluzoryczną ochronę przyszłych wierzycieli. Dlatego świadomość możliwego pokrzywdzenia jest również wystarczająca do przyjęcia zamiaru pokrzywdzenia, albowiem działanie ludzkie obejmuje w zasadzie nie tylko następstwa zamierzone, ale i te, których jakkolwiek nie chce się wywołać, przewiduje się jako możliwe, a zarazem objęte i wolą. Oznacza to, że zamiar pokrzywdzenia przyjąć należy także u tego, kto w chwili dokonywania czynności liczył się z tym, że w związku z jego działalnością może mieć wierzycieli
i że czynność jego może być połączona z ich krzywdą (patrz wyrok SA w Białymstoku z 18.11.2015 r., I ACa 601/15 i wskazane tam orzecznictwo).

Biorąc powyższe pod uwagę, stosując domniemania statuowane art. 529 – 530 k.c., których pozwane nie zdołały skutecznie obalić, należy uznać z całą stanowczością, że darowując przedmiotową działkę swoim córkom, D.
i K. S. (1) działali ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli obecnych i niewątpliwym zamiarem pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli – w obu przypadkach tym wierzycielem był m.in. powód - (...) S.A. w W. (co do wierzytelności wymagalnych względem wspólników w dacie darowizny
i wymagalnych po tej dacie).

Dlatego też powództwo podlegało uwzględnieniu w całości.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw.
z § 2 pkt 6 rozporządzenia MS z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w pierwotnym brzmieniu (Dz. U. poz. 1800). Na koszty niezbędne
i celowe poniesione przez powoda składały się: opłata od pozwu w kwocie 9.783 zł, jedna opłata skarbowa w kwocie 17 zł, wynagrodzenie jednego pełnomocnika
w kwocie 7.200 zł.