Wyrok z 31 października 2019, sygn. V C 1231/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

(...), dnia 16 października 2019 r.

Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu V Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Barbara Dolata

Protokolant: p. o. stażysty Tomasz Piotrowski

po rozpoznaniu w dniu 09 października 2019 r. w(...)

na rozprawie

sprawy z powództwa S. (...)

przeciwko M. (...)

o bezpodstawne wzbogacenie

1.  Oddala powództwo.

2.  Zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5400 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sędzia Barbara Dolata

UZASADNIENIE

Powódka S. (...) w P. pozwem z dnia 31 maja 2019r wniosła o zasądzenie od pozwanego M. (...) kwoty 65 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na rzecz powódki kosztów przedmiotowego postępowania.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że była użytkownikiem wieczystym ( obecnie jest właścicielem ) nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. (...) w P. ( działki (...)). Sąsiadująca z nimi działka nr (...) należała do pozwanego. W związku z podjęciem działań mających na celu wyodrębnienie lokali mieszkalnych w budynku okazało się że budynek posadowiony na działce (...) nieznacznie przekracza granicę tej działki i wchodzi na działkę (...) ( około 8,5m ^{( 2)}). S. (...) oferowała pozwanej na zamianę inną działkę, jednak do porozumienia stron niedoszło. Ostatecznie s. (...) zmuszona była nabyć od pozwanego działkę (...) oraz działki (...) , przy czym pozwana do ceny gruntu 536 000 zł doliczyła cenę budynku 65 000 zł. W ocenie powódki nie było to uzasadnione, gdyż budynek została zbudowany kosztem spółdzielców, a pozwane M. (...) uzyskało nienależną korzyść.

Pozwany M. (...) w odpowiedzi na pozew z dnia 16.097.2019r wniosło o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podał, że powodowa s. (...) uzyskała pozwolenie na budowę jedynie na działkach (...), których była wówczas użytkownikiem. Faktycznie poza wymienionymi działami zabudowano także działkę (...) . Sprzedaż tej działki powódce nastąpiła na w trybie bezprzetargowym na podstawie art. 37 ust 2 pkt 6 ugn, to jest jako maski budowlanej. Było to jedynie rozwiązanie zaistniałej sytuacji, gdyż powódka nie była posiadaczem tej działki na dzień 5.121990 r. i nie posiadała pozwolenia na budowę na działce (...). Sprzedaż działki (...) nastąpiła po cenie obliczonej przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 48 kc „superficies solo cedit cena uwzględniała całą wartość nieruchomości, to jest wartość gruntu jak i wartość nakładów na nieruchomości. W ocenie pozwanego nie można stwierdzić, by powódka była przymuszona przez pozwanego do zapłaty kwoty 65 000 zł , gdyż to powódka naruszyła własność M. (...).

Ponadto pozwany podniósł przedawnienie roszczenia wskazując, że jest ono związane z działalnością gospodarczą s. (...), a zatem przedawniło się po upływie 3 lat ( 118 kc.)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka s. (...) uzyskała w dniu 12.01.2000r decyzję zatwierdzająca projekt budowlany oraz wydającą pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego wraz z przyłączami: wody, kanalizacji sanitarnej i deszczowej, energetycznym, gazowym do sieci cieplnej na działkach: 15, 17/1 i 20. Decyzja ta została sprostowania postanowieniem z dnia 31.02.2000r w zakresie numeracji budynku ( decyzje k. 33-34 , opis i mapa wyrys z rejestru gruntów k. 9 ).

S. (...) zwróciła się pismem z dnia 23.10.2008r do Urzędu (...) w P. o uregulowanie stanu prawnego nieruchomości miejskich przy ul. (...) w związku z koniecznością ustanowienia przez s. (...) odrębnych własności lokali w określonym czasie ( pismo k. 10 ). Strony wymieniały ze sobą korespondencję.

M. (...) pismem z dnia 9.08.201 Ir poinformowało s. (...), że nie jest zainteresowane nabyciem działek (...) . Nadto przypomniało, że zaproponowało już zbycie działki (...) w trybie bezprzetargowym jednak wraz z jednoczesnym nabyciem działek (...) ( pismo k. 35).

Pismem z dnia 3.12.2013r pozwane M. (...) poinformowało s. (...) o cenie gruntu działek (...) na 536 000 zł i określiło pierwszą opłatę za użytkowanie wieczyste na 80 400 zł, a następne opłaty roczne na 5 360 zł.

Pismem z dnia 26.03.2014r s. (...) zwróciła się do pozwanego wskazując, że cena budynku nie powinna być wliczona do ceny gruntu albowiem budynek stanowił nakład członków s. (...) , którzy są jednocześnie mieszkańcami gminy. W piśmie tym powódka wskazała na przepis art. 405 kc .

W dniu 22.10.2014r doszło do zawarcia aktu notarialnego między stronami, którym pozwane M. (...) oddało w wieczyste użytkowanie na rzecz s. (...) działki (...) o obszarze 00.02.63 ha objęte księgą wieczystą (...) , które nic mogą być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości a mogą poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległej tj. działek (...), dla których prowadzona jest księga wieczysta (...) .

Jednocześnie M. (...) sprzedało powodowej s. (...) im. H. C. prawo własności posadowionych na działce (...) części budynku mieszkalnego i urządzeń za cenę 65 000 zł. Strony powołały się na protokół rokowań z dnia 6.10.2014r, w którym ustalono cenę gruntu na 539 000 zł, a cenę części budynku i urządzeń na 65 000 zł. S. (...) zapłaciła wskazane wyżej kwoty ( akt notarialny k. 16-21 ).

Pismem z dnia 23.10.2014r s. (...) wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 65 000 zł wynikającej z zawyżenia przez M. (...) wartości wyceny użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. (...) w P. ( działki (...) ) ( wezwanie k. 22 ).

Strony prowadziły ze sobą już wcześniej rokowania co do sprzedaży innych działek położonych przy ul. (...) w P. ( działek (...)) co do których ustalono, że sprzedaż tych działek nastąpi za cenę 60 000 zł i zostanie obniżona o 50% zgodnie z art. 68 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami a miasto (...) w trybie bczprzetargowym sprzeda s. (...) nieruchomość opisaną w protokole rokowań ( pismo z dnia 26 maja 2014r k. 37) akt notarialny k. 16-21, wezwanie do zapłaty k. 22.

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie złożonych do akt kopii dokumentów wskazanych wyżej w uzasadnieniu. Dokumenty te nie budziły wątpliwości Sądu, były wiarygodne. Strony nie kwestionowały ich prawdziwości a Sąd nie znalazł podstaw do ich kwestionowania z urzędu.

Sąd zważył co następuje:

Roszczenie powódki okazało się ostatecznie nieuzasadnione.

Przepis art. 405 kc stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Bezpodstawne wzbogacenie, określane też terminem "niesłusznego" lub "nieuzasadnionego" wzbogacenia - polega na uzyskaniu korzyści majątkowej przez jedną osobę kosztem drugiej. Uzyskanie korzyści musi nastąpić "bez podstawy prawnej". W zasadzie sens komentowanego przepisu streścić można w następujący sposób: nikt nie może bogacić się kosztem innej osoby bez usprawiedliwionej podstawy prawnej (należytego usprawiedliwienia prawnego). Konsekwencją takiego "bogacenia się" jest obowiązek zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści ( komentarz A. G. do art. 405 kc ).

Jeśli doszło do przesunięcia majątkowego bez podstawy prawnej - osoba, która utraciła wartość majątkową, może żądać jej zwrotu od tego, na kogo ona bezpodstawnie przeszła. Stąd w doktrynie wyraża się pogląd, że bezpodstawne wzbogacenie służy nie tylko ochronie majątku przed jego bezpodstawnym uszczupleniem, ale również umożliwia kontrolę poprawności wszelkich przesunięć majątkowych (Z. Radwański, Zobowiązania - część ogólna, Warszawa 1997, s. 217).

W judykaturze podkreślono, że bez znaczenia jest, w wyniku jakiego zdarzenia nastąpiło wzbogacenie; może to być działanie wzbogaconego, zubożonego, osoby trzeciej, a także jakiekolwiek inne zdarzenie. Istotnym jest jedynie, by w wyniku tego zdarzenia nastąpiło przesunięcie korzyści z majątku zubożonego do majątku wzbogaconego (wyrok SN z dnia 23 listopada 1998 r„ II CKN 58/98, LEX nr 55389).

Przepis art. 405 kc wprowadza trzy pozytywne przesłanki powstania roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia: uzyskanie korzyści majątkowej (wzbogacenie), kosztem innej osoby, bez podstawy prawnej. Przesłanka braku podstawy prawnej musi być rozumiana jako brak usprawiedliwienia prawnego wzbogacenia, brak tytułu prawnego, nie zaś jako niesprawiedliwość (niesłuszność) przesunięcia majątkowego. Podstawą prawną wzbogacenia jest ustawa, orzeczenie sądu, akt administracyjny albo czynność prawna ( O., G. , Zarys, 1966, s. 380; E. Ł. , Bezpodstawne wzbogacenie, s. 76; wyr. SN z 23.5.2003 r., III CKN 1211/00, L.).

Przesłanki te wystąpiły w niniejszej sprawie. S. (...) budując budynek mieszkalny przekroczyła granice działek, na których budynek miał powstać i dokonała nakładów na cudzej nieruchomości ( na działce (...) ) należącej do pozwanego.

Zgodnie zasadą, że wszystko co z gruntem związane należy do właściciela gruntu( art. 48 kc ) część budynku ( nakłady ) stała się własnością pozwanego. W ocenie Sądu już z tą chwilą doszło do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego M. (...) albowiem brak było podstawy prawnej do zwiększenia majątku gminy kosztem s. (...), a nieruchomość zabudowana zwiększyła swoją wartość. Pozwany nie miał możliwości żądania usunięcia zabudowy, która zajęła jego grunt ( art. 151 kc ).

Bezpodstawnie wzbogacony staje się dłużnikiem zubożonego przez sam fakt bezpodstawnego wzbogacenia i z chwilą bezpodstawnego uzyskania korzyści powslaje po

jego stronie obowiązek zwrotu tej korzyści lub zapłaty jej wartości. W odniesieniu do przedmiotu świadczenia wzbogaconego priorytet ma zwrot korzyści w naturze i dopiero kiedy nie jest to możliwe roszczenie zubożonego ogranicza się do zwrotu wartości wzbogacenia. (IV CSK 401/09,wyrok SN, 2010-03-11, LEX nr 885030 ).

W związku z koniecznością ustanowienia odrębnych lokali mieszkalnych w budynku wzniesionym przez s. (...) nabyła ona od gminy M. (...) działkę (...), a ustalona cena obejmowała wartość części budynku, który został posadowiony z przekroczeniem granicy działek. Powódka już 23 października 2014r zwróciła się do P. (...) (...) P. o zwrot kwoty 65 000 zł wskazując, że za tę część budynku zapłacili (...), a zatem miasto wzbogaciło się ich kosztem bezpodstawnie. W ocenie Sądu powódka nie wykazała okoliczności, że była zmuszona do nabycia działki (...) za cenę podaną przez pozwane M. (...), jednak okoliczność ta okazała się nieistotna dla rozstrzygnięcia sprawy.

Pozwany podniósł w sprawie zarzut przedawnienia roszczenia i zarzut len Sąd uznał za uzasadniony. Powódkę należało traktować jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a zatem termin przedawnienia roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia wynosił trzy lata ( art. 118 kc ). Powództwo zostało wniesione 06.06.2019 r. a zatem o upływie terminu przedawnienia.

W orzecznictwie wykształciły się dwa przeciwstawne nurty pozostające w związku z kwalifikacją działalności s. (...) mieszkaniowej pod kątem jej gospodarczego charakteru. W orzeczeniach należących do pierwszego z nich dokonuje się rozróżnienia działalności s. (...) mieszkaniowej na „zewnętrzną”, podejmowaną wobec kontrahentów s. (...) i „wewnętrzną” - wobec członków, przy czym tylko ta pierwsza była zaliczana do działalności gospodarczej. Z kol ei w orzeczeniach drugiego nurtu podnosi się, że poza działalnością społeczną i oświatowo-kulturalną, wszelka inna działalność s. (...) mieszkaniowych zarówno na gruncie przepisów prawa spółdzielczego, jak i przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych powinna być kwalifikowana jako działalność gospodarcza.

Działalność gospodarcza, o której mowa w art. 118 k.c., nie musi wykazywać cech działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów prawa publicznego (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 199Ir., III CZP 117/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 65, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 199Ir., III CZP 53/91, Biul. SN 1991, nr 6, s. 5 i z dnia 26 kwietnia 2002r„ III CZP 21/02, OSNC 2002, nr 12, poz.149, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2014r., V CSK 630/13, OSNC 2015, nr78, poz. 56orazpostanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1999r., III CKN 372/98, OSNC 2000, nr4, poz.81).

Działalność gospodarczą w orzecznictwie określa się przez wskazanie charakteryzujących ją cech takich jak: profesjonalny charakter, powtarzalność podejmowanych działań, działanie na własny rachunek, racjonalne gospodarowanie, uczestnictwo w obrocie gospodarczym oraz podporządkowanie regułom gospodarki rynkowej. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 czerwca 1991 r., III CZP 53/91,potwierdzonej uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91. przesądził, że choć działalność s. (...) mieszkaniowych nie jest prowadzona w celu zarobkowym, to jednak przez to, że została podporządkowana zasadzie gospodarności, mieści się w pojęciu „działalność gospodarcza”.

Dlatego zgodnie z art. 117 § 2 kc, który stanowi, że po upływie terminu przedawnienia ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może się uchylić od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia pozwana mogła uchylić się od zaspokojenia roszczenia powódki. Z tego powodu powództwo podlegało oddaleniu .

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c., zasądzając od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5 400 zł stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika, stosownie do treści § 2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r.

SSR Barbara Dolała