Postanowienie SN z 4 listopada 2011, sygn. III SW 27/11
Data orzeczenia
4 listopada 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jerzy Kwaśniewski
Tagi
Podstawa prawna
III SW 27/11
1. Wystąpienie do Państwowej Komisji Wyborczej najpóźniej do 40 dnia
przed dniem wyborów z wnioskiem o wydanie zaświadczenia, o którym mowa
w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, stanowi warunek konieczny zgłoszenia do
rejestracji list kandydatów, które nie uzyskały poparcia podpisami co najmniej
5.000 wyborców.
2. Dla zachowania terminu do zgłoszenia wniosku o wydanie zaświadcze-
nia, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, konieczne jest, aby
dotarł on (fizycznie) do Państwowej Komisji Wyborczej do 40 dnia przed dniem
wyborów (art. 9 Kodeksu wyborczego).
Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Zbigniew
Korzeniowski, Maciej Pacuda (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada
2011 r. sprawy z protestu Tadeusza S. przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rze-
czypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,
z udziałem: 1. Państwowej Komisji Wyborczej; 2. Prokuratora Generalnego
p o s t a n o w i ł:
wyrazić opinię, że zarzuty protestu wyborczego są niezasadne.
U z a s a d n i e n i e
Wyborca Tadeusz S. złożył w dniu 12 października 2011 r. (data nadania w
urzędzie pocztowym) w Sądzie Najwyższym protest wyborczy przeciwko ważności
wyborów do Sejmu i Senatu RP przeprowadzonych w dniu 9 października 2011 r. ,
żądając unieważnienia wyborów do Sejmu i Senatu RP w całej Polsce.
Równocześnie zarzucił: 1) naruszenie przez Państwową Komisję Wyborczą
art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego w związku z art. 211 § 1 i art. 215 § 1 Kodeksu
2
wyborczego, co miało wpływ na wynik wyborów oraz art. 99 ust. 1 i art. 100 ust. 1
Konstytucji RP; 2) naruszenie przez okręgowe komisje wyborcze art. 210 § 1 i art.
265 § 1 Kodeksu wyborczego; 3) naruszenie art. 228 Kodeksu wyborczego (rozbież-
ności w liczbie wydanych kart do Sejmu i Senatu, wątpliwości odnośnie do liczby gło-
sów nieważnych).
Nadto wnoszący protest domagał się skierowania pytania prawnego do Trybu-
nału Konstytucyjnego: 1) w sprawie niezgodności art. 218 § 2 Kodeksu wyborczego z
art. 45 Konstytucji RP (prawo do sądu) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości
odwołania do sądu od postanowień PKW; 2) w sprawie niezgodności art. 196 i art.
198 Kodeksu wyborczego w związku z art. 197 § 1 Kodeksu wyborczego z art. 32
Konstytucji RP (równość wobec prawa) w zakresie, w jakim przewiduje progi wybor-
cze dla komitetów wyborczych, a zwalnia od tego wymogu komitety wyborcze orga-
nizacji mniejszości narodowych.
W obszernym uzasadnieniu wnoszący protest podał między innymi, iż art. 210
§ 2 Kodeksu wyborczego daje uprawnienie komitetowi wyborczemu, który zareje-
strował listy kandydatów w więcej niż połowie okręgów wyborczych, do zarejestrowa-
nia list we wszystkich okręgach. Skoro zaś rejestracji list zgłoszonych przez komitety
wyborcze dokonuje okręgowa komisja wyborcza a nie sam komitet, to należy uznać,
iż legislator w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego miał na myśli komitety, które dotrzy-
mały wymogów, o których mowa w art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego. Sporządzenie
protokołu jest z kolei jedynie czynnością prawną stwierdzającą stan faktyczny zgło-
szenia, spełnienia określonych wymogów i weryfikacji. Należy zatem przyjąć, zgodnie
z wykładnią celowościową, że faktycznym momentem rejestracji jest moment zgło-
szenia listy przez komitet wyborczy, a fakt ten zostaje potwierdzony lub nie w mo-
mencie sporządzenia protokołu. Każde zgłoszenie listy wyborczej „do godziny 23:59
dnia przed wskazanym terminem” nie oznacza „braku rejestracji” wobec faktu niespo-
rządzenia protokołu, zwłaszcza że sama okręgowa komisja wyborcza nie jest zwią-
zana terminem ujętym w art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego. Bezsporne jest więc, że
Komitet Wyborczy Nowej Prawicy posiadał listy wyborcze zarejestrowane w 21 okrę-
gach wyborczych, czyli w więcej niż połowie okręgów wyborczych. Co prawda w 2
przypadkach PKW sporządziła protokół po dniu 30 sierpnia, ale wobec faktu zgło-
szenia tych list w terminie, należy uznać, iż „rejestracja 21 Komitetów wyborczych”
nastąpiła w terminie, o którym mowa w art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego, bez
względu na to, kiedy nastąpiło sporządzenie protokołu rejestracji listy. Wnoszący
3
protest odwołał się ponadto do art. 1 pkt 1 k.p.a. i art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. oraz wyraził
pogląd, że termin złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia o rejestracji list w wię-
cej niż połowie okręgów wyborczych został przez KW Nowa Prawica zachowany,
gdyż przed jego upływem pismo zastało nadane w polskiej placówce operatora pu-
blicznego. Odmawiając w takiej sytuacji wydania zaświadczenia PKW dopuściła się
zatem naruszenia art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego, które miało wpływ na wynik wy-
borów we wszystkich 41 okręgach wyborczych. Uzasadniając twierdzenie, że wska-
zane wyżej przypadki naruszenia przepisów Kodeksu wyborczego miały wpływ na
wynik wyborów, wnoszący protest podkreślił, iż w warunkach występowania progów
wyborczych w skali krajowej wyborcy inaczej traktują i głosują na listy ogólnokrajowe
i listy lokalne (które mają znacznie mniejsze szanse na zdobycie miejsc parlamentar-
nych). Występuje bowiem zjawisko preferencji wyborczych na listach mających więk-
sze szanse, a do tych należą listy ogólnopolskie. W tej sytuacji można uznać, ze wy-
nik KW Nowej Prawicy byłby analogiczny do tych, które uzyskał w wyborach w 21
okręgach. Wobec braku listy KW Nowej Prawicy część wyborców zrezygnowała
zatem z udziału w wyborach a część przerzuciła swoje głosy na inne listy wyborcze,
co wpłynęło na uzyskane przez nie wyniki i liczbę mandatów. Innymi słowy, odmowa
wydania zaświadczenia przez PKW i przyjęcia list KW Nowej Prawicy w pozostałych
20 okręgach wpłynęła na wynik wyborów innych list, zarówno w tych 20 okręgach, w
których listy KW Nowej Prawicy nie były zarejestrowane, jak i w tych 21, w których
listy zarejestrowano.
Poważne wątpliwości wnoszącego protest budziło ponadto odrzucenie wielu
list wyborczych do Sejmu (Prawicy Rzeczypospolitej) i kandydatów do Senatu (Marek
Król, Anna Kalata itp.) „odnośnie do sposobu liczenia głosów poparcia pod listami
kandydatów przez okręgowe komisje wyborcze, co do ich stanu faktycznego”. Od-
rzucenie list kandydatów nastąpiło więc z naruszeniem art. 210 § 1 Kodeksu wybor-
czego.
Wnoszący protest zwrócił również uwagę „na nieprawidłowości w procesie
ustalania wyników do głosowania”. Z komunikatów PKW wynikała bowiem inna liczba
kart do głosowania wydanych do Sejmu i do Senatu - odpowiednio 15.050.027 i
15.048.260, podczas gdy każdy głosujący otrzymywał równocześnie 2 karty do gło-
sowania. Także liczba głosów nieważnych (prawie 4,52%, tj. ponad 2-krotnie wyższa
niż w 2007 r.) budziła wątpliwości co do jej wiarygodności, tym bardziej, że przykład
4
Skarżyska-Kamiennej w zakresie świadomego unieważniania głosów w jednej komi-
sji wyborczej prawdopodobnie nie był odosobniony.
Na uzasadnienie wniosku o wystąpienie z zacytowanymi wyżej pytaniami
prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego wnoszący protest stwierdził z kolei, iż KW
Nowej Prawicy nie miał prawnej możliwości uzyskania rozstrzygnięcia przed wybo-
rami, skoro w świetle Kodeksu wyborczego protest wyborczy można składać dopiero
po ogłoszeniu wyników wyborów.
Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej będący uczestnikiem postę-
powania wniósł o pozostawienie protestu bez dalszego biegu na podstawie art. 243 §
1 Kodeksu wyborczego.
Odnosząc się do pierwszego zarzutu protestu Przewodniczący PKW wskazał,
że do dnia 30 sierpnia 2011 r. listy kandydatów Komitetu Wyborczego Nowa Prawica
poparte podpisami wyborców zostały zarejestrowane w 19 okręgach wyborczych.
Ponadto Komitet zgłosił listy kandydatów poparte podpisami wyborców, które zostały
zarejestrowane po 30 sierpnia 2011 r. W okręgu wyborczym nr 30 listę zgłoszono w
dniu 29 sierpnia 2011 r. i po usunięciu wady zgłoszenia o godz. 2315
w dniu 30 sierp-
nia 2011 r. zarejestrowano listę kandydatów w dniu 1 września 2011 r.; w okręgu wy-
borczym nr 20 listę kandydatów zgłoszono w dniu 30 sierpnia 2011 r., o godz. 1337
i
po usunięciu w terminie wady zgłoszenia w dniu 5 września 2011 r. zarejestrowano
tę listę.
Zdaniem Przewodniczącego PKW oczywiste jest, że zawarty w art. 210 § 2
Kodeksu wyborczego zwrot „zarejestrował" oznacza to samo co „posiada zarejestro-
wane", skoro rejestracji dokonuje okręgowa komisja wyborcza, a nie komitet wybor-
czy (art. 215 § 1 Kodeksu wyborczy). Dowodem zarejestrowania list kandydatów
popartych podpisami wyborców co najmniej w połowie okręgów wyborczych jest
zaświadczenie Państwowej Komisji Wyborczej, o którym mowa w art. 210 § 3 Ko-
deksu wyborczego. O takim znaczeniu wymienionego zaświadczenia przesądza za-
warte w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego sformułowanie „spełniające warunek, o
którym mowa w § 2”. Skoro zaświadczenie, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu
wyborczego zaświadczać ma o spełnieniu warunku posiadania przez komitet wybor-
czy co najmniej w połowie okręgów wyborczych zarejestrowanych list kandydatów
popartych podpisami wyborców, to oczywiste jest, że wniosek zainteresowanego
komitetu wyborczego o wydanie zaświadczenia dotyczyć może tylko istniejącego już
w chwili składania wniosku stanu posiadania zarejestrowanych list kandydatów, wy-
5
maganego w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego. Tylko wówczas, gdy określony wy-
móg został już spełniony, można wnosić o wydanie dokumentu, który spełnienie tego
wymogu ma potwierdzać. Przepis art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego stanowi, że
wniosek zainteresowanego komitetu wyborczego o wydanie przez PKW zaświadcze-
nia musi być złożony do 40 dnia przed dniem wyborów. W tym samym terminie, tj. do
40 dnia przed dniem wyborów, komitet wyborczy zainteresowany zaświadczeniem, o
którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, musi posiadać co najmniej w po-
łowie okręgów wyborczych zarejestrowane listy kandydatów z podpisami poparcia
wyborców. Kodeks wyborczy nie przewiduje terminu, w którym okręgowa komisja
wyborcza powinna dokonać rejestracji, ani nie powołuje okoliczności usprawiedliwia-
jących nieuzyskanie przez komitet wyborczy w terminie do 40 dnia przed dniem wy-
borów zarejestrowania list z wykazami poparcia co najmniej w połowie okręgów wy-
borczych. W tej sytuacji wyłącznie w sferze dotyczącej samego komitetu wyborczego
pozostaje kwestia podejmowania czynności wyborczych w takim czasie, aby możliwe
było spełnienie wymogów uprawniających do uzyskania określonego statusu praw-
nego.
Przewodniczący PKW powołał się ponadto na niezachowanie terminu, o któ-
rym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego. Jest to termin, w którym wniosek
musi trafić do Państwowej Komisji Wyborczej. Skoro zaświadczenie wydaje Pań-
stwowa Komisja Wyborcza, to o jego wydanie należy wnioskować do Państwowej
Komisji Wyborczej, a zawarte w przepisie określenie „złożony" wyraża zrealizowaną
wobec Państwowej Komisji Wyborczej czynność techniczną. Nadanie wniosku w dniu
30 sierpnia 2011 r. za pośrednictwem operatora pocztowego nie spełniło tego wymo-
gu, bo w tym dniu, będącym ostatnim dniem terminu, wniosek w PKW nie został zło-
żony.
Ustosunkowując się do drugiego zarzutu protestu uczestnik postępowania
wskazał, że wnoszący protest nie przedstawił dowodów, ani nawet nie uprawdopo-
dobnił, że doszło do naruszenia wskazanych w tym zarzucie przepisów Kodeksu wy-
borczego. Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 243 § 2 Kodeksu pozostawia się bez
dalszego biegu protest dotyczący sprawy, co do której w Kodeksie przewiduje się
możliwość wniesienia przed dniem głosowania skargi lub odwołania do sądu lub do
Państwowej Komisji Wyborczej. Od postanowienia okręgowej komisji wyborczej w
sprawie odmowy rejestracji listy kandydatów na posłów lub kandydata na senatora
służy odwołanie do Państwowej Komisji Wyborczej.
6
Odnośnie do zarzutu trzeciego Przewodniczący PKW wskazał, że różnica
liczby wydanych kart w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu
Rzeczypospolitej Polskiej nie dowodzi żadnej nieprawidłowości przy ustalaniu wyni-
ków głosowania. Jest stanem normalnym, mającym miejsce przy wszystkich wybo-
rach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż
wyborca ma prawo nieuczestniczenia w jednych z tych dwóch wyborów, a w związku
z tym ma prawo odmowy przyjęcia jednej z kart, do Sejmu lub do Senatu. Na tę oko-
liczność Państwowa Komisja Wyborcza w wytycznych dla obwodowych komisji wy-
borczych, stanowiących załącznik do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia
17 sierpnia 2011 r. (M.P. Nr 80, poz. 806 i Nr 83, poz. 852), zaleciła w pkt 23, aby w
przypadku odmowy przez wyborcę przyjęcia jednej z kart do głosowania przewodni-
czący obwodowej komisji wyborczej w rubryce spisu wyborców „Uwagi" przy nazwi-
sku tego wyborcy uczynił adnotację odpowiednio „bez Sejmu" lub „bez Senatu" i
opatrzył ją swoją parafą. Ponadto w pkt 38 wytycznych w części dotyczącej ustalenia
przez obwodową komisję wyborczą liczby wydanych kart Państwowa Komisja Wy-
borcza wskazała, że „Ustalenia tego dokonuje się na podstawie liczby podpisów w
spisie wyborców potwierdzających otrzymanie karty do głosowania (łącznie z adno-
tacjami „odmowa podpisu" zastępującymi podpisy). Należy zwrócić szczególną
uwagę na adnotacje umieszczone w rubryce „Uwagi" spisu dotyczące sytuacji, gdy
wyborcy pobrali jedną kartę do głosowania, np. „tylko do Sejmu" bądź „tylko do Se-
natu". Liczby wyborców, którym wydano karty do głosowania w wyborach do Sejmu i
do Senatu, mogą być różne.”
Odnośnie do zarzutu o zbyt dużej liczbie głosów uznanych za nieważne, Prze-
wodniczący PKW stwierdził, że PKW nie otrzymała żadnych informacji o jakichkol-
wiek nieprawidłowościach przy ustalaniu wyników głosowania, które spowodowałyby
zwiększenie liczby tych głosów. Wnoszący protest nie wskazuje takich przypadków,
poza bliżej nieokreśloną obwodową komisją wyborczą w Skarżysku-Kamiennej, bez
przedstawienia dowodów naruszenia przepisów, ani bez uprawdopodobnienia, że do
takiego naruszenia doszło.
W stanowisku tym stwierdza się także, iż Państwowa Komisja Wyborcza nie
jest uprawniona do zajęcia stanowiska w sprawie co do wniosku o skierowanie pyta-
nia prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, przy czym kwestie te pozostają poza
przedmiotem protestu wyborczego.
7
Prokurator Generalny będący uczestnikiem postępowania na podstawie art.
241 § 1 w związku z art. 243 § 1 i § 2 Kodeksu wyborczego wniósł o pozostawienie
protestu bez dalszego biegu.
Według Prokuratora Generalnego nie może stanowić przedmiotu protestu wy-
borczego zarzut nieprawidłowości przy rejestracji list wyborczych Komitetu Wybor-
czego Nowa Prawica, ponieważ przy ich rejestracji wyczerpano przewidziany w
przepisach art. 218 Kodeksu wyborczego tryb odwoławczy, regulujący zasady reje-
stracji list kandydatów, przez okręgowe komisje wyborcze. Zgodnie zaś z treścią art.
243 § 2 Kodeksu wyborczego, Sąd Najwyższy pozostawia bez dalszego biegu pro-
test dotyczący sprawy, co do której w kodeksie przewiduje się możliwość wniesienia
przed dniem głosowania skargi lub odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji
Wyborczej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 228 Kodeksu wyborczego Prokurator
Generalny podzielił stanowisko Przewodniczącego PKW.
Co do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału
Konstytucyjnego w sprawie niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art.
218 § 2 Kodeksu wyborczego, także zauważono, że kwestia ta nie mieści się w
przedmiocie protestu wyborczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wstępnie Sąd Najwyższy uważa za stosowane przypomnieć, że instytucja
protestu przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu ma swoje konstytucyjne
podstawy. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko
ważności wyborów na zasadach określonych w ustawie. Zasady te zostały obecnie
zawarte w przepisach ogólnych art. 82 i art. 83 zamieszczonych w rozdziale 10 działu
I ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, poz. 1510 ze zm.)
oraz - w odniesieniu do wyborów do Sejmu - w przepisach szczególnych art. 241 -
243 zamieszczonych w rozdziale 8 działu III tego aktu, do których odsyła (w kwestii
wskazania sądu właściwego do rozpoznania protestu oraz zasad jego wnoszenia i
trybu rozpoznania) art. 83 Kodeksu wyborczego.
W świetle art. 82 § 2 - 5 Kodeksu wyborczego prawo wniesienia protestu przy-
sługuje wyborcom, których nazwiska są umieszczone w spisie wyborców w jednym z
8
obwodów głosowania oraz przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełno-
mocnikowi wyborczemu. Sam protest wyborczy został zaś zdefiniowany w art. 82 § 1
Kodeksu wyborczego jako protest przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów
w okręgu lub wyborowi określonej osoby. Takie określenie protestu wyborczego ko-
responduje z brzmieniem wskazanego art. 101 ust. 2 Konstytucji RP, a jego konse-
kwencją jest zawarty w punktach 1 i 2 art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego katalog za-
rzutów, na których można oprzeć protest. Są nimi: 1) dopuszczenie się przestępstwa
przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego
wpływ na przebieg głosowania, ustalanie wyników głosowania lub wyników wyborów
oraz 2) naruszenie przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustala-
nia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów.
Reasumując, przedmiotem protestu wyborczego jest ważność wyborów lub wyboru
określonej osoby, a podstawę zakwestionowania tej ważności stanowią określone
czyny przestępcze i delikty wyborcze rzutujące na przebieg głosowania, ustalanie
jego wyników lub ustalanie wyników samych wyborów.
W myśl art. 241 § 1 i 3 oraz art. 242 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego również w
przypadku wyborów do Sejmu (a na podstawie art. 258 także wyborów do Senatu)
protest wyborczy skierowany przeciwko ważności wyborów wymaga zachowania
formy pisemnej, a jego treść powinna obejmować sformułowanie zarzutów, o których
mowa w art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego oraz przedstawienie lub wskazanie dowo-
dów na ich poparcie. W sytuacji, gdy następuje merytoryczne rozpoznanie protestu
(w składzie trzyosobowym w postępowaniu nieprocesowym), Sąd Najwyższy wydaje,
w formie postanowienia, opinię w sprawie protestu, która zawiera ustalenia co do
zasadności zarzutów podniesionych przez protestującego, a w razie potwierdzenia
zasadności owych zarzutów - ocenę, czy przestępstwo przeciwko wyborom lub naru-
szenie przepisów Kodeksu wyborczego miało wpływ na wynik wyborów. Zgodnie z
art. 243 § 1 Kodeksu wyborczego Sąd Najwyższy pozostawia natomiast bez dalsze-
go biegu protest wniesiony przez osobę do tego nieuprawnioną lub niespełniający
warunków określonych w art. 241. Warto zauważyć, że przepis ten odsyła do treści
całego art. 241 Kodeksu wyborczego, to znaczy do wszystkich jego jednostek redak-
cyjnych, a więc także do § 3 określającego podstawowe warunki, którym protest wy-
borczy powinien odpowiadać. Należy zatem stwierdzić, że wynikająca z dyspozycji
normy prawnej zawartej w art. 243 § 1 zdaniu pierwszym sankcja w postaci pozosta-
wienia protestu bez dalszego biegu dotyczy sytuacji, gdy protest pochodzi od osoby
9
niewymienionej w katalogu podmiotów uprawnionych do dokonania tej czynności
zawartym w art. 82 Kodeksu wyborczego lub nie spełnia wymagań formalnych okre-
ślonych w art. 241 § 3, bądź też został wniesiony z naruszeniem terminu przewidzia-
nego w § 1 tego ostatniego przepisu. Zgodnie z art. 243 § 2 Kodeksu wyborczego
Sąd Najwyższy pozostawia bez dalszego biegu również protest dotyczący sprawy, co
do której w Kodeksie przewiduje się możliwość wniesienia przed dniem głosowania
skargi lub odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji Wyborczej.
Przenosząc na grunt rozpoznawanej sprawy przedstawione wyżej regulacje,
Sąd Najwyższy stwierdza przede wszystkim, że protest inicjujący postępowanie w tej
sprawie z całą pewnością pochodzi od osoby uprawnionej (wyborcy - art. 82 § 2 Ko-
deksu wyborczego) oraz że został wniesiony z zachowaniem terminu, o którym
mowa w art. 241 § 1 Kodeksu wyborczego. Wątpliwości co do potrzeby merytorycz-
nej oceny zasadności protestu mogą natomiast dotyczyć tego, czy został on oparty
na zarzutach, których katalog określa art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego, a także czy
przynamniej część sformułowanych w jego treści zarzutów nie dotyczyło spraw, co
do których w Kodeksie przewiduje się możliwość wniesienia przed dniem głosowania
skargi lub odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji Wyborczej.
Protest, co wynika z jego treści, dotyczy zasadniczo niewydania (wskutek na-
ruszenia przez Państwową Komisję Wyborczą art. 210 § 2 w związku z art. 211 § 1 i
art. 215 § 1 Kodeksu wyborczego) Komitetowi Wyborczemu Nowa Prawica - Janusza
Korwin-Mikke (nazywanego w treści protestu KW Nowej Prawicy) zaświadczenia, o
którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, co zdaniem wnoszącego protest
uniemożliwiło wymienionemu Komitetowi Wyborczemu rejestrację list kandydatów w
20 okręgach wyborczych bez konieczności przedstawienia podpisów wyborców. W
tym miejscu wypada zauważyć, iż Komitet Wyborczy Nowa Prawica - Janusza Kor-
win-Mikke bezspornie zgłosił do dnia 30 sierpnia 2011 r. listy kandydatów na posłów
do Sejmu w 25 okręgach wyborczych z podpisami wyborców. W 19 okręgach wybor-
czych listy z podpisami co najmniej 5.000 wyborców zostały zarejestrowane do go-
dziny 2400
w dniu 30 sierpnia 2011 r., czyli w 40 dniu przed dniem wyborów (prze-
prowadzonych 9 października 2011 r.). Po 30 sierpnia 2011 r. zarejestrowano zgło-
szenia list tego Komitetu Wyborczego jeszcze w 2 okręgach wyborczych (1 i 5 wrze-
śnia 2011 r.). Łącznie zarejestrowano więc listy Komitetu z podpisami poparcia wy-
borców w 21 okręgach wyborczych. Listy, które nie miały poparcia 5.000 wyborców,
nie zostały natomiast zarejestrowane. Na podstawie informacji nadesłanej przez peł-
10
nomocnika wyborczego Komitetu Wyborczego Nowa Prawica - Janusza Korwin-
Mikke oraz informacji uzyskanej od Państwowej Komisji Wyborczej zawartych w ak-
tach sprawy III SW 85/11 Sąd Najwyższy ustalił ponadto, że Komitet do dnia 30
sierpnia 2011 r. zgłosił dodatkowo listy kandydatów na posłów do Sejmu bez popar-
cia zgłoszenia podpisami wyborców w 2 okręgach wyborczych (w Gdańsku i w Biel-
sku - Białej; pismo PKW z 28 października 2011 r. złożone w sprawie III SW 85/11),
bądź w 3 okręgach wyborczych (prócz dwóch wskazanych przez PKW, także w
Płocku - pismo pełnomocnika z 31 października 2011 r. złożone w sprawie III SW
85/11), co spotkało się jednak z odmową rejestracji tych list, z powodu braku za-
świadczenia Państwowej Komisji Wyborczej o zarejestrowaniu list z poparciem wy-
borców w 21 okręgach wyborczych. W dniach 6 i 7 września 2011 r. Komitet Wybor-
czy zgłosił listy kandydatów na posłów do Sejmu bez poparcia zgłoszeń podpisami
wyborców jeszcze w 10 (lub 9) okręgach wyborczych. Listy te również nie zostały
zarejestrowane. W 4 okręgach wyborczych nie doszło natomiast w ogóle do zgłosze-
nia list kandydatów przez Komitet Wyborczy. Niesporne jest też, że Komitet Wybor-
czy Nowa Prawica - Janusza Korwin-Mikke w dniu 30 sierpnia 2011 r. wysłał pocztą
do Państwowej Komisji Wyborczej wniosek o wydanie zaświadczenia o zarejestro-
waniu list kandydatów co najmniej w połowie okręgów wyborczych. Wniosek ten
Państwowa Komisja Wyborcza otrzymała w dniu 1 września 2011 r.
Rozpoczynając analizę zagadnienia wynikającego z wniosków o pozostawie-
nie protestu bez dalszego biegu od interpretacji językowej, należy zauważyć, że z art.
82 § 1 Kodeksu wyborczego na pewno wynika jakieś ograniczenie przedmiotu prote-
stu. Protest wszak może być wniesiony „przeciwko ważności wyborów, ważności
wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby”. Jest to pierwsze - natury teleolo-
gicznej - ograniczenie. Drugie odnosi się do przepisów (naruszenia) Kodeksu (także
przestępstw przeciwko wyborom - w niniejszej sprawie nierozpatrywanych) „dotyczą-
cych głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego
wpływ na wynik wyborów”.
Rozważany problem powstaje na tle językowej nieokreśloności, a w każdym
razie z braku ścisłego określenia zakresu przepisów kodeksu „dotyczących głosowa-
nia”. „Dotyczą” głosowania przepisy, które wprost odnoszą się do głosowania jako
określonej czynności procesu wyborczego. Przepisy te najczęściej są wyodrębnione
w rozdziale poświęconym ściśle głosowaniu, np. „Przepisy wspólne dla głosowania”
(rozdział 6 Dział I), „Głosowanie przez pełnomocnika” (rozdział 7 Dział I), „Głosowa-
11
nie korespondencyjne w obwodach głosowania utworzonych za granicą” (rozdział 8
Dział I) czy „Karty do głosowania” (rozdział 4 Dział III) oraz „Sposób głosowania i wa-
runki ważności głosu” (rozdział 5 Dział III). Jednakże „dotyczyć” wedle językowego
sensu, znaczy to samo, co „odnosić się do czegoś” albo „mieć z czymś związek”.
Trzeba w związku z tym zauważyć, że do głosowania odnoszą się i na pewno mają
związek z głosowaniem także inne - oprócz wyżej wymienionych - przepisy Kodeksu
wyborczego, np. przepisy określające Prawa wyborcze (rozdział 2 dział I), Obwody
głosowania (rozdział 3 Dział I), czy przepisy odnoszące się do organów wyborczych,
np. określające kompetencje Państwowej Komisji Wyborczej (poz. np. art. 162 § 1
Kodeksu wyborczego), czy też Obwodowej Komisji Wyborczej, do której należy
„przeprowadzanie głosowania w obwodzie” (rozdział 7 Dział II). Do powyższej kate-
gorii „dotyczenia” głosowania należą między innymi przepisy rozdziału 3 Działu III
„Zgłoszenie kandydatów na posłów”. Najogólniej rzecz ujmując od prawidłowego za-
stosowania procedury zgłaszania kandydatów zależy, a w każdym razie może zale-
żeć, realizacja przepisów określających prawo wybierania skonkretyzowane osta-
tecznie w kartach do głosowania będących bezpośrednim środkiem głosowania.
Systematyka Kodeksu wyborczego nie daje zatem wystarczającego oparcia dla pew-
nego wskazania przepisów, które dlatego dotyczyłyby głosowania w rozumieniu art.
82 § 1 Kodeksu wyborczego, że znajdują się w wyodrębnionej grupie przepisów po-
święconych głosowaniu jako określonej fazy przeprowadzania wyborów. Takiej sys-
tematyzacji procesu wyborczego w przepisach Kodeksu wyborczego nie udało się
przeprowadzić. Można to odczytać także ze sposobu ujęcia zakresu Kodeksu wybor-
czego w jego najogólniejszej formule, zawartej art. 1, w której „głosowania” nie wyod-
rębniono z kategorii zasad i trybu zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz wa-
runków ważności wyborów.
Przeciwko tezie, która ograniczałaby krąg przepisów Kodeksu wyborczego
dotyczących głosowania w rozumieniu art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego do tych tylko,
które bezpośrednio określają czynności fazy głosowania, przemawia także dookre-
ślenie zakresu postępowania w sprawie protestu wynikające z art. 243 § 2 Kodeksu
wyborczego. Z przepisu tego wynika, że nie może być przedmiotem protestu sprawa,
co do której w Kodeksie wyborczym przewiduje się możliwość wniesienia przed
dniem głosowania skargi lub odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji Wybor-
czej. Sens tej regulacji musi odnosić się do „sprawy” dotyczącej przepisów określają-
cych czynności poprzedzające procedury głosowania wyborczego. Tylko bowiem w
12
fazach procesu wyborczego wcześniejszych niż faza głosowania przewiduje się
określone środki odwoławcze. Jest to zresztą pragmatyczną koniecznością, gdyż
weryfikacja czynności bezpośrednio dotyczących głosowania w procedurze skargi lub
odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji Wyborczej musiałaby zajmować jakiś
czas, którego w czasie głosowania a przed ustaleniem wyników głosowania już nie
ma.
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym protest zarzucający naruszenie
przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących zgłoszenia przez Komitet Wyborczy
kandydatów na posłów miał na uwadze istotność postępowania w sprawie protestów
w sprawowaniu przez Sąd Najwyższy wyznaczonej mu w Konstytucji RP właściwości
stwierdzenia ważności wyborów do Sejmu i Senatu (art.101 ust.1 i 2 Konstytucji).
Wyborcy przysługuje konstytucyjne prawo do zgłoszenia protestu, opinie wydawane
w wyniku rozpoznania protestu są - oprócz sprawozdania z wyborów - podstawą roz-
strzygania przez Sąd Najwyższy o ważności wyborów (art. 244 § 1 Kodeksu wybor-
czego). Nierozpoznanie wniesionego protestu ograniczałoby zatem wykonanie przez
Sąd Najwyższy jego konstytucyjnie wyznaczonego zadania, jeżeli protest dotyczy
istotnego i powiązanego z głosowaniem zdarzenia wyborczego, co do którego nie
zachodziła możliwość sprawdzenia postawionego zarzutu w toku procesu wybor-
czego.
W rozpatrywanym przypadku protest dotyczy realizacji przez Komitet Wybor-
czego określonego w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego uprawnienia do zgłoszenia
list kandydatów bez poparcia zgłoszenia podpisami wyborców. Uprawnienie to, w
jego konstrukcji dookreślonej w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, sprzęgnięte zo-
stało z kompetencją Państwowej Komisji Wyborczej do wydania odpowiedniego za-
świadczenia stwierdzającego uprawnienie komitetu wyborczego. Niewydanie przez
Państwową Komisję Wyborczą przedmiotowego zaświadczenia, według wnoszącego
protest, spowodowało naruszenie uprawnienia Komitetu wyborczego, z konsekwen-
cją wyłączenia go z udziału w głosowaniu w znacznej części okręgów wyborczych.
Przedmiot protestu wprost odnosi się do procedury zgłoszenia kandydatów na
posłów. Wskazane natomiast w proteście konsekwencje naruszenia tej procedury
bezpośrednio dotyczą głosowania, skoro chodzi między innymi o wadliwe, według
wnoszącego protest, sporządzenie kart do głosowania (por. art. 223 i art. 224 Ko-
deksu wyborczego). Nie ma racji będący uczestnikiem postępowania Prokurator Ge-
neralny, wskazując art. 243 § 2 Kodeksu wyborczego jako podstawę pozostawienia
13
protestu bez dalszego biegu z tego powodu, że w danej sprawie zachodziła możli-
wość wniesienia odwołania do Państwowej Komisji Wyborczej. Przedmiotem okre-
ślonej protestem sprawy nie jest bowiem - jak to zakłada Prokurator Generalny - po-
stępowanie przed Okręgową Komisją Wyborczą z możliwością odwołania do Pań-
stwowej Komisji Wyborczej w trybie przepisów art. 218 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego,
ale jest nim odmowa Państwowej Komisji Wyborczej wydania zaświadczenia okre-
ślonego w art. 210 § 3 tego Kodeksu, na którą to odmowę w przepisie Kodeksu wy-
borczego nie przewidziano żadnych środków zaskarżenia.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że protest zarzucający naru-
szenie art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego mieści się w granicach protestu wyborczego
określonych w art. 82 § 1 pkt 2 tego Kodeksu oraz że rozpoznanie postawionego
zarzutu, jakoby Komitet Wyborczy Nowa Prawica został pozbawiony upoważnienia
do zgłoszenia list kandydatów w trybie art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego na skutek
bezzasadnej odmowy Państwowej Komisji Wyborczej wydania odpowiedniego za-
świadczenia, jest niezbędne dla rozstrzygania przez Sąd Najwyższy w składzie całej
Izby Pracy Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych o ważności wyborów do
Sejmu.
Uznając ostatecznie, iż protest z wymienionych przyczyn winien podlegać me-
rytorycznej ocenie, Sąd Najwyższy stanął wszakże na stanowisku, że sformułowane
w nim zarzuty nie były zasadne. O zajęciu takiego właśnie stanowiska zdecydował
przede wszystkim fakt, iż Komitet Wyborczy Nowa Prawica Janusza Korwin-Mikke
nie złożył Państwowej Komisji Wyborczej do 40 dnia przed dniem wyborów wniosku
o wydanie zaświadczenia, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, czyli
potwierdzającego uprawnienie do zgłaszania dalszych list bez poparcia podpisami
wyborców. Tymczasem wystąpienie z wnioskiem o wydanie takiego zaświadczenia w
terminie w określonym w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego stanowi warunek sine
qua non zgłoszenia do rejestracji tych list kandydatów, które nie uzyskały poparcia
podpisami co najmniej 5.000 wyborców. Co już wyżej zostało podniesione, Komitet
Wyborczy wniosek o wydanie zaświadczenia nadał w urzędzie pocztowym w dniu 30
sierpnia 2011 r. Do Państwowej Komisji Wyborczej wniosek ten dotarł z kolei w dniu
1 września 2011 r., a więc po terminie określonym w art. 210 § 3 Kodeksu wyborcze-
go. Wbrew odmiennemu poglądowi wnoszącego protest, wniosek o wydanie za-
świadczenia powinien być przy tym złożony do 40 dnia przed dniem wyborów bezpo-
średnio w Państwowej Komisji Wyborczej. Potwierdzeniem takiego sposobu rozu-
14
mienia terminu określonego w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego jest przepis art. 9
tego Kodeksu, jednoznacznie określający wiążącą normę w tym zakresie. Zgodnie
bowiem z art. 9 § 1 Kodeksu wyborczego, ilekroć w Kodeksie jest mowa o upływie
terminu do wniesienia skargi, odwołania lub innego dokumentu do sądu, organu wy-
borczego, urzędu gminy, konsula albo kapitana statku, należy przez to rozumieć
dzień złożenia dokumentu organowi wyborczemu. Cytowany przepis określa więc
zasadę, która odnosi się do większości czynności związanych z wyborami, uregulo-
wanych w Kodeksie wyborczym. Odstępstwa od tej zasady zostały z kolei ściśle
wymienione w Kodeksie wyborczym, który w takich przypadkach wyraźnie zastrzega,
iż nadanie w określonym terminie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora
publicznego jest równoznaczne z wniesieniem go do adresata (por. 241 § 1 oraz art.
321 § 1 Kodeksu wyborczego). Przepis art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego takiego
zastrzeżenia natomiast nie zawiera, co musi prowadzić do wniosku, że dla zachowa-
nia terminu do zgłoszenia wniosku o wydanie zaświadczenia, o którym mowa w tym
przepisie, konieczne jest, aby dotarł on (fizycznie) do PKW, do 40 dnia przed dniem
wyborów. Nie ma też racji wnoszący protest, podnosząc że do sposobu określenia
terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego,
nie ma zastosowania art. 9 § 1 Kodeksu, ponieważ w art. 210 § 3 nie ma mowy o
tym, gdzie powinien zostać złożony wniosek. Wbrew temu twierdzeniu, wykładnia
językowo - logiczna oraz funkcjonalna użytego w art. 210 § 3 Kodeksu sformułowa-
nia: „na podstawie zaświadczenia Państwowej Komisji Wyborczej wydanego na
wniosek zainteresowanego komitetu wyborczego, złożony do 40 dnia przed dniem
wyborów” daje bowiem podstawę do przyjęcia, że wniosek winien zostać złożony w
siedzibie organu wyborczego, który ma wydać zaświadczenie, a zatem w siedzibie
Państwowej Komisji Wyborczej. Nie ma też żadnego uzasadnienia do ewentualnego
uznania, iż terminy określone w art. 210 § 3 oraz art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego,
to „dwa różne terminy”. Brak „dookreślenia” w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, że
wskazany w nim termin upływa „do godziny 2400
w 40 dniu przed dniem wyborów”
wynika bowiem stąd, że zgodnie z art. 9 § 3 Kodeksu wyborczego, jeżeli Kodeks tam
nie stanowi inaczej, czynności wyborcze określone kalendarzem wyborczym oraz
czynności, o których mowa w § 1 (złożenie skargi, odwołania lub innego dokumentu -
tu wniosku o wydanie zaświadczenia), są dokonywane w godzinach urzędowania
sądów, organów wyborczych, urzędów gmin oraz konsulatów. Stąd zresztą w pełni
uzasadnione (i zgodne z powołanym przepisem) było określenie przez PKW w „in-
15
formacji o zasadach zgłaszania list kandydatów na posłów i kandydatów na senato-
rów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej
Polskiej, zarządzonych na dzień 9 października 2011 r.”, że wniosek o wydanie za-
świadczenia można było złożyć do dnia 30 sierpnia 2011 r., do godz. 1615
, a więc do
końca godzin urzędowania PKW w tym dniu.
Kierując się przedstawionymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy doszedł do
przekonania, że złożenie przez Komitet Wyborczy Nowa Prawica - Janusza Korwin-
Mikke wniosku o wydanie zaświadczenia, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu
wyborczego, poprzez nadanie go w dniu 30 sierpnia 2011 r. w urzędzie pocztowym,
spowodowało, iż wniosek ten został złożony po upływie terminu przewidzianego w
wymienionym przepisie, gdyż wpłynął on do Państwowej Komisji Wyborczej dopiero
w dniu 1 września 2011 r. To z kolei pociągało za sobą niemożność skorzystania
przez Komitet Wyborczy ze sposobu (trybu) dokonania zgłaszania list kandydatów
określonego w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego, jako że w myśl art. 210 § 3 Kodek-
su wyborczego zgłoszenie takie może być dokonane na podstawie zaświadczenia
wydanego jedynie wówczas, gdy wniosek o jego wydanie zostanie złożony do 40
dnia przed dniem wyborów.
Odnosząc się do pozostałych argumentów protestu, Sąd Najwyższy uznał z
kolei za stosowne zauważyć, że Kodeks wyborczy przewiduje dwa (równorzędne)
tryby zgłaszania list kandydatów na posłów w okręgach wyborczych. Pierwszy na
podstawie poparcia podpisami co najmniej 5.000 wyborców i drugi bez poparcia pod-
pisami wyborców, przy czym to drugie zgłoszenie jest uprawnionym (prawidłowym)
zgłoszeniem, gdy komitet wyborczy zarejestruje listy kandydatów co najmniej w po-
łowie okręgów wyborczych. Termin zgłoszeń jest zaś taki sam i nieprzekraczalny bez
względu na to, z którym trybem zgłoszenia listy mamy do czynienia. Jest to godzina
2400
w 40 dniu przed dniem wyborów, wskazana w art. 211 § 1 Kodeksu wyborcze-
go, który jest jedynym przepisem tego aktu prawnego określającym termin zgłaszania
list kandydatów do okręgowej komisji wyborczej w wyborach do Sejmu RP i (na pod-
stawie art. 258 Kodeksu wyborczego) do Senatu RP. Nie ma więc racji w twierdze-
niu, że w drugim z wymienionych przypadków, tj. wtedy gdy zgłoszenie następuje na
podstawie art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego, może być ono dokonane również po
upływie terminu z art. 211 § 1 tego Kodeksu, po otrzymaniu przez komitet wyborczy
zaświadczenia, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego. I w tym przy-
padku zgłoszenie musi być bowiem dokonane najpóźniej do godziny 2400
w 40 dniu
16
przed dniem wyborów. Inną kwestią jest natomiast termin uzupełnienia braków takie-
go zgłoszenia, gdyż o ile art. 216 § 1 Kodeksu wyborczego przewiduje, że uzupełnie-
nie liczby prawidłowo złożonych podpisów wyborców popierających zgłoszenie listy
kandydatów jest możliwe tylko do upływu terminu, o którym mowa w art. 211 § 1
Kodeksu wyborczego, to analogiczny termin nie jest przewidziany dla uzupełnienia
zgłoszenia poprzez załączenie do niego zaświadczenia z art. 210 § 3 tego Kodeksu.
Można zatem twierdzić, że z całą pewnością (o czym była już mowa) zgłoszenie w
drugim trybie (bez podpisów) jest z jednej strony uwarunkowane wystąpieniem w
odpowiednim terminie przez zainteresowany komitet wyborczy do Państwowej Komi-
sji Wyborczej o wydanie zaświadczenia o zarejestrowaniu list kandydatów co naj-
mniej w połowie okręgów wyborczych, ale równocześnie jego dokonanie nie jest
uzależnione od równoczesnego załączenia tego zaświadczenia. Zaświadczenie nie
jest bowiem nośnikiem uprawnienia do zgłaszania list bez poparcia podpisami wy-
borców, gdyż uprawnienie to wynika z zarejestrowania list kandydatów co najmniej w
połowie okręgów wyborów, a nie z faktu sporządzenia zaświadczenia, skoro tak sta-
nowi art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego. Zaświadczenie nie musi być więc wydane
przed upływem nieprzekraczalnego terminu określonego w ustawie do zgłaszania list
kandydatów - art. 211 § 1. Dlatego za uprawniony należy uznać pogląd, iż przyjęty w
ustawie zwrot o zgłaszaniu list „na podstawie zaświadczenia Państwowej Komisji
Wyborczej” (art. 210 § 3) nie oznacza zgłoszenia list z załączonym do nich zaświad-
czeniem, lecz dokonanie takiego zgłoszenia „z powołaniem się na zaświadczenie”,
tzn. na podstawie uprawnienia wynikającego ze spełnienia warunku określonego w
art. 210 § 2, co oznacza, że zaświadczenie fizycznie nie musi być wydane przed
upływem nieprzekraczalnego terminu z art. 211 § 1 do zgłaszania list kandydatów do
okręgowych komisji wyborczych. Zaświadczenie jedynie potwierdza (dokumentuje)
uprawnienie z art. 210 § 2 i skoro rejestracja zgłoszeń (sporządzenie przez okręgową
komisję wyborczą protokołu rejestracji listy) może następować już po terminie z art.
211 § 1, to również sprawdzenie tego uprawnienia może nastąpić po tym terminie.
Według stanowiska Państwowej Komisji Wyborczej i uczestników postępowa-
nia w sprawie stan rzeczy, w którym w terminie przewidzianym do zgłoszenia list
kandydatów komitet wyborczy nie uzyskał rejestracji dokonanej w 21 okręgach, wyłą-
cza uprawnienie zgłoszenia uprzywilejowanego, chociażby Komitet wyborczy doko-
nał w terminie zgłoszenia z zachowaniem wszelkich warunków zgłoszenia. Interpre-
tacja ta, oparta na utożsamianiu sytuacji zarejestrowania list przez komitet wyborczy
17
w rozumieniu art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego wyłącznie z sytuacją rejestracji do-
konanej przez okręgowe komisje wyborcze (art. 215 § 1 Kodeksu) budzi poważne
wątpliwości, bo uzależnia prawo komitetu wyborczego od nieprzewidzianych w usta-
wie warunków, które nie dotyczą komitetu lecz organów wyborczych. Uprawnienie
komitetu wyborczego określone w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego powinno być
natomiast odnoszone do sytuacji dotyczących komitetu, przez komitet dokonywa-
nych, za które on odpowiada i na które ma wpływ. Uprawnienie to wynika ze spełnie-
nia wymagania „zarejestrowania” listy kandydatów (w zwykłym trybie) co najmniej w
połowie okręgów wyborczych. Komitet wyborczy spełnia należące do niego wymaga-
nia, jeżeli - z zachowaniem wszystkich warunków - dokonuje zgłoszenia w przewi-
dzianym do tego terminie. Nie ma usprawiedliwionego powodu do konstruowania
uprawnienia komitetu wyborczego z dodaniem nieprzewidzianego wyraźnie w usta-
wie jeszcze innego warunku, który odnosiłby się do niezależnego od komitetu wybor-
czego zachowania (czynności albo bezczynności) organów wyborczych. Na szcze-
gólne podkreślenie - w rozpatrywanym kontekście - zasługuje prawne znaczenie
określonego w ustawie terminu do zgłaszania list kandydatów. Stanowisko Państwo-
wej Komisji Wyborczej temu ustawowo określonemu terminowi odbiera znaczenie
normatywne, jego podstawowy sens, bo okazuje się - w interpretacji PKW - że komi-
tet wyborczy dla uzyskania przedmiotowego uprawnienia musiałby dokonać zgłosze-
nia list nie w terminie do tego przewidzianym, ale przed tym terminem i to w czasie
bliżej nieokreślonym. Trzeba zwrócić uwagę na ten ostatni aspekt, bo terminy, z któ-
rymi się wiąże rozpatrywane uprawnienie, odnoszą się wyłącznie do komitetu wybor-
czego. Ustawa nie precyzuje natomiast terminu, w jakim od dokonania zgłoszenia
listy kandydatów następuje jej rejestracja w drodze czynności okręgowej komisji wy-
borczej, o której mowa w art. 215 § 1 Kodeksu wyborczego. Pomijając przypadki
nieuzasadnionej bezczynności, należy mieć na uwadze, że rejestrację listy w formie
protokołu rejestracji poprzedzają przewidziane w ustawie czynności sprawdzające,
które wymagają czasu (por. np. sytuację z art. 214 i z art. 215 § 3 i 5 Kodeksu wy-
borczego).
Rozpatrując konstrukcję normatywną uprawnienia do zgłoszenia dalszych list
bez poparcia zgłoszenia podpisami wyborców w systemowym kontekście dotyczą-
cym zgłoszenia kandydatów na posłów Sąd Najwyższy uznaje zatem, że będące
przesłanką podstawową uprawnienia, „zarejestrowanie” list w rozumieniu art. 210 § 2
Kodeksu wyborczego oznacza „zarejestrowanie” sporządzone na podstawie zgło-
18
szenia list przez uprawniony do tego komitet wyborczy, dokonanego z zachowaniem
przewidzianych w tym Kodeksie wymogów w terminie określonym w jego art. 211 §
1. Zarejestrowanie, o którym mowa w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego może być
zatem późniejsze od terminu określonego dla złożenia listy kandydatów.
W ocenie składu Sądu Najwyższego rozpoznającego protest zastosowanie
prawa wyborczego przez Państwową Komisję Wyborczą zdominowała wykładnia
literalna (gramatyczna) ustawy, na której nie można było jednakże poprzestać, gdyż
mogła prowadzić do zróżnicowania sytuacji faktycznej i prawnej komitetów i już tylko
na tej płaszczyźnie wykładnia ta mogła być kwestionowana. Oczywiste jest, że ko-
mitet wyborczy nie rejestrował list kandydatów, lecz tylko je zgłaszał, natomiast to
okręgowe komisje wyborcze rejestrowały zgłoszenia list albo odmawiały ich rejestra-
cji. Ustawa (o czym była już mowa) nie określa przy tym terminu, w którym po przyję-
ciu zgłoszenia okręgowa komisja wyborcza ma zdecydować o rejestracji listy (por.
art. 215 § 1 Kodeksu wyborczego). Poprzestanie tylko na literalnym odczytaniu art.
210 § 2 prowadzić może więc do stawiania dalszych nieuprawnionych warunków o
konieczności zarejestrowania przed terminem z art. 211 § 1 list kandydatów co naj-
mniej w połowie okręgów wyborczych, a także do stanowiska, że rejestracja dalszych
list bez poparcia zgłoszenia podpisami wyborców możliwa jest tylko w oparciu o za-
świadczenie posiadane (fizycznie). Skoro do godziny 2400
w 40 dniu przed dniem
wyborów można zgłosić listy z podpisami poparcia, a także najpóźniej w tym samym
dniu złożyć w Państwowej Komisji Wyborczej wniosek o wydanie zaświadczenia, o
którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, to nie można równocześnie wy-
magać, aby komitet wyborczy faktycznie posiadał zaświadczenie przed tym terminem
jako warunek zgłoszenia dalszych list, czyli bez poparcia podpisami wyborców.
Uprawnienie do zgłoszenia list bez poparcia wynika ze zgłoszenia list z poparciem w
21 okręgach wyborczych i dlatego uprawnienie to może być stwierdzone po godzinie
2400
w 40 dniu przed dniem wyborów, czyli również w dniach następnych. Brak za-
świadczenia przed tym terminem nie może natomiast przekreślać uprawnienia do
rejestracji. Jeżeli bowiem komitet wyborczy spełnił warunki zgłoszenia listy, choć bez
zaświadczenia, to zgłoszenie jest wprawdzie wadliwe, jednakże może zostać uzupeł-
nione przez usunięcie wad (art. 215 § 3 Kodeksu wyborczego). Skoro więc zaświad-
czenie nie jest materialną przesłanką zgłoszenia, to jego brak w chwili dokonania
zgłoszenia nie powinien przesądzać o odmowie rejestracji zgłoszenia listy. Zaświad-
czenie ma bowiem charakter techniczny, potwierdzający określone uprawnienie.
19
Mylne byłoby jednak dalej idące zapatrywanie, że skoro tylko takie znaczenie
ma zaświadczenie, to tym samym traciłby na znaczeniu sam wniosek o wydanie
owego zaświadczenia. Wniosek o wydanie zaświadczenia jest warunkiem koniecz-
nym (sine qua non) rejestracji list zgłoszonych bez poparcia podpisami wyborców.
To, że zaświadczenie nie musi być wydanie komitetowi wyborczemu do godziny 2400
w 40 dniu przed dniem wyborów, nie oznacza, że sam wniosek o zaświadczenie jest
zbędny lub nie ma znaczenia. Na taką oceną nie pozwalają wcześniej przytoczone
regulacje zawarte w Kodeksie wyborczym. Zaświadczenie potwierdza uprawnienie,
na podstawie którego dalsze listy kandydatów bez poparcia podpisami wyborców
mogą być zarejestrowane w innych okręgowych komisjach wyborczych. Rejestracja
list bez poparcia podpisami wyborców zależy z kolei od zaświadczenia, a to zależy
od wniosku złożonego w terminie Państwowej Komisji Wyborczej. Innymi słowy, zło-
żenie wniosku po terminie oznacza, że komitet wyborczy traci uprawnienie z art. 210
§ 2 Kodeksu wyborczego, nawet gdyby okręgowe komisje wyborcze zarejestrowały
zgłoszone przez niego listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów wyborczych
po terminie z art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego, czyli po terminie do zgłaszania list
kandydatów do okręgowych komisji wyborczych.
Nie sposób zgodzić się z twierdzeniami wnoszącego protest, iż w postępowa-
niu przed organami wyborczymi uregulowanym przepisami Kodeksu wyborczego
mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym za-
kresie Sąd Najwyższy w pełni podziela argumentację zawartą w stanowisku Pań-
stwowej Komisji Wyborczej wobec protestu rozpatrywanego w sprawie III SW 85/11,
również uznając że Kodeks wyborczy kompleksowo normuje postępowanie w spra-
wie przeprowadzenia wyborów, w wyczerpujący sposób regulując uprawnienia do
sądowej kontroli procesu wyborczego. W Kodeksie wyborczym brak jest też odwołań
do Kodeksu postępowania administracyjnego, a przepisy tego Kodeksu nie przewi-
dują możliwości ich stosowania do procedury wyborczej. Mimo to w ocenie składu
rozpoznającego protest formą odmowy wydania zaświadczenia powinna być uchwała
Państwowej Komisji Wyborczej, a nie pismo jej Przewodniczącego. Zgodnie bowiem
z treścią art. 161 § 5 Kodeksu wyborczego Komisja podejmuje uchwały w zakresie
swoich ustawowych uprawnień.
Wypada również zauważyć, że o trybie zgłaszania list kandydatów z podpisa-
mi poparcia (pierwszym) albo bez podpisów poparcia (drugim) decyduje zgłaszający
listy komitet wyborczy. W odniesieniu do sytuacji Komitetu Wyborczego Nowa Prawi-
20
ca - Janusza Korwin-Mikke dwie (bądź trzy) listy zgłoszone w drugim trybie (bez
podpisów poparcia) do godziny 2400
w dniu 30 sierpnia 2011 r. nie mogły być zareje-
strowane, gdyż Komitet Wyborczy nie spełnił warunku podstawowego, czyli nie wy-
stąpił o wydanie zaświadczenia do Państwowej Komisji Wyborczej w terminie okre-
ślonym w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego. Czym innym jest wniosek o wydanie
zaświadczenia i czym innym samo zaświadczenie. Rejestrację list zgłoszonych bez
wykazów poparcia warunkował wniosek o wydanie zaświadczenia. Natomiast zgło-
szone po terminie 30 sierpnia 2011 r. listy bez poparcia podpisami wyborców (w 9 lub
10 okręgach) nie mogły być zarejestrowane, także jako wniesione po nieprzekraczal-
nym terminie do zgłaszania list, określonym w art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego.
Odnosząc się natomiast do sformułowanego w proteście zarzutu naruszenia
przez okręgowe komisje wyborcze art. 210 § 1 i art. 265 § 1 Kodeksu wyborczego, a
także do zarzutu naruszenia art. 228 Kodeksu wyborczego, Sąd Najwyższy stwier-
dza, że wnoszący protest oparł te zarzuty, jak sam zresztą przyznał, na wątpliwo-
ściach, nie przedstawiając natomiast w tym zakresie jakichkolwiek wiarygodnych
dowodów. Co więcej, nie uprawdopodobnił nawet, że doszło w opisywanych przypad-
kach do naruszenia przepisów Kodeksu wyborczego. Wskazane zarzuty miały zatem
wyłącznie hipotetyczny charakter, przez co nie spełniały wymogów określonych tre-
ścią art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego.
Co do podnoszonej w proteście potrzeby zwrócenia się z pytaniami prawnymi
do Trybunału Konstytucyjnego Sąd Najwyższy uznaje z kolei za konieczne zauwa-
żyć, iż przede wszystkim wymienione w nich przepisy Kodeksu wyborczego (art. 218
§ 2, art. 196 i art. 198) nie dotyczą zakresu przedmiotowego protestu wyborczego
określonego treścią art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego, wobec czego ewentualna
ocena zgodności wskazanych przepisów z Konstytucją RP nie może mieć znaczenia
dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Niezależnie od tego podkreślenia wymaga fakt,
że zgodnie z art. 244 § 2 Kodeksu wyborczego Sąd Najwyższy związany jest 90-
dniowym zawitym terminem (liczonym od dnia wyborów), w którym ma obowiązek
podjąć uchwałę w przedmiocie ważności wyborów. Termin ten determinuje więc roz-
patrzenie wszystkich protestów wyborczych w takim czasie, aby mógł on być dotrzy-
many. Nic natomiast nie stoi na przeszkodzie ewentualnemu zaskarżeniu kwestio-
nowanych przepisów Kodeksu wyborczego na podstawie art. 191 w związku z art. 79
ust. 1 Konstytucji RP przez podmioty, których konstytucyjne wolności lub prawa zo-
stały naruszone.
21
Mając na względzie przedstawione wyżej motywy oraz opierając się na treści
art. 242 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego, wyrażono opinię jak w sentencji.
========================================