Wyrok z 28 marca 2019, sygn. I C 74/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 marca 2019 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Tadeusz Trojanowski
Protokolant:	sekretarz sądowy Anna Szpręgiel

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2019 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa P. B.

przeciwko (...) S.A. w W.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 195.384,98 (sto dziewięćdziesiąt pięć tysięcy trzysta osiemdziesiąt cztery 98/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 29 lutego 2016 roku do dnia zapłaty;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.500 (pięć tysięcy pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

3.  nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 11.234,52 (jedenaście tysięcy dwieście trzydzieści cztery 52/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSO Tadeusz Trojanowski

Sygn. akt I C 74/17

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 5 marca powód P. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zasądzenie od pozwanej (...) Spółka Akcyjna w W. kwoty 195.384,98 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od dnia 29 lutego 2016 roku oraz kosztów zastępstwa procesu według norm przepisanych w wysokości 3- krotności stawki minimalnej. W uzasadnieniu żądania pozwu wskazał, iż M. B. zawarł dnia 15 czerwca 2015 roku umowę Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką jednorazową (...) potwierdzoną polisą ubezpieczeniową nr (...). Polisa przewidywała, iż w przypadku wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego w postaci zgonu ubezpieczonego z przyczyn innych niż Nieszczęśliwy Wypadek uposażonemu przysługiwało świadczenie w wysokości (...)powiększonego o kwotę 10.000 złotych. Podkreślił, iż dnia 28 stycznia 2016 roku, wskutek pogarszającego się stanu zdrowia, ubezpieczony M. B. podjął decyzję o udzieleniu powodowi pełnomocnictwa z podpisem notarialnie poświadczonym, mocą którego upoważnił powoda do zajmowania się swoimi sprawami. Jednocześnie, ubezpieczony złożył wniosek zmiany/ ustanowienia uposażonego z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia, mocą którego uposażonym został P. B.. Z uwagi na śmierć ubezpieczonego M. B., uposażony P. B. złożył wniosek o wypłatę świadczenia w pełnej wysokości. Pozwana pismem z dnia 15 lutego 2016 roku odmówiła wypłaty świadczenia, argumentując, iż P. B. nie był uprawniony do ubiegania się o świadczenie z tytułu zgonu M. B. (pozew- k. 2-9).

W odpowiedzi na pozew z dnia 12 kwietnia 2017 roku pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, iż wszczęła wewnętrzną procedurę mającą na celu weryfikację zasadności roszczenia powoda, w wyniku której pozwana powzięła wątpliwość co do autentyczności podpisu ubezpieczonego M. B. na wniosku o ustanowienie/ zmianę uposażonego z dnia 28 stycznia 2016 roku. Wskazała, iż celem weryfikacji podpisu M. B. zleciła sporządzenie analizy grafologicznej, w wyniku której ekspert z zakresu badania pisma uznał, iż podpisy zawarte na wniosku o zawarcie umowy ubezpieczenia z dnia 15 czerwca 2015 roku oraz wniosku o zmianę/ ustanowienie uposażonego zostały prawdopodobnie wykonane przez dwie różne osoby. W związku z powyższym, pozwana podjęła decyzję odmowną wypłaty świadczenia w pełnej wysokości. Nadto, pozwana podniosła, iż wniosek o zmianę/ ustanowienie uposażonego został skutecznie doręczony pozwanej dopiero w dniu 3 lutego 2016 roku, tj. kilka dni po śmierci ubezpieczonego W związku z czym podała, że należy uznać powyższe oświadczenie za bezskuteczne, a to ze względu na fakt, że dotarło doręczone pozwanej w momencie gdy umowa ubezpieczenia wygasła. (odpowiedź na pozew- k.71- 76).

W piśmie z dnia 31 października 2018 roku pełnomocnik powoda wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej (pismo- k. 437).

W piśmie z dnia 31 października 2018 roku pełnomocnik pozwanej wniósł o oddalenie powyższego wniosku (pismo- k. 439).

W toku postępowania strony nie doszły do porozumienia i nie zawarły ugody.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 15 czerwca 2015 roku pomiędzy M. B. a pozwaną (...) Spółka Akcyjna została zawarta umowa ubezpieczenia na życie ze składką jednorazową (...). Zawarcie przedmiotowej umowy zostało potwierdzone polisą ubezpieczeniową nr (...) z dnia 15 czerwca 2015 roku.

(dowód: wniosek o zawarcie umowy ubezpieczenia na życie- k. 90- 91, k. polisa- k. 92- 93)

Zgodnie z Ogólnymi Warunkami Umowy (OWU) tego ubezpieczenia przedmiotem ubezpieczenia była śmierć ubezpieczonego, a odpowiedzialność Towarzystwa z tytułu umowy ubezpieczenia polegała na wypłacie uposażonemu świadczenia w wysokości określonej w OWU. Składka ubezpieczeniowa na dzień zawarcia umowy wynosiła 185.384,98 złotych. Wysokość świadczenie z tytułu zgonu ubezpieczonego, z przyczyn innych niż nieszczęśliwy wypadek wynosiła równowartość indywidualnego stanu funduszu powiększonego o 10.000 złotych.

(dowód: polisa- k. 92; OWU- k- 97; karta parametrów ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką jednorazową „Polisa długoterminowego Inwestowania”- k. 98- 99)

W dniu zawarcia umowy ubezpieczony M. B. nie wskazał żadnej osoby uposażonej (okoliczność bezsporna).

Zgodnie z § 19 pkt 1 i 2 OWU M. B. miał ma prawo wskazać jednego lub więcej uposażonych oraz mógł odwołać lub zmienić uposażonego w każdym czasie. Z kolei § 20 OWU stanowi, iż świadczenie z tytułu zgonu ubezpieczonego (...) miało wypłacić osobie uprawnionej zgodnie z § 19 przedmiotowej umowy.

(dowód: OWU- k. 97)

M. B. chorował. W styczniu 2016 roku znalazł się w szpitalu. Dnia 28 stycznia 2016 roku ubezpieczony M. B. udzielił pełnomocnictwa powodowi P. B., m.in. do reprezentowania go w urzędach, przed ZUSem, przed wszelkimi organami, instytucjami oraz do dysponowania jego rachunkiem bankowym. W tym samym dniu M. B. złożył wniosek o zmianę/ ustanowienie uposażonego z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia na życie. Jako osobę uposażoną wskazał P. B.. Powód był obecny przy wszystkich podejmowanych w tym dniu czynnościach.

(dowód: pełnomocnictwo- k. 29; wniosek zmiany/ ustanowienia uposażonego- k. 89; ekspertyza z zakresu badania pisma ręcznego- 311- 336; wyjaśnienia powoda- k. 137;)

M. B. nie był żonaty, nie posiadał dzieci ani też nie sporządził testamentu. Z powodem znał się ze szkoły, przyjaźnili się oraz często spotykali.

(dowód: wyjaśnienia powoda- k. 138; zeznania świadka A. B. (1) –k. 464; wyjaśnienia powoda- k. 464)

Dnia 29 stycznia 2016 roku ubezpieczony M. B. zmarł. Następnie powód zgłosił pozwanej zgon ubezpieczonego.

(dowód: odpis skrócony aktu zgonu- k. 43)

W dniu 15 lutego 2016 roku pozwana poinformowała powoda, iż nie jest on osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie z tytułu zgonu ubezpieczonego M. B.. Pozwana poinformowała powoda, że przedłożone przez niego oświadczenie o zmianie/ustanowieniu uposażonego zostało jej skutecznie doręczone dnia 3 lutego 2016 r., czyli po śmierci ubezpieczonego, wobec czego brak jest podstaw do uznania powoda jako osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia.

(dowód: pismo z dnia 15 lutego 2016 r.- k. 28)

Dnia 11 kwietnia 2016 roku powód złożył reklamację od decyzji odmawiającej wypłaty dochodzonego świadczenia. W odpowiedzi na złożoną reklamację pozwana w piśmie z dnia 8 sierpnia 2016 roku nie zmieniła stanowiska w sprawie i podała, że nie uznaje powoda za osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia z umowy ubezpieczenia.

(dowód- reklamacja z dnia 11 kwietnia 2016 roku- k. 44)

Na zlecenie Sądu została wydania opinia biegłego sądowego z zakresu grafologa na okoliczność ustalenia czy podpis widniejący pod wnioskiem zmiany/ ustanowienia uposażonego z dnia 28 stycznia 2016 roku został złożony przez M. B., względnie czy podpis ten mógł zostać złożony przez P. B. oraz podania informacji czy stan zdrowia M. B. mógł mieć wpływ na charakter jego pisma.

(dowód: protokół z rozprawy- k.138)

Przedstawiony stan faktyczny, istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd ustalił na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów, zeznań świadka A. B. (2) opinii sporządzonej przez powołanego w sprawie biegłego z zakresu grafologii oraz przesłuchania powoda P. B.. Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować przedłożone w toku procesu dokumenty, tym bardziej, iż nie były one kwestionowane przez strony. Sąd nie znalazł również podstaw, aby kwestionować sporządzoną w sprawie opinię grafologiczną. Opinia ta była spójna, logiczna i rzeczowa, a biegły w sposób precyzyjny ustosunkował się do tezy dowodowej i należycie uzasadnił swoje stanowisko. Nie była ona ponadto kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Stosownie do art. 805 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Zgodnie z § 2 tego przepisu świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie: przy ubezpieczeniu osobowym - umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu ubezpieczonego. Stosownie do art. 829 §1 pkt 1 k.c. ubezpieczenie osobowe może w szczególności dotyczyć- przy ubezpieczeniu na życie- śmierci osoby ubezpieczonej. Ubezpieczający może wskazać jedną lub więcej osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej, a zastrzeżenia w tym zakresie może zmienić lub odwołać w każdym czasie (art. 831 §1 k.c.). Wyznaczenie uposażonego może być imienne bądź też można tę osobę określić w inny sposób, zapewniający jej identyfikację. Osoba ta musi być oznaczalna, a jej identyfikacja powinna nastąpić najpóźniej w chwili spełnienia świadczenia ubezpieczeniowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1971 r., III CRN 255/71, Lex nr 1329).

Umowa ubezpieczenia na życie ze względu na podstawowy rodzaj wypadku ubezpieczeniowego - zgon ubezpieczonego, jaki jest obejmowany w tym przypadku ochroną ubezpieczeniową, przybiera postać umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek, określanej również jako umowa na rzecz osoby trzeciej sensu stricto. Z założenia umowa ta charakteryzuje się tym, że ubezpieczający ubezpiecza własny interes majątkowy z zastrzeżeniem, że w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego świadczenie ubezpieczeniowe ma otrzymać osoba trzecia. W tym rodzaju ubezpieczenia śmierć osoby ubezpieczonej powoduje powstanie roszczenia o wypłatę świadczenia po stronie określonej osoby trzeciej określanej jako uposażony.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostawał fakt zawarcia umowy ubezpieczenia, treść jej postanowień oraz fakt zaistnienia wypadku (zdarzenia) ubezpieczeniowego w postaci śmierci ubezpieczonego. Istota sporu pomiędzy stronami sprowadzała się do kwestii, czy podpis umieszczony na wniosku o zmianę/ ustanowienie uposażonego należy do ubezpieczonego M. B., czy też podpis na wniosku został umieszczony przez inną osobę. Spór dotyczył także tego czy przed dniem rozwiązania umowy ubezpieczenia na życie, zawartej pomiędzy pozwaną a ubezpieczonym M. B., pozwana otrzymała oświadczenie ubezpieczonego o wskazaniu powoda jako uposażonego na wypadek jego śmierci, a w konsekwencji czy powód był uprawniony do otrzymania świadczenia na wypadek śmierci ubezpieczonego.

W pierwszej kolejności, należało stwierdzić, czy podpis znajdujący się pod wnioskiem o zmianę/ ustanowienie uposażonego P. B. został złożony przez ubezpieczonego M. B.. Podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na dowodach z dokumentów, w tym na opinii biegłego wydanej w niniejszym postępowaniu. Sąd w całości podzielił wywody i wnioski wydane w sprawie opinii biegłego grafologa, jest ona bowiem spójna i logiczna. Sąd uznał, że dokument (wniosek) został podpisany przez zmarłego M. B. i nie zachodzi okoliczność braku autentyczności podpisu ubezpieczonego, nie ma więc podstaw do uznania, że dokument nie jest zgodny ze stanem faktycznym. Ze sporządzonej opinii jednoznacznie wynika, iż podpis widniejący pod wniosek zmiany/ ustanowienia uposażonego z dnia 28 stycznia 2016 roku nakreślony został przez M. B.. W badaniach cech pisma wykorzystano metodę porównawczo-graficzną, na podstawie której dokonano porównania cech syntetycznych, motorycznych, mierzalnych, topograficznych i konstrukcyjnych (kolejność powstawania gramm liter, budowy znaków, budowy wiązań oraz występowania form powtarzalnych) materiału dowodowego i porównawczego. Ponadto dokonano porównania szeregu innych cech badanego materiału dowodowego, w szczególności klasy pisma, typu pisma, stopnia naturalności, ogólnego obrazu pisma, czytelności, impulsu, cieniowania (nacisku na podłoże), tempa kreślenia, wielkości pisma (liter), kąta nachylenia, proporcji wysokości elementów nadlinijnych do wysokości znaków śródlinijnych, linii wyrazów. W badaniach wyselekcjonowano zasadnicze cechy pisma, uwarunkowane właściwościami anatomiczno-fizjologicznymi. Wobec powyższego, przeprowadzone badania porównawcze przedstawionych materiałów dowodowych wykazały, że zakwestionowane pismo ręczne w postaci podpisu pod wnioskiem zostało nakreślone przez ubezpieczonego M. B., którego pisma ręcznego dostarczono do badań.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać, że doszło do skutecznego złożenia oświadczenia ubezpieczonego M. B. o wskazaniu powoda P. B. jako uposażonego, do odbioru świadczenia z umowy ubezpieczenia na życie na wypadek jego śmierci.

Odnosząc się do drugiego zarzutu pozwanej, Sąd uznał, iż powód, na którym stosowanie do art. 6 k.c. i art. 232 k.p.cc spoczywał obowiązek w tym zakresie ciężaru dowodu, wykazał, że pismo zawierające wniosek o ustanowieniu go uposażonym na wypadek śmierci ubezpieczonego zostało skutecznie doręczone pozwanej dnia 3 lutego 2016 roku. Co prawda, niniejsze pismo zostało doręczone po śmierci ubezpieczonego, jednakże na gruncie niniejszej sprawy zastosowanie znajdzie art. 62 kc, który stanowi, iż oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, nie traci mocy wskutek tego, że zanim do tej osoby doszło, składający je zmarł lub utracił zdolność do czynności prawnych, chyba że co innego wynika z treści oświadczenia, z ustawy lub z okoliczności. Ponadto, pozwana nie kwestionowała faktu skutecznego doręczenia pisma, jednakże podniosła czy złożenie wniosku o ustanowienie uposażonego w dniu 3 lutego 2016 roku mogło wywrzeć określony skutek, skoro ubezpieczenie co do zasady wygasło w dniu śmierci ubezpieczonego, tj. 29 stycznia 2016 roku. Należy podkreślić, iż oświadczenie woli M. B. zostało złożone dzień przed śmiercią, zatem w momencie gdy umowa ubezpieczenia obowiązywała. Zatem, w przedmiotowej sprawie nieistotny był moment dowiedzenia się pozwanej o ustanowieniu uposażonego, albowiem oświadczenie woli złożone zostało w dniu obowiązywania umowy. Nadto, Sąd zważył, że po zaistnieniu zdarzenia, które polisa obejmuje swoim zakresem, osoba uposażona powinna jak najszybciej skontaktować się z agentem obsługującym ubezpieczonego lub z towarzystwem ubezpieczeniowym. Na kanwie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga fakt, iż powód będący w posiadaniu oświadczenia woli M. B. o wskazaniu go jako osoby uposażonej na wypadek jego śmierci, niezwłocznie przekazał pozwanemu treść tego oświadczenia. Mając na uwadze fakt, iż oświadczenie woli zostało złożone 28 stycznia 2016 roku, a ubezpieczony zmarł dnia następnego, to logika nakazuje przyjąć, iż wniosek z wiadomych przyczyn nie mógł zostać doręczony przed śmiercią ubezpieczonego. Jednakże, co już zostało wskazane powyżej, powód uczynił to niezwłocznie, bowiem 3 lutego 2016 roku nastąpił skutek doręczenia wniosku o ustanowieniu uposażonym P. B.. Zatem Sąd przyjął, iż tak zgłoszone oświadczenie woli wywiera określone w nim skutki, stosownie do art. 62 kc.

Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124 poz. 1152 ze zmianami), zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Natomiast zgodnie z § 22 OWU Towarzystwo zobowiązane było do wypłaty świadczenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zajściu zdarzenia objętego zakresem ubezpieczenia. Powód może więc dochodzić od pozwanej odsetek za opóźnienie naliczanych od dnia 29 lutego 2016 roku. Podstawą zasądzenia odsetek są art. 481 i następne kc.

Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Do tych niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się między innymi wynagrodzenie i wydatki jednego radcy prawnego oraz koszty sądowe. Mając to na uwadze Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5500 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika (5400 zł) oraz zaliczka na poczet biegłego w wysokości 100 zł. Sąd oddalił wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie mu wynagrodzenia w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej. Sąd podkreślił w tym względzie, że choć sprawa przeprowadzona była z udziałem biegłego, nie należała do kategorii spraw skomplikowanych pod względem faktycznym. Dlatego Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku.

Sąd w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2014, poz. 1025) nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 11.234,52 zł tytułem kosztów sądowych tymczasowo poniesionych w sprawie przez Skarb Państwa Sąd Okręgowy w Gliwicach (opłata od pozwu 9770 złotych, wynagrodzenie biegłego sądowego 1664,52 złote-200 zł).