Wyrok z 10 października 2019, sygn. IV U 112/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2019r.

Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	SSO Jerzy Zalasiński
Protokolant	st.sekr.sąd. Marzena Mazurek

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2019 r. w S. na rozprawie

odwołania M. P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

z dnia 14 grudnia 2018 r. Nr (...)

w sprawie M. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

z udziałem M. P. (1) prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...)

o należności z tytułu składek

I.  zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, że postanowienie umowy o pracę z dnia 31 sierpnia 2017 r., zawarte pomiędzy płatnikiem składek M. P. (1) a ubezpieczoną M. P. w części dotyczącej wynagrodzenia za pracę, jest obowiązujące i w związku z tym przychód, stanowiący podstawę składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynosi 5000 zł brutto.

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. na rzecz M. P. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt IV U 112/19

UZASADNIENIE

Decyzją z 14 grudnia 2018r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. działając na podstawie art.83 ust.1 pkt 1 i art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art.58 § 3 ustawy z 23 kwietnia 1964r. kodeks cywilny w zw. z art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974r. kodeks pracy stwierdził, że:



postanowienie umowy o pracę z 31 sierpnia 2017r. zawartej w dniu 31 sierpnia 2017r. pomiędzy płatnikiem składek M. P. (1) a M. P. w części dotyczącej wynagrodzenia za pracę jest nieważne,



przyjął jako przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w miejsce wynagrodzenia za pracę określonego w umowie o pacę z 31 sierpnia 2017r. na kwotę 3000 złotych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, iż wyżej wymienione podmioty w okresie od 1 lutego 2014r. do 30 czerwca 2017r. łączyła umowa o pracę na stanowisku koordynator ds. ochrony z wynagrodzeniem zasadniczym 2 000 złotych brutto miesięcznie. W trakcie wykonywania tego zatrudnienia M. P. w związku z uzyskaniem koncesji na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia rozpoczęła wykonywanie własnej działalności gospodarczej. Działalność ta była przez nią prowadzona od 19 marca 2017r. do 30 listopada 2017r. oraz od 9 kwietnia 2018r. do 10 maja 2018r. Z dniem 1 września 2017r. M. P. powróciła do pracy u płatnika składek na dotychczasowym stanowisku. Zmianie nie uległ zakres obowiązków ubezpieczonej, tymczasem jej wynagrodzenie wzrosło do kwoty 5 000 złotych brutto. Organ rentowy zwrócił również uwagę, że w dniu 1 listopada 2017r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy, a niezdolność z krótką przerwą trwa nadal. Krótki okres pomiędzy zawarciem umowy oraz niezdolnością do pracy ubezpieczonej, zakres jej obowiązków, powiązania rodzinne z płatnikiem składek oraz dużo niższe wynagrodzenie innych pracowników płatnika składek, doprowadziło organ rentowy do wniosku, iż powyższa umowa o pracę w zakresie wysokości wynagrodzenia M. P. narusza zasady współżycia społecznego poprzez świadome osiąganie nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu (zaskarżona decyzja z 14 grudnia 2018r. – w aktach organu rentowego).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona, reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jej zmianę i stwierdzenie, że postanowienie umowy o pracę z 31 sierpnia 2017r. zawartej w dniu 31 sierpnia 2017r. pomiędzy płatnikiem składek M. P. (1) a M. P. w części dotyczącej wynagrodzenia za pracę jest ważne, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przypisanych. Skarżąca zarzuciła organowi rentowemu naruszenie art. 58 § 3 kc, a także art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 18 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 pkt 9, art. 20 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.a oraz lit.c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieuzasadnione zastosowanie i uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzą przesłanki do obniżenia wynagrodzenia za pracę ubezpieczonej, podczas gdy umowa o pracę z 31 sierpnia 2017r. została zawarta prawidłowo i faktycznie była przez strony realizowana, a określona wysokość wynagrodzenia była w pełni uzasadniona. Podniosła, iż łącząca ją i płatnika składek umowa o pracę jest zgodna z zasadami współżycia społecznego także w części dotyczącej wynagrodzenia za pracę. Ubezpieczona podkreśliła, iż wpływ na wysokość jej wynagrodzenia miała okoliczność, iż uzyskała koncesję na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia. W związku z tym zmianie uległy jej kompetencje, a w szczególności miała możliwość podjęcia własnej działalności konkurencyjnej w tym zakresie. Z uwagi na powiazania rodzinne ubezpieczona zdecydowała się jednak na pracę u płatnika składek (odwołanie k.2-9 akt sprawy).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, a także zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podniósł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, żeby po stronie płatnika składek istniała ekonomiczna potrzeba zatrudnienia ubezpieczonej w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem w wysokości stanowiącym dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. ZUS wyjaśnił, że wynagrodzenie za prace powinno zostać tak określone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Powtórzył, iż mając na uwadze krótkotrwałość zatrudnienia oraz jego wysokość w porównaniu z zarobkami innych pracowników płatnika składek, wynagrodzenie ubezpieczonej nie odpowiada wykonywanym obowiązkom pracowniczym i jego ustalenie celem uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego zmierza do obejścia prawa i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (odpowiedź na odwołanie k.12-18 akt sprawy).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

M. P. (1) od 12 czerwca 1996r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą (...). Głównym przedmiotem tej działalności są usługi w zakresie ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej.

Ubezpieczona M. P. zawarła w dniu 1 lutego 2014r. umowę o pracę z przedsiębiorstwem (...). Powyższa umowa została zawarta na czas nieokreślony na stanowisku koordynatora ds. ochrony. Wynagrodzenie określono na kwotę 2000 zł brutto (umowa o pracę z 1 lutego 2014r. – akta organu rentowego). Do obowiązków ubezpieczonej należało koordynacja służb agencji ochrony, obsługa stacji monitorującej, ochrona mienia budynków oraz terenu obiektów, na których zawarta jest umowa na ochronę fizyczną, obejmująca: kontrolę osób i pojazdów w celu przeciwdziałania próbom kradzieży i dewastacji, sprawdzanie prawidłowego zabezpieczenia pomieszczeń, zapobieganie wkroczeniu na teren osób będących pod wpływem alkoholu, prowadzenie systematycznych obchodów chronionego terenu, utrzymywanie czystości na terenie obiektu (m.in. koszenie trawy, grabienie liści), a ponadto drobne prace kadrowe.

M. P. posiada wykształcenie wyższe- tytuł zawodowy licencjat na kierunku finanse i bankowość oraz tytuł magistra ekonomii. Ubezpieczona ukończyła również szkolenie dla osób ubiegających się o wpis na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej. W czerwcu 2016r. M. P. została wpisana na listę kwalifikowanych pracowników ochrony. Wcześniej, bo w okresie od 1 kwietnia 2005r. do 31 lipca 2005r. oraz od 3 grudnia 2008r. do 31 października 2010r. M. P. świadczyła pracę na rzecz płatnika składek na podstawie umowy o pracę, zaś od 24 stycznia 2013r. do 31 styczna 2014r. w ramach umowy zlecenie.

W dniu 29 czerwca 2017r. ubezpieczona uzyskała koncesję na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej. W związku z powyższym, w dniu 19 marca 2017r. M. P. rozpoczęła własną działalność gospodarczą. Jednocześnie do dnia 30 czerwca 2017r. ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie u płatnika składek. Działalność gospodarczą w zakresie usług ochrony osób i mienia M. P. prowadziła do 30 listopada 2017r., a następnie od 9 kwietnia 2018r. do 10 maja 2018r. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej ubezpieczona wykonywała jedynie czynności w zakresie marketingu i w związku z tym nie osiągnęła dochodu.

Z uwagi na ryzyko utraty klientów ze względu na prowadzoną przez M. P. działalność gospodarcza w zakresie ochrony osób i mienia płatnik składek zdecydował o zawarciu z ubezpieczoną umowy o pracę. W dniu z 31 sierpnia 2017r. ubezpieczona i (...) zawarli umowę o pracę na czas nieokreślony. Na podstawie powyższej umowy ubezpieczona została zatrudniona od 1 września 2017r. na dotychczasowym stanowisku pracy ,tj. koordynatora ds. ochrony za wynagrodzeniem 5 000 złotych brutto miesięcznie. Jako koordynator ds. ochrony ubezpieczona zastępowała płatnika składek i odpowiedzialna była za obsługę kontrahentów firmy, realizację polityki firmy w zakresie usług ochrony osób i mienia, obsługę administracyjną pracowników ochrony, prowadzenie dokumentacji firmy, wystawianie i podpisywanie faktur, ponadto zapewniała ciągłość ochrony na obsługiwanych obiektach, składała raporty o sytuacji na podległych obiektach oraz dbała o wizerunek firmy. Zadania, które wykonywała ubezpieczona przekraczały przeciętny zakres czynności pracownika ochrony. M. P. podejmowała ryzyko współpracy z nowymi kontrahentami w tym m.in. podpisała dwie umowy na usługi ochrony, przygotowywała oferty, koordynowała pracę podległych zespołów oraz współpracowała z biurem rachunkowym obsługującym przedsiębiorstwo. Ubezpieczona miała ona również dostęp do konta bankowego firmy i upoważnienie do rozwiazywania z pracownikami stosunku pracy. Po 1 września 2017r. ubezpieczona jedynie 30% czasu pracy poświeciła na wykonywanie obowiązków pracownika ochrony i obsługę stacji monitorującej.

W dniu 1 listopada 2017r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy. Podczas niezdolności do pracy ubezpieczonej, jej obowiązki przejął płatnik składek.

Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej M. P. (1) w 2017r. osiągnął dochód w kwocie 30 200,45 złotych, w 2018r. –122 547,75 złotych, zaś w okresie od stycznia 2018r. do września 2018r. – 111 894,52 złotych.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i obdarzonego przez Sąd wiarygodnością, w tym zeznań ubezpieczonej M. P. (k.29-30 akt sprawy), zeznań płatnika składek M. P. (k.30-30v akt sprawy) oraz dokumentacji zgromadzonej w aktach organu rentowego, w tym m. in. wypisu z CEIDG, umowy o pracę, dyplomów ukończenia studiów, świadectwa ukończenia szkolenia w zakresie ochrony osób i mienia, zaświadczenia o wpisie na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej, kopii koncesji na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia, potwierdzenia przelewów wynagrodzenia, listy obecności, listy płac, umowy na usługi zawarte przez ubezpieczoną, pisemne wyjaśnienia płatnika składek, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za lata 2016-2017 oraz okres od stycznia 2018r. do września 2018r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej M. P. zasługuje na uwzględnienie.

Nie budzi wątpliwości, iż ZUS może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa. Nadmierne podwyższenie (ustalenie) wynagrodzenia pracownika w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych może być bowiem ocenione, jako dokonane z zamiarem nadużycia prawa do świadczeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, opubl. OSNP 2005/21/338, LEX nr 148238; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, opubl. OSNP 2006/11-12/191, LEX nr 182776; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r., III UK 7/09, LEX nr 509047).

Jak stanowi art. 58 § 2 kc, nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 sierpnia 2005 r. sygn. akt III UK 89/05 (OSNP 2006/11-12/192, OSP 2007/4/41) stwierdził, iż ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu - art. 58 § 3 kc w zw. z art. 300 kp (OSNP 2006/11-12/192, LEX nr 182780).

W ocenie Sądu zebrane w sprawie dowody stanowią podstawę do przyjęcia, iż zaskarżona decyzja jest błędna i podlega zmianie. Istotnymi przy wydaniu rozstrzygnięcia dowodami okazały się zeznania ubezpieczonej oraz płatnika składek. Osoby te zeznały, iż wpływ na wysokość wynagrodzenia miał zakres obowiązków ubezpieczonej. Zeznania tych osób jako logiczne, rzeczowe oraz korespondujące ze sobą, są przekonujące i zasługują na wiarę. Należy bowiem mieć na uwadze, iż ubezpieczona wykonywała czynności zastępcy płatnika składek, co potęgowało zakres jej obowiązków. Do zadań ubezpieczonej należało m. in. obsługa kontrahentów firmy, obsługa administracyjna pracowników ochrony oraz prowadzenie dokumentacji firmy, wystawianie i podpisywanie faktur. Zadania, które wykonywała ubezpieczona przekraczały przeciętny zakres czynności pracownika ochrony, o czym świadczą m.in. zawarte przez nią dwie umowy na usługi ochrony. Jak wynika z zeznań płatnika składek wynika, że ubezpieczona podejmowała ryzyko współpracy z nowymi kontrahentami, przygotowywała oferty na współpracę, koordynowała pracę podległych zespołów oraz współpracowała z biurem rachunkowym obsługującym przedsiębiorstwo. Oprócz pełnego dostępu do dokumentacji przedsiębiorstwa ubezpieczona posiadła również dostęp do firmowego konta bankowego. Od 1 września 2017r. jedynie w niewielkim wymiarze czasu pracy ubezpieczona wykonywała obowiązki pracownika ochrony. Podkreślenia wymaga, iż w dniu 29 czerwca 2017r. ubezpieczona uzyskała koncesję na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej. Prowadzenia przez nią działalności konkurencyjnej i proponowanie promocyjnych cen nie wątpliwie zmniejszyłoby liczbę klientów płatnika składek. W tych okolicznościach, zupełnie racjonalne było działanie płatnika składek zmierzające do zatrudnienia ubezpieczonej jako koordynatora ds. ochrony. A zatem, również i powyższe okoliczności wpływały na wysokość zarobków ubezpieczonej, które, w ocenie Sądu, nie są rażąco wysokie. Pamiętać należy, iż to pracodawca decyduje, czy potrzebuje zatrudnić pracownika oraz wybiera kryteria doboru osoby, której ostatecznie zaoferuje podjęcie pracy. Okoliczność, iż przed zatrudnieniem u płatnika składek, M. P. pracowała na rzecz płatnika składek nie ma, zdaniem Sądu, wpływu na ocenę wysokości przyznanego jej wynagrodzenia. Podobnie, zestawienie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej oraz zarobków pozostałych pracowników nie daje podstaw do przypisywania stronom przedmiotowej umowy o pracę intencji sprzecznych z zasadami współżycia społecznego. Należy mieć na uwadze, analizując zaistniałą różnicę w poziomie wynagrodzenia, iż ubezpieczonej zostało powierzone stanowisko poniekąd kierownicze. W tej sytuacji uprawnionym jest przyjęcie, iż wysokość wynagrodzenia odpowiada rodzajowi pracy świadczonej przez ubezpieczoną, tj. koordynatora ds. ochrony.

W świetle powyższego, jako bezzasadne należy uznać twierdzenie o sprzeczności z zasadami współżycia społecznego postanowienia umownego dotyczącego wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej. Przyjęcie, iż strony przedmiotowej umowy o pracę miały na celu świadome uzyskanie przez M. P. wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest w ocenie Sądu nieuprawnione.

Reasumując, wynik przeprowadzonego postępowania dowodowego nie dawał postaw do twierdzenia, by wynagrodzenie ubezpieczonej wynikające z umowy o pracę z dnia 31 sierpnia 2017r. zostało ukształtowane w celu sprzecznym z zasadami współżycia społecznego czy też zmierzającym do obejścia prawa po to, by umożliwić uzyskanie nieuzasadnienie wysokich świadczeń z zasiłku chorobowego kosztem innych ubezpieczonych.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 kpc, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art.98§1 i 3 kpc w zw. z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz.1800 ze zm.) Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.