Wyrok z 30 października 2019, sygn. VI Ka 105/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :

Przewodniczący: sędzia Jacek Matusik

Sędziowie: Adam Bednarczyk

del. Justyna Dołhy (spr.)

protokolant: asystent sędziego Jakub Nasiłowski

przy udziale prokuratora Jerzego Kopcia

po rozpoznaniu dnia 30 października 2019 r. w Warszawie

sprawy M. P., syna J. i G., ur. (...) w R.

oskarżonego z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 12 kk

na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi (...) W.

z dnia 15 października 2018 r. sygn. akt IV K 543/18

I.  zmienia wyrok w zaskarżonej części w ten sposób, że w pkt. IV zasądza od oskarżonego M. P. na rzecz oskarżyciela posiłkowego M. O. kwotę 4.428 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru,

II.  w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy,

III.  zwalnia oskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych w II instancji, przejmując wydatki na rachunek Skarbu Państwa.

sędzia Adam Bednarczyk sędzia Jacek Matusik sędzia Justyna Dołhy

Sygn. akt VI Ka 105/19

UZASADNIENIE

M. P. został oskarżony o to, że w okresie od 8 listopada 2016 roku do dnia 19 grudnia 2016 roku przy ul. (...) w W. i innym miejscu, działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził M. O. do niekorzystnego rozporządzenia jego mieniem poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru zwrotu oraz co do przeznaczenia przekazanych przez pokrzywdzonego kwot pieniężnych:

- kwoty 25.000 zł zapłaconej przezeń w dniu 8 listopada 2016 roku,

- kwoty 5.000 zł zapłaconej przezeń w dniu 19 grudnia 2016 roku

czym spowodował straty na szkodę M. O. w łącznej kwocie 30.000 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Północ w W. wyrokiem z dnia 15 października 2018 roku w sprawie o sygn. akt IV K 543/18 uznał oskarżonego winnym popełnienia zarzucanego czynu i wymierzył mu na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 37 a k.k. karę roku i 4 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Ponadto Sąd orzekł wobec oskarżonego środek kompensacyjny nakładając na niego obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę pokrzywdzonemu M. O. kwoty 30.000 złotych. Sąd Rejonowy obciążył oskarżonego kosztami postępowania w sprawie oraz zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego zwrot poniesionych wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru w kwocie 3.099,60 zł.

Od powyższego wyroku apelację wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego zaskarżając wyrok na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej orzeczenia o karze oraz orzeczenia o zwrocie na rzecz oskarżyciela posiłkowego wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Skarżący zarzucił wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 37 a k.k. i wymierzenie oskarżonemu kary ograniczenia wolności, podczas gdy, w ocenie skarżącego, koniecznie dla spełnienia celów zapobiegawczych i wychowawczych kary jest orzeczenie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Skarżący zarzucił również naruszenie § 11 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez niezastosowanie tych przepisów i nieuzasadnione ograniczenie wysokości przyznanej kwoty dokonane przez Sąd Rejonowy wbrew treści złożonej do akt faktury VAT.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i wymierzenie oskarżonemu kary roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby lat 3 oraz zasądzenie od oskarżonego pełnej kwoty wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru zgodnie ze złożoną do akt sprawy fakturą VAT.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej wysokości zasądzonego od oskarżonego na rzecz M. O. zwrotu poniesionych wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru.

Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący błędnie określił stawiany rozstrzygnięciu w zakresie orzeczonej wobec oskarżonego kary zarzut, ponieważ obraza prawa materialnego (art. 438 pkt 1 kpk) polega na błędnym zastosowaniu lub niezastosowaniu przepisu prawa materialnego, gdy jest to przepis o charakterze stanowczym tj. nakazującym lub zakazującym. Tymczasem art. 37a k.k., który zastosował Sąd I instancji nie ma takiego charakteru, ponieważ tylko przewiduje możliwość orzeczenia kary łagodniejszej. Z treści apelacji wynika, że skarżący kwestionuje wymiar samej kary poprzez niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji dyrektyw wymiaru kary, jednak i w takim wypadku zarzut apelacyjny nie może opierać się na naruszeniu prawa materialnego, ponieważ przepisy dotyczące dyrektyw wymiaru kary nie mają stanowczego charakteru. Zakwestionowanie zatem okoliczności dotyczących wymiaru kary przez Sąd I instancji możliwe jest wyłącznie w ramach zarzutu rażącej niewspółmierności kary.

Zarzut rażącej niewspółmierności kary, o którym mowa w przepisie art. 438 pkt 4 kpk jest zasadny wtedy, gdy kara wprawdzie mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, ale nie uwzględnia w sposób właściwy okoliczności dotyczących sądowego ich wymiaru określonych w art. 53–56 kk. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury rażąca niewspółmierność kary występuje wtedy, gdy kara orzeczona nie uwzględnia w należyty sposób stopnia społecznej szkodliwości przypisywanego czynu oraz nie realizuje wystarczająco celu kary, ze szczególnym uwzględnieniem celów zapobiegawczych i wychowawczych. Pojęcie niewspółmierności rażącej oznacza znaczną, wyraźną i oczywistą, a więc niedającą się zaakceptować dysproporcję między karą wymierzoną a karą sprawiedliwą, czyli zasłużoną (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2017 II KK 156/17).

Zarzut rażącej niewspółmierności kary może być zasadny tylko wtedy, gdy jego autor wskaże na nowe okoliczności, które są istotne dla wymiaru kary, a nie zostały ustalone przez Sąd I instancji, względnie wykaże, że okoliczności prawidłowo ustalone mają takie znaczenie i ciężar gatunkowy, których orzeczona kara nie uwzględnia w stopniu dostatecznym.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba, że stanowisko skarżącego co do niewłaściwości orzeczonej wobec oskarżonego kary sprowadza się wyłącznie do dywagacji dotyczących związku rodzaju kary oraz spełnienia obowiązku naprawienia szkody, które pozostają jednak bez wpływu na przekonanie Sądu Odwoławczego co do prawidłowości treści wyroku. Sąd Okręgowy nie podziela argumentacji przyjętej w apelacji w zakresie niewłaściwości rodzaju kary orzeczonej wobec oskarżonego. Sąd Rejonowy, stosując normę z art. 37a k.k., zgodnie z którą w przypadku gdy ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności, orzekł wobec oskarżonego karę roku i 4 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie, pomimo iż przestępstwo oszustwa zagrożone jest co do zasady wyłącznie karą pozbawienia wolności. Uzasadnił tę decyzję analizą stopnia winy oskarżonego, jego uprzednią niekaralnością jak i społeczną szkodliwością czynu. Rozumowanie to w pełni podziela Sąd Odwoławczy – należy przede wszystkim podkreślić, że występek przypisany oskarżonemu miał charakter incydentalny, bowiem oskarżony do czasu jego popełnienia nie był osobą karaną. Oskarżony nie wypierał się faktu przyjęcia pieniędzy od pokrzywdzonego oraz złożył wyjaśnienia i dokumentację medyczną dotyczącą swojego stanu zdrowia. Trudno jest z kolei przyjąć za słuszne argumenty pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, jakoby szkodliwość społeczna przekraczała ujęty w uzasadnieniu wyroku wymiar – fakt, iż nieokreślona bliżej społeczność (...) dowiedziała się o zdarzeniu może skutkować jedynie w powstaniu negatywnych opinii o samym oskarżonym, nie mogło mieć to jednak wpływu na osoby postronne. Brak jest również podstaw, aby przychylić się do stanowiska skarżącego, jakoby fakt, iż w czasie popełnienia czynu oskarżony był funkcjonariuszem policji winien mieć wpływ na wymiar zasądzonej kary. Dokonane przez M. P. oszustwo nie miało żadnego związku z pełnioną służbą, nie użył on do przestępstwa żadnych narzędzi czy przymiotów łączących się z rangą policjanta. O ile od osób wykonujących służbę publiczną wymaga się działania w ramach praworządności i legalizmu w czasie ich pracy, sam fakt ich przynależności do służby mundurowej nie może mieć wpływu na wyższą karalność wobec czynów, które popełniono poza służbą – stałoby to bowiem w sprzeczności z podstawowymi zasadami równości obywateli wobec prawa. Sąd nie przychylił się także do zawartej w apelacji prognozy skuteczności kary. W ocenie Sądu błędne jest bowiem rozumowanie, które przyjmuje, iż kara pozbawienia wolności da pokrzywdzonemu gwarancję naprawienia wyrządzonej szkody, której to gwarancji z kolei nie może dać orzeczona kara ograniczenia wolności. Obowiązek naprawienia szkody przy obu rodzajach kary ma tożsamą doniosłość, gdyż jest środkiem kompensującym straty pokrzywdzonemu jak i stwierdzić należy, że orzeczona kara ograniczenia wolności polegająca na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne przez oskarżonego nie będzie realnie stała na przeszkodzie wykonywaniu pracy odpłatnej w celu spełnienia zobowiązań finansowych.

Mając na uwadze powyższe, należy uznać, iż kara wymierzona oskarżonemu przez Sąd I instancji wyraża w pełni prawidłową ocenę okoliczności o jakich mowa w art. 53 § 1 i 2 kk i w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania jej za karę rażąco niewspółmierną. Kara wymierzona oskarżonemu w tej wysokości wyraża prawidłową ocenę stopnia winy oskarżonego, stopnia społecznej szkodliwości popełnionego przez niego przestępstwa, jak i pozostałych okoliczności o jakich mowa w art. 53 § 1 i 2 kk, w tym uwzględnia cele zapobiegawcze i wychowawcze i w sposób wymierny uzmysłowi mu naganność jego postępowania.

Z kolei odnośnie zarzutu dotyczącego wysokości kwoty zasądzonej tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez oskarżyciela posiłkowego w związku z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, zgodzić należy się ze skarżącym, iż ograniczenie wysokości tejże kwoty nie miało żadnych podstaw. Sąd Rejonowy zasądził bowiem kwotę 3.099,60 zł wskazując, iż ograniczył ją do sześciokrotności wynagrodzenia, które przysługiwałoby pełnomocnikowi z urzędu, pomimo, że wydatki oskarżyciela posiłkowego były odpowiednio wykazane w fakturze VAT z dnia 24 lipca 2017 r. złożonej do akt sprawy, a pełnomocnik był ustanowiony przez M. O. z wyboru. Określone umową z klientem wydatki, wykazane dokumentacją, nieprzekraczające wymaganej sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, nie mogą być ograniczane uznaniem sędziowskim według stawek dla pełnomocników z urzędu, gdyż te materie są regulowane oddzielnie i dotyczą dwóch różnych instytucji prawnych (z tych też względów określają je dwie różne regulacje w ustawie z dnia 26 maja z 1982 roku Prawo o adwokaturze – vide art. 16 i 29 tejże ustawy). Sąd Rejonowy nie wskazał podstaw prawnych czy motywacji, które uzasadniłyby to ograniczenie, jawnie naruszające uprawnienie oskarżyciela posiłkowego do uzyskania pełnego zwrotu wydatków poniesionych w związku z opłaconą pomocą prawną. Tymczasem żądana kwota nieznacznie przekracza tylko połowę sześciokrotności stawki minimalnej, a mając na uwadze zaangażowanie w niniejszą sprawę pełnomocnika z wyboru od chwili wszczęcia postępowania przygotowawczego poprzez etap sądowy, nie może być uznana za wygórowaną i nieprzystającą do realiów niniejszej sprawy.

Mając na uwadze powyższe, konieczna była zmiana wyroku w zaskarżonej części w pkt. IV poprzez zasądzenie od oskarżonego M. P. na podstawie § 11 ust. 1 pkt 2 oraz § 11 ust. 2 pkt 3 i ust. 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) na rzecz oskarżyciela posiłkowego M. O. kwoty 4.428 złotych tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy zaskarżony wyrok – poza wskazaną kwestią zwrotu wydatków - utrzymał w mocy stwierdzając ponadto, że nie jest on dotknięty innymi wadami, które powinny być brane pod uwagę przez sąd odwoławczy z urzędu.

Uwzględniając sytuację materialną oskarżonego M. P. Sąd zwolnił go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, wydatkami obciążając Skarb Państwa.

SSO Adam Bednarczyk SSO Jacek Matusik SSR del. Justyna Dołhy