Postanowienie SN z 10 czerwca 2014, sygn. III SPP 110/14
Data orzeczenia
10 czerwca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Maciej Pacuda
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 10 czerwca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Bogusław Cudowski
SSN Halina Kiryło
w sprawie ze skargi M. B.
na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]
w sprawie VI ACz …/13,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 czerwca 2014 r.,
odrzuca skargę.
UZASADNIENIE
Powódka M. B. wniosła skargę o stwierdzenie przewlekłości postępowania
toczącego się przed Sądem Apelacyjnym VI Wydział Cywilny w sprawie o
sygnaturze VI ACz …/13, o rozwód. Ponadto domagała się zobowiązania Sądu
Apelacyjnego w Warszawie do niezwłocznego podjęcia czynności mających na celu
skuteczne doręczenie pozwanemu odpisu postanowienia z dnia 25 października
2013 r. i przekazania sprawy do Sądu Okręgowego w celem dalszego prowadzenia
postępowania o rozwód oraz przyznania od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego
na rzecz skarżącej kwoty 3.000 zł.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że przed Sądem Okręgowym w W. jest
prowadzone postępowanie z powództwa M. B. przeciwko Z. I. o rozwód. Sąd
Okręgowy postanowieniem z dnia 27 listopada 2012 r. udzielił zabezpieczenia
poprzez zobowiązanie pozwanego Z. I. do łożenia na utrzymanie małoletniego syna
2
A. I. kwoty 300 zł miesięcznie, płatnej do rąk matki małoletniego do 10-go dnia
każdego miesiąca z góry wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia
terminowi płatności któregokolwiek ze świadczeń, oddalił wniosek powódki w
pozostałym zakresie, a także oddalił wniosek M. B. o udzielenie zabezpieczenia
miejsca pobytu dziecka przy matce.
Przedmiotowe postanowienie zostało zaskarżone przez powódkę
zażaleniem, jednakże Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 25 października 2013
r., VI ACz …/13, oddalił to zażalenie w całości.
W dniu 26 listopada 2013 r. wymienione postanowienie zostało przesłane do
pełnomocnika strony powodowej oraz pozwanego. W dniu 28 listopada 2013 r.
odpis postanowienia z dnia 25 października 2013 r. wraz z uzasadnieniem został
doręczony do kancelarii ówczesnego pełnomocnika powódki.
W skardze podniesiono, że z informacji uzyskanej w Sądzie Apelacyjnym
wynika, że przekazanie akt do Sądu Okręgowego w W. celem dalszego
prowadzenia postępowania o rozwód nie jest możliwe z uwagi na brak zwrotnego
potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej skierowanej do pozwanego. W dniu 23
stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny wystąpił do operatora pocztowego Poczty Polskiej
z reklamacją niewykonania lub nienależytego wykonania usługi. Ponadto z
informacji telefonicznej uzyskanej w Sądzie Apelacyjnym wynika, że do dnia 10
marca 2014 r. Poczta Polska nie udzieliła odpowiedzi na przedmiotową reklamację,
a Sąd Apelacyjny nie podjął żadnych innych czynności umożliwiających dalsze
prowadzenie postępowania. Z informacji telefonicznej uzyskanej w dniu 29 kwietnia
2014 r. wynika zaś, że akta nadal nie zostały przekazane do Sądu Okręgowego w
W.
Zdaniem powódki, okres przeszło 6 miesięcy, jaki upłynął od daty wydania
przez Sąd Apelacyjny postanowienia o oddaleniu zażalenia i niepodjęcie przez ten
Sąd żadnych innych czynności poza jednorazowym wystąpieniem do Poczty
Polskiej z reklamacją, stanowi niewątpliwie naruszenie obowiązującej w polskim
prawie zasady rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W opinii powódki, bezsporne jest, że nie istnieją oraz nie istniały żadne
obiektywne przeszkody, zarówno na gruncie prawa procesowego, jak i
materialnego, uniemożliwiające wcześniejsze wystąpienie z reklamacją do
3
operatora publicznego i tym samym bezzwłoczne przekazanie akt Sądowi
Okręgowemu. Bez względu na okoliczności sprawy okres przeszło 6 miesięcy, jaki
upłynął od daty wydania postanowienia przez Sąd Apelacyjny, oraz brak
przekazania akt sprawy Sądowi Okręgowemu rażąco narusza wyrażoną w art. 6
k.p.c. zasadę szybkości postępowania i naraża powódkę na szkodę niemajątkową
w postaci utraty więzi emocjonalnej z małoletnim synem.
Zdaniem skarżącej, podjęcie przez Sąd Apelacyjny czynności w sprawie
mających na celu prawidłowe doręczenie postanowienia z dnia 25 października
2013 r., a następnie przekazanie akt sprawy do Sądu Okręgowego i dalsze
prowadzenie postępowania o rozwód winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, przy
czym, mając na względzie bezczynność Sądu i doznaną z tego tytułu krzywdę
powódki, która nie ma kontaktu ze swoim małoletnim synem, wniosek o zasądzenie
na jej rzecz kwoty 3.000 zł należy uznać za zasadny.
W odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Apelacyjnego wniosła o jej oddalenie,
wyjaśniając, że odpis postanowienia z 25 października 2013 r. został wysłany
pozwanemu do Wielkiej Brytanii w dniu 26 listopada 2013 r. Wobec braku
zwrotnego poświadczenia odbioru, w dniu 23 stycznia 2014 r. dokonano reklamacji
przesyłki, a wobec braku odpowiedzi, w dniu 25 marca zarządzono ponowną
reklamację. W dniu 1 kwietnia 2014 r. zwrócono się z kolei do urzędu pocztowego z
żądaniem odpowiedzi na reklamację i uzyskano informację, że przesyłka zaginęła.
W dniu 26 kwietnia 2014 r. zarządzono ponowne doręczenie odpisu adresatowi, co
zostało wykonane 8 maja 2014 r.
Prezes Sądu Apelacyjnego podniosła też, że wpływ spraw ACz do VI
Wydziału Cywilnego Sądu Apelacyjnego za cały rok 2012 wyniósł 2459 spraw, za
cały rok 2013 – 4781 spraw (wzrost o 100%), natomiast w roku bieżącym
przekracza już - w ciągu niespełna 4,5 miesiąca - 3100 spraw ACz. Dodatkową
trudnością na początku bieżącego roku była zmiana doręczyciela pocztowego i
związane z tym liczby skarg i reklamacji.
Zdaniem Prezes Sądu Apelacyjnego, powyższe okoliczności (niezmieniona
obsada sekretariatu i niezmienione warunki lokalowe) uniemożliwiały terminowe
wykonywanie czynności. Zwłoka w wykonaniu czynności nie była nadmierna oraz
była usprawiedliwiona okolicznościami niezależnymi od Sądu Apelacyjnego.
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do
rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub
nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej
zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz
rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności
sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie
przygotowawcze (art. 1 ust. 1). Stosownie do art. 2 tej ustawy, strona może wnieść
skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło
naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli
postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych
okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy
(ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do
istoty, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości,
znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz
zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość
postępowania (ust. 2). Celem skargi na przewlekłość w toku toczącego się
postępowania jest przeciwdziałanie trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją jest
przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu
procesowego. Służy temu zarówno samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w
postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez sąd
rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub
nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w
wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Ponadto z art. 5 ust. 1 ustawy
wynika, że skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie.
5
Podkreślenia wymaga też fakt, że unormowania ustawy z dnia 17 czerwca
2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w
postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez
prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stanowią
realizację przepisu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę w
dniu 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej w dniu 19 listopada 1992 r. (Dz.U. Nr 85,
poz. 427), przyznającego każdemu prawo do rzetelnego i publicznego rozpoznania
jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły sąd ustanowiony ustawą, przy
rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o
zasadności każdego oskarżenia w wytaczanej przeciwko niemu sprawie karnej, a
także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do
sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez
właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W orzecznictwie Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka ugruntował się przy tym pogląd, iż przepis art. 6
Konwencji ma zastosowanie tylko wtedy, gdy rezultat postępowania ma
bezpośrednio rozstrzygające (directly decisive) znaczenie dla praw i obowiązków
skarżącego o charakterze cywilnym (zob. m.in. wyrok ETPCz z dnia 16 lipca
1971 r. w sprawie Ringeisen przeciwko Austrii). Postępowanie musi być
bezpośrednio rozstrzygające, co oznacza, że nie jest wystarczający luźny (tenuous
connection) związek lub odległe i przypadkowe (remote consequences) skutki (zob.
wyrok ETPCz z dnia 23 czerwca 1981 r. w sprawie Le Compte, Van Leuwen i De
Meyere przeciwko Belgii). Wymaganie to jest spełnione, gdy orzekanie o prawach i
obowiązkach o charakterze cywilnoprawnym jest pierwotnym i zasadniczym celem
postępowania.
Przenosząc przedstawione wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy,
Sąd Najwyższy przede wszystkim zauważa, iż inicjująca ją skarga powódki z całą
pewnością nie dotyczy przewlekłości postępowania w jego głównym nurcie, to jest
postępowania o rozwód prowadzonego przez Sąd Okręgowy w W.
Przedmiotowa skarga dotyczy natomiast czynności o charakterze
technicznym – opóźnienia w przekazaniu pozwanemu odpisu wydanego już
postanowienia z dnia 25 października z 2013 r., kończącego postępowanie
6
wpadkowe zainicjowane w wyniku zażalenia złożonego przez powódkę na
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 27 listopada 2012 r. w przedmiocie
wniosków powódki o zabezpieczenie alimentów i miejsca pobytu dziecka. Sama
czynność przekazania odpisu postanowienia nie jest czynnością, której rezultat
miałby bezpośrednio rozstrzygające znaczenie dla praw i obowiązków skarżącej o
charakterze cywilnym, lecz czynnością o charakterze technicznym. Należy
zauważyć, że postępowanie w przedmiocie wniosków powódki o zabezpieczenie
alimentów i miejsca pobytu dziecka, samo mające charakter incydentalny
(wpadkowy) zostało już zakończone niezaskarżalnym postanowieniem Sądu
Apelacyjnego z dnia 25 października 2013 r., a czynność skarżona przez powódkę,
czyli wysłanie pozwanemu odpisu postanowienia, została wykonana po raz drugi w
dacie wpłynięcia do Sądu skargi na przewlekłość, czyli dnia 8 maja 2014 r.
W powyższej sytuacji – rozpoznanie skargi nie może mieć znaczenia dla
sprawności czynności Sądu Apelacyjnego, które zostały już dokonane. Skargę
wnosi się w czasie toczącego się (trwającego) postępowania sądowego, a nie po
jego zakończeniu. Chodzi tu bowiem o spowodowanie podjęcia przez sąd, przed
którym sprawa się jeszcze toczy, działań zapewniających postępowaniu wymaganą
sprawność. Wniesienie skargi na przewlekłość postępowania służy
dyscyplinowaniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się
jeszcze postępowania w określonej sprawie (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05, OSNP 2005, nr 17, poz. 277).
Z tego powodu skarga powódki nie może być więc uznana za wniesioną „w toku
postępowania”, jak tego wymaga omawiany wcześniej art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17
czerwca 2004 r.
Skarga niespełniająca warunków określonych w ustawie z dnia 17 czerwca
2004 r. podlega odrzuceniu wobec jej niedopuszczalności (art. 370 k.p.c. w związku
z art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. oraz w związku z art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2
powołanej ustawy).
Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na wymienionych
wcześniej przepisach, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
7