Postanowienie SN z 18 grudnia 2014, sygn. III SPP 232/14
Data orzeczenia
18 grudnia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Józef Iwulski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 18 grudnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Myszka
SSN Maciej Pacuda
w sprawie ze skargi T. M.
na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]
w sprawie III AUa …/13,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w […]
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 grudnia 2014 r.,
oddala skargę.
UZASADNIENIE
W dniu 31 października 2014 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła skarga T. M.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki, w której skarżący domagał się stwierdzenia przewlekłości
postępowania przed Sądem Apelacyjnym w sprawie o sygnaturze akt III AUa …/13
oraz wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kwoty 8.000 zł.
W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że akta sprawy, której skarga dotyczy,
zostały w dniu 13 grudnia 2013 r. przedstawione Sądowi Apelacyjnemu, z czego
należy wnosić, że już następnego dnia po zarejestrowaniu sprawy w odpowiednim
repertorium Przewodniczący Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych tego
Sądu powziął informację, że stroną w sprawie jest sędzia Sądu Apelacyjnego w […]
R. D. To zaś - zdaniem skarżącego - oznacza, że tego dnia sędziowie Sądu
2
Apelacyjnego mogli złożyć „zawiadomienie o podstawie swego wyłączenia”.
Sprawa nie mogła i nie może być rozpoznawana w Sądzie Apelacyjnym w […], a
mimo tego - przez okres dłuższy niż pół roku - nie podjęto w tym kierunku
stosownych czynności. Według skarżącego, „charakterystyczne jest, że
Przewodnicząca, która wyznaczyła termin rozprawy, ostatecznie też się wyłączyła,
z całym składem ale dopiero na skutek wniosku, widać wcześniej nie znała sprawy
ani nie zwróciła uwagę, kto jest stroną, jak dopiero po wniosku o wyłączenie
znalazła czas i sposobność by się wyłączyć a więc po pierwszej rozprawie”.
Skarżący dodał, że sprawa jest „do pewnego stopnia prejudycjalna”, bowiem 29
listopada 2014 r. upływa termin przedawnienia roszczeń z tytułu składek należnych
za aplikantów pierwszego rocznika aplikacji ogólnej Krajowej Szkoły Sądownictwa i
Prokuratury (2009-2010). Jego zdaniem, przedstawione okoliczności świadczą o
tym, że w sprawie postępowanie przed Sądem Apelacyjnym trwa dłużej niż jest to
konieczne dla jej wyjaśnienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o odrzucenie
skargi (między innymi z powodu kwestionowania w niej sprawności postępowania
incydentalnego o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Apelacyjnego w […]),
ewentualnie o jej oddalenie w całości. Prezes Sądu Apelacyjnego podniósł, że
postępowanie w sprawie zostało przyspieszone na wniosek skarżącego, w
szczególności przez szybkie wyznaczenie terminu rozprawy odwoławczej, chociaż
sprawa „nie ma szczególnego znaczenia dla sytuacji bytowej” skarżącego.
Wydłużenie merytorycznego rozpoznania sprawy zostało spowodowane wskutek
złożenia przez skarżącego wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu
Apelacyjnego w […]. Ponadto, sędzia R.D., który z dniem 1 sierpnia 2010 r. został
oddelegowany przez Ministra Sprawiedliwości do pełnienia czynności
administracyjnych w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, od tej daty nie
orzeka w Sądzie Apelacyjnym w […]. W dodatku wymieniony sędzia nigdy nie
orzekał w Wydziale III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, ale w Wydziale I
Cywilnym tego Sądu i nie był znany „osobiście, ani służbowo” sędziom, którzy
zostali wyznaczeni do rozpoznania sprawy, w której wniesiono niniejszą skargę.
Tym samym nie wystąpiły żadne przesłanki uzasadniające wszczęcie z urzędu
postępowania incydentalnego w przedmiocie wyłączenia sędziów orzekających w
3
sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze
zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego
skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej niż to
konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są
istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i
prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie
rozstrzygnięcia co do istoty, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i
prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w
niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.).
Postępowanie odwoławcze w rozpoznawanej sprawie toczy się od 16
grudnia 2013 r. (w tym dniu Sąd Apelacyjny otrzymał akta sprawy z Sądu
Okręgowego). Od tej daty do dnia wniesienia skargi Sąd odwoławczy podjął
czynności procesowe zmierzające do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie,
skoro z treści zarządzenia przewodniczącego wydziału (k. 169) wynika, że z dniem
16 grudnia 2013 r. sprawa została zarejestrowana w repertorium AUa, do
rozpoznania sprawy wyznaczono sędziego referenta (SSA G. P.), jednocześnie
zakreślając termin do przedłożenia akt sędziemu referentowi na dzień 22 kwietnia
2014 r. Termin rozprawy apelacyjnej wyznaczono na dzień 24 czerwca 2014 r.
Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący przesłał do Sądu Apelacyjnego w dniu
21 kwietnia 2014 r. w godzinach wieczornych mailem „wniosek złożony w trybie
4
k.p.a.” (w formie zwykłego pliku tekstowego stanowiącego załącznik do maila, bez
opatrzenia go podpisem własnoręcznym lub elektronicznym), wnosząc o
„przyśpieszenie wyznaczenia rozprawy apelacyjnej i sędziego referenta” (k. 176-
177). W tym wniosku skarżący wyjaśnił, że chociaż zainteresowanym w sprawie
jest sędzia Sądu Apelacyjnego R. D., to ta okoliczność „nie skłania” skarżącego do
złożenia „wniosku o istnieniu przyczyn wyłączenia któregokolwiek z sędziów tegoż
Sądu Apelacyjnego”. Rozprawa apelacyjna (w której skarżący brał udział) odbyła
się w wyznaczonym terminie (24 czerwca 2014 r.), jednak nie doszło do
zakończenia postępowania z uwagi na złożenie przez skarżącego pisemnego
wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie wskazanych z imienia i nazwiska
kilkudziesięciu sędziów Sądu Apelacyjnego w […] (k. 182-186). Z tego względu
rozprawa apelacyjna została odroczona (k. 191).
W świetle przedstawionych okoliczności należy przyjąć, że w sprawie nie
wystąpiły znamiona przewlekłości, nawet gdy weźmie się pod uwagę ocenę
sprawności postępowania (prawidłowości przebiegu czynności procesowych) w
toku całej sprawy, a więc od momentu wniesienia przez skarżącego odwołania
kwestionującego decyzję organu rentowego do chwili obecnej (por. uchwałę składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13, OSNP
2013 nr 21-22, poz. 292). W ogólności upływ 10 miesięcy pomiędzy otrzymaniem
przez Sąd Apelacyjny akt sprawy a dniem wniesienia skargi nie daje podstaw do
stwierdzenia przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym na podstawie
art. 12 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Tym
bardziej brak podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania przed Sądem
Apelacyjnym do dnia rozprawy apelacyjnej. Wręcz odwrotnie, upływ nieco ponad 6-
ciu miesięcy od przekazania akt temu Sądowi (16 grudnia 2013 r.) do terminu
rozprawy (24 czerwca 2014 r.) świadczy o sprawnym procedowaniu (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2006 r., III SPP 7/06, OSNP
2007 nr 5-6, poz. 88; z dnia 18 października 2007 r., III SPP 40/07, LEX nr 861707
oraz z dnia 27 czerwca 2013 r., WSP 4/13, LEX nr 1342181). Znamiona
przewlekłości przypisuje się bowiem z reguły dopiero kilkunastomiesięcznej lub
dłuższej bezczynności sądu drugiej instancji w wyznaczeniu terminu rozprawy
odwoławczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., III
5
SPP 96/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 384; z dnia 16 marca 2006 r., III SPP 10/06,
OSNP 2007 nr 7-8, poz. 120, z glosą C. Kłaka oraz z dnia 21 marca 2006 r., III SPP
13/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 121). Bezpośrednią przyczyną niezakończenia
rozpoznawania sprawy w dniu 24 czerwca 2014 r. była konieczność odroczenia
rozprawy apelacyjnej w celu rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie od
orzekania sędziów Sądu Apelacyjnego w […].
Skorzystanie przez stronę z uprawnień procesowych (złożenie wniosku o
wyłączenie sędziego w trybie art. 50 k.p.c.), które może prowadzić do wydłużenia
postępowania sądowego, niewątpliwie rzutuje na ocenę przewlekłości
postępowania co do istoty sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22
listopada 2010 r., III SPP 22/10, LEX nr 694241). Niemożność przeprowadzenia
rozprawy apelacyjnej (jej odroczenie) została spowodowana koniecznością
uprzedniego rozpoznania wniosku T. M. o wyłączenie sędziów, który został złożony
dopiero w dniu 24 czerwca 2014 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego, znamion
przewlekłości postępowania nie można przypisać zaniechaniu złożenia przez
sędziów Sądu Apelacyjnego w […] niezwłocznie po wpłynięciu akt sprawy do Sądu
„zawiadomienia o podstawie swego wyłączenia”. Pogląd skarżącego, że wszyscy
sędziowie Sądu Apelacyjnego (wszystkich wydziałów tego Sądu) powinni
niezwłocznie wyłączyć się od rozpoznania sprawy z tej przyczyny, że jeden z
sędziów tego Sądu (SSA R.D.) pełni czynności administracyjne w jednostce
organizacyjnej będącej stroną, nie ma żadnego oparcia w przepisach procedury
cywilnej. W ogólności konstrukcja prawna „wyłączenia sądu” od rozpoznania
sprawy jest nieznana Kodeksowi postępowania cywilnego. Na zasadach
określonych w art. 48 i następne k.p.c. wyłączeniu od orzekania w danej sprawie
podlegają tylko poszczególni sędziowie (w wyjątkowych przypadkach mogą to być
wszyscy wskazani z imienia i nazwiska sędziowie danego sądu), ale nigdy sąd
właściwy do rozpoznania konkretnej sprawy. Dlatego wniosek o wyłączenie
sędziego musi określać osobę (tożsamość) sędziego, którego dotyczy, oraz
wskazywać zindywidualizowane przyczyny wyłączenia, a gdy wniosek dotyczy
większej liczby sędziów (wszystkich sędziów zajmujących stanowiska w danym
sądzie), to wszyscy oni muszą być oznaczeni przez wskazanie imion i nazwisk, a
przyczyny wyłączenia powinny być odniesione do każdego z nich odrębnie (por.
6
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2011 r., II CSK 182/11, LEX nr
1102847 oraz postanowienia z dnia 23 września 1965 r., II PO 5/65, NP 1966 nr 4,
s. 525, z glosą W. Siedleckiego i z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CO 2/04, OSNC
2004 nr 12, poz. 207, a także postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia
24 stycznia 2013 r., I ACz 2185/12, LEX nr 1267325).
O wszczęciu procedury wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 48 k.p.c.)
lub na żądanie samego sędziego (art. 49 k.p.c.) i zachodzących ograniczeniach co
do możliwości jego udziału w danej sprawie określonych w art. 50 § 3 i art. 51 k.p.c.
można mówić dopiero, gdy konkretny sędzia zostanie wyznaczony do orzekania.
Dopóki sędzia (co do którego hipotetycznie mogą zachodzić podstawy wyłączenia)
nie zostanie wyznaczony do orzekania w danej sprawie, dopóty nie zachodzą
prawne podstawy wszczęcia z urzędu procedury wyłączenia sędziego w tych
trybach. W niniejszej sprawie sędziowie SSA G. P., A. G. i L. J. nie zostali
wyznaczeni do orzekania „w dniu następnym, kiedy sprawie nadana została
sygnatura”. Wskazani sędziowie najwcześniej w dacie zapoznania się z treścią
zarządzenia przewodniczącego wydziału o wyznaczeniu składu sądu (sędziego
referenta) i terminu rozprawy apelacyjnej mogli zawiadomić Sąd Apelacyjny o
zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie
(art. 51 k.p.c.). Wcześniej nie było żadnych podstaw prawnych, aby ci sędziowie
Sądu Apelacyjnego (a tym bardziej pozostali sędziowie tego Sądu) składali
zawiadomienia o zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymywali się od
udziału w sprawie (art. 51 k.p.c.) lub składali wyjaśnienia, o których mowa w art. 52
§ 2 k.p.c. Dopiero złożenie przez skarżącego w dniu 24 czerwca 2014 r. (w dacie
rozprawy apelacyjnej) w trybie art. 50 k.p.c. wniosku o wyłączenie wszystkich
sędziów Sądu Apelacyjnego spowodowało konieczność podjęcia czynności
procesowych zmierzających do wszczęcia procedury rozpoznania tego wniosku
(złożenia przez sędziów objętych wnioskiem wyjaśnień - art. 52 § 2 k.p.c. oraz
powstrzymania się od czynności poza niecierpiącymi zwłoki aż do rozstrzygnięcia
sprawy o wyłączenie - art. 50 § 3 k.p.c.). Z akt sprawy wynika, że czynności te
zostały przeprowadzone niezwłocznie. Podsumowując, postępowanie w Sądzie
Apelacyjnym toczyło się sprawnie (bez nieuzasadnionej zwłoki), po przekazaniu akt
sprawy temu Sądowi nie było żadnych podstaw prawnych do wszczynania (z
7
urzędu) procedury wyłączenia sędziów a odroczenie rozprawy w dniu 24 czerwca
2014 r. (wstrzymanie się sędziów od orzekania, a nie wyłączenie się; art. 51 k.p.c.)
nastąpiło wskutek złożenia przez skarżącego dopiero w tym dniu wniosku o
wyłączenie sędziów.
Mając to na względzie Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie apelacyjne w
sprawie nie jest dotknięte przewlekłością i na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia
17 czerwca 2004 r. oddalił skargę.