Wyrok z 25 stycznia 2022, sygn. I Cgg 10/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 stycznia 2022 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa (...) w R.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w K.

o naprawienie szkody

1.  oddala powództwo;

2.  nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu;

3.  kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.

SSO Andrzej Kieć

Sygn. I Cgg 10/21

UZASADNIENIE

Powódka (...) w R. wniosła o zobowiązanie pozwanej (...) w K. do naprawienia szkód powstałych wskutek eksploatacji górniczej, polegających na wychyleniu budynków położonych w R. przy ulicy (...) przy ulicy (...), poprzez przywrócenie do stanu poprzedniego (rektyfikację).

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów. W uzasadnieniu stanowiska podniosła zarzut braku legitymacji procesowej powódki do dochodzenia roszczeń dotyczących rektyfikacji w odniesieniu do wyodrębnionych lokali w budynkach; powódka nie wykazała umocowania do działania w tym zakresie w imieniu poszczególnych właścicieli lokali mieszkalnych. Pozwana przyznała, iż budynki przy ul (...) znajdowały się w zasięgu eksploatacji pozwanej, jednakże teren na którym znajdują się budynki powódki jest już górniczo uspokojony a skutki eksploatacji są dla budynków powódki już dawno nieodczuwalne. Pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń.

Sąd ustalił, co następuje:

Powódka (...) jest zarządcą budynku wielomieszkaniowego usytuowanego na nieruchomości położonej w R. przy ulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi Księgę Wieczystą nr (...). Powódka jest właścicielką (...) udziałów w prawie własności tej nieruchomości. W ramach nieruchomości istnieje 34 lokali stanowiących odrębną własność. Powódka (...) jest zarządcą budynku wielomieszkaniowego usytuowanego na nieruchomości położonej w R. przy ulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi Księgę Wieczystą nr (...). Powódka jest właścicielką udziałów w prawie własności tej nieruchomości. W ramach nieruchomości istnieje 44 lokali stanowiących odrębną własność. /dowód: odpisy z Kw/.

Pismem z 7.07.2008r powódka złożyła do (...) S.A. wniosek o zawarcie ugody w sprawie naprawy szkód górniczych w w/w nieruchomościach, wskazując, że wskutek eksploatacji górniczej powstała szkoda w postaci konstrukcyjnego wychylenia budynków /wniosek z 7.07.2008r k.82/.

W sprawie naprawienia szkód w nieruchomości położonej przy ul. (...) została w dniu 25.06.2013r zawarta ugoda przedwstępna, według której przedsiębiorca górniczy wykonać miał na swój koszt projekt budowlany i wykonawczy wraz z kosztorysem na rektyfikację budynku mieszkalnego /ugoda z 25.06.2013r k.83/. Prezydent Miasta R. wydał w dniu 24.01.2018r decyzję zatwierdzająca projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dotyczące rektyfikacji budynku przy ul. (...) /decyzja k.59,60/. Pismem z 12.02.2021r. powódka złożyła do pozwanej ponowny wniosek o naprawienie szkód górniczych w tym budynku /pismo z 12.02.2021r k.58/.

W dniu 8.08.2020r przedstawiciele (...) oraz przedsiębiorcy górniczego sporządzili notatkę wewnętrzną dotyczącą naprawy szkód górniczych w budynkach położonych w R. przy ulicy (...) oraz przy ulicy (...) /notatka k.61/. Dokonano również pomiaru wychylenia budynków /pomiary k.62,63/.

Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie w/w dokumentów, które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzie art. 243 ² Kodeksu postępowania cywilnego. Żaden z ww. dokumentów nie został skutecznie zakwestionowany pod względem swojej prawdziwości oraz autentyczności.

Na zasadzie art. 235 (2) par. 1 pkt 2 i 5 kpc sąd pominął wnioski stron o dowód z opinii biegłych albowiem opinie nie dotyczyłyby ustalenia okoliczności istotnych w sprawie (biorąc pod uwagę ocenę zarzutu braku po stronie powodowej legitymacji procesowej) a spowodowałoby jedynie zbędną zwłokę postępowania i nieuzasadnione koszty.

Sąd zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisu art. 91 ust 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27 poz. 96 z późn. zm.) właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, jeżeli ruch ten odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w ustawie. Może żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody zgodnie z przepisami tej ustawy. Przesłankami odpowiedzialności przedsiębiorcy górniczego jest więc ruch zakładu górniczego, powstanie szkody oraz związek przyczynowy między powstałą szkodą a ruchem zakładu. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 228 z 2005r., póź. 1947 ze zm.) skoro szkody górnicze w przedmiotowej nieruchomości ujawniły się przed dniem 1 stycznia 2012 roku tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity: Dz.U. z 2015 roku, poz. 196), co wynika z uregulowania art. 222 tej ustawy (por. uchwała SN z 22.11.2013 r., III CZP 75/13, Biuletyn SN 2013/11/13). Na fakt ujawnienia się szkód górniczych przed 2012r wskazuje wprost wniosek o zawarcie ugody w sprawie naprawienia szkód górniczych z 7.07.2008r. /k.82/.

W myśl art. 363 § 1 k.c., naprawienie szkody może nastąpić bądź to przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, bądź też przez przywrócenie stanu pierwotnego. Przepis czyni zarazem poszkodowanego uprawnionym do wyboru jednego z tych sposobów naprawienia szkody. Szkody górnicze także podlegają naprawieniu w jeden ze wskazanych sposobów, tyle tylko, że art. 94 ust. 1 Pr.g.g.(stary stan prawny) wyraźnie preferuje przywrócenie stanu poprzedniego, co dobitnie zostało podkreślone w art. 95 ust. 1, dopuszczającym naprawienie szkody przez zapłatę odszkodowania jedynie w sytuacjach, w których przywrócenie stanu poprzedniego nie jest możliwe albo rażąco przekraczałoby wielkość poniesionej szkody.

Powódka domagała się naprawienia szkody w postaci wychylenia budynków poprzez przywrócenie stanu poprzedniego - przez dokonanie ich rektyfikacji.

Sąd podzielił stanowisko strony pozwanej, iż (...) jako właściciel jedynie części udziałów w nieruchomości położonych w R. przy ulicy (...) oraz przy ulicy (...) nie jest legitymowana do żądania rektyfikacji budynku. W nieruchomościach tych istnieje kilkadziesiąt wyodrębnionych lokali mieszkalnych. Zgodnie z przepisem art. 199 k.c. do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli. Do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli. W braku takiej zgody każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego do dokonania czynności – art. 201 k.c.

Pojęcie zarządu określił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r. - zasady prawnej, III CZP 76/90, OSNCP 1991, nr 10-12, poz. 117. Zgodnie z tą uchwałą zarząd obejmuje całokształt czynności prawnych i faktycznych dotyczących majątku wspólnego - wśród nich czynności, których treścią jest zarówno zobowiązanie się do zbycia prawa majątkowego, stanowiącego składnik majątku wspólnego, jak i przeniesienie tego prawa na inną osobę. W uzasadnieniu zaś uchwały składu 7 sędziów z dnia 25 marca 1994 r., III CZP 182/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 146, Sąd Najwyższy ujął to nieco szerzej, stwierdzając, że zarząd majątkiem wspólnym, to całokształt czynności faktycznych i prawnych, które dotyczą tego majątku bezpośrednio lub pośrednio poprzez osiągnięty skutek gospodarczy. W niniejszej sprawie po stronie powodowej występuje jedynie właściciel części okali i nie jest on legitymowany do wnoszenia roszczeń odszkodowawczych na rzecz właścicieli lokali wyodrębnionych. Po stronie powodów mogą wystąpić jedynie łącznie właściciele wyodrębnionych lokali.

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o Spółdzielniach mieszkaniowych (w brzmieniu wprowadzonym przez ustawę z dnia 20 lipca 2017r.) zarząd nieruchomościami wspólnymi stanowiącymi współwłasność spółdzielni jest wykonywany przez spółdzielnię jak zarząd powierzony, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, z zastrzeżeniem art. 24 ¹ i art. 26. Przepisów ustaw y z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali o zarządzie nieruchomością wspólną nie stosuje się, z wyjątkiem art. 22 oraz art. 29 ust. 1 i 1a, które stosuje się odpowiednio. Zarządcą powierniczym nieruchomości wspólnej jest spółdzielnia mieszkaniowa i to ona reprezentuje właścicieli lokali wyodrębnionych w stosunkach zewnętrznych, a formuła spółdzielcza podejmowania uchwał ma zastosowanie do czynności nieprzekraczających zakresu zwykłego zarządu. Podejmowanie pozostałych czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu będzie wymagało zgody współwłaścicieli lub zastępczej zgody sądu rejonowego. Tym samym zgodnie z art. 27 ust 2 ustawy o Spółdzielniach mieszkaniowych mają odpowiednio zastosowanie przepisu art. 22 ustawy o własności lokali, również w niniejszej sprawie, a tym samym do podjęcia przez zarząd czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu potrzebna jest uchwała właścicieli lokali wyrażająca zgodę na dokonanie tej czynności oraz udzielająca zarządowi pełnomocnictwa do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu w formie prawem przewidzianej. (por. postanowienie SN z 27.04.2021r, I CSKP 98/21, LEX nr 3170922). Strona powodowa nie wykazała, że tego rodzaju uchwała została podjęta pomimo okoliczności, iż pozwana podnosiła kwestię braku legitymacji. Nie sposób również uznać, iż rektyfikacja jest czynnością zachowawczą, nie wymaga zgody współwłaścicieli. Dokonanie rektyfikacji wymaga poważnych budowlanych prac w budynku, mających wpływ na strukturę budynku. (takich np. jak wyburzenie ścian działowych w piwnicach, wykucie są otwory pod montaż siłowników, montaż do ścian stelażu o konstrukcji stalowej, montaż szpilek, rozcięcia ścian), a więc przebudową nieruchomości wspólnej, o której stanowi w szczególności w przepisach art. 22 ust 3 pkt. 5 ustawy o własności lokali, który znajduje odpowiednie zastosowanie. Spółdzielnia bez zgody współwłaścicieli zmierza do dokonania rektyfikacji nieruchomości, która wpłynie istotnie na stan poszczególnych wyodrębnionych lokali. Na skutek rektyfikacji mogą pojawić się nowe szkody, pęknięcia, zarysowania bądź istniejące pęknięcia naprawione przez właścicieli mogą odnowić się lub powiększyć. Wychylenie budynku stanowi proces długotrwały, zapoczątkowany już w okresie gdy trwało wydobycie. Z pewnością wychylenie budynku istniało już w 2008r. gdy powódka wystosowała do pozwanej pismo zgłaszające szkodę w ramach przedsądowego trybu ugodowego. Właściciele poszczególnych lokali w miarę upływu lat i wobec ujawnienia wychylenia podjęli zapewne szereg działań ukierunkowanych na poprawę walorów użytkowych własnych lokali i poprawę warunków korzystania z tych lokali np. dokonali wypoziomowania podłóg, zamontowali urządzenia, instalacje wodne, kanalizacyjne, okna, drzwi, wreszcie meble z dopasowaniem do istniejących krzywizn. Po rektyfikacji trzeba by przeprowadzać w każdym lokalu prace remontowe jakie wiązałyby się ze skuciem uprzednio wypoziomowanych posadzek, czy przeróbką stolarki okiennej i drzwiowej, a także elementów wyposażenia w każdym z lokali mieszkalnych. Skoro więc rektyfikacja wkracza w tak istotny sposób w prawo własności właściciel lokali odrębnych, wymaga przebudowy piwnic, rozcięcia ścian, odwiertów pod szpilki oraz wiąże się z samym ryzykiem pomyślności procesu rektyfikacji i podnoszenia budynku na siłownikach, wreszcie powstaną nowe szkody jak nowe pęknięcia czy rysy oraz konieczność remontu lokali już dostosowanych do istniejącego od lat wychylenia, to konieczna jest zgoda właścicieli nieruchomości odrębnych nie tylko na rektyfikację lecz nadto na dokonanie dalszych prac remontowych w lokalach, której nie wyrażono. Powyższe prace przekraczają zakres zwykłego zarządu i powód jako zarządca nie może samodzielnie decydować o zakresie tych prac.

Z uwagi na powyższe sąd uznał, iż powódka nie posiada legitymacji do żądania rektyfikacji budynków a w każdym razie takiej legitymacji nie wykazała. Już ta sama przyczyna prowadzi do oddalenia powództwa.

O procesu kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Z uwagi na charakter sprawy, niesporny fakt prowadzenia przez pozwaną (jej poprzedników prawnych) eksploatacji górniczej na przedmiotowym terenie, brak możliwości sprzeciwienia się przez właściciela nieruchomości prowadzeniu eksploatacji górniczej – sąd uznał, iż zachodzą podstawy do nieobciążania powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu gdyż byłoby to dla strony dochodzącej naprawy szkód górniczych krzywdzące.

SSO Andrzej Kieć

.