Wyrok SN z 1 kwietnia 2004, sygn. SDI 8/04
Data orzeczenia
1 kwietnia 2004
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Józef Dołhy
Tagi
Podstawa prawna
SDI 8/04
Przewodniczący: sędzia SN Józef Dołhy (sprawozdawca).
Sędziowie SN: Ewa Gaberle, Józef Szewczyk.
Sąd Najwyższy – Izba Karna z udziałem Rzecznika Dyscyplinarnego
Prokuratora Generalnego oraz protokolanta w sprawie prokuratora obwinionego
o przewinienie dyscyplinarne, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia
2004 r. kasacji, wniesionej przez obwinionego, od orzeczenia Odwoławczego
Sądu Dyscyplinarnego dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym z dnia 4
lipca 2002 r., sygn. akt (...) zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego dla
Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym z dnia 4 marca 2002 r., sygn. akt
(...)
u c h y l i ł zaskarżone o r z e c z e n i e i zmienione nim orzeczenie Sądu
Dyscyplinarnego dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym i uniewinnił
obwinionego prokuratora od popełnienia przypisanego mu przewinienia
dyscyplinarnego, kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył Skarb
Państwa.
U z a s a d n i e n i e
Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuraturze Generalnym RP
orzeczeniem z dnia 4 marca 2002 r. uznał obwinionego prokuratora Prokuratury
Rejonowej za winnego tego, że: w okresie od dnia 5 listopada 1999 r. do dnia 29
listopada 1999 r. prowadząc śledztwo Prokuratury Rejonowej o sygn. 1 DS
1512/99, dopuścił się przewinień służbowych, polegających na oczywistej i
rażącej obrazie przepisów prawa, a w szczególności § 59 ust. 2 pkt 3
2
Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek
organizacyjnych prokuratury, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 66 ust. 1
ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 1994 r. Nr 19, poz.
70 z późn. zm.) i na podstawie art. 67 ust. 1 cyt. ustawy wymierzył mu karę
dyscyplinarną nagany.
Z ustaleń Sądu wynika, że uchybienia w prowadzeniu śledztwa polegały na
ograniczeniu zakresu postępowania dowodowego, w szczególności odstąpieniu
od: uzyskania opinii sądowo-psychiatrycznej dot. podejrzanego Michała C.,
opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej pozwalającej na ustalenie stopnia
obrażeń ciała doznanych przez pokrzywdzonego, poszukiwania dowodów
osobowych co do przebiegu zdarzenia, a w konsekwencji podjęciu
przedwczesnej decyzji o umorzeniu postępowania przygotowawczego na
zasadzie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
Od tego orzeczenia odwołanie wniósł obwiniony, kwestionując zasadność
skazania. W wyniku rozpoznania odwołania obwinionego Odwoławczy Sąd
Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym RP
orzeczeniem z dnia 4 lipca 2002 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób,
że uzupełnił opis czynu przez przyjęcie, iż zarzucone przewinienie służbowe
popełnione zostało w dniu 29 listopada 1999 r. i polegało na oczywistej oraz
rażącej obrazie przepisów prawa, a w szczególności art. 59 ust. 2 pkt 3
Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek
organizacyjnych prokuratury poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu
śledztwa przy bezpodstawnym przyjęciu, że społeczna szkodliwość czynu z art.
280 § 2 k.k. zarzuconego Michałowi C. jest znikoma, zaś w pozostałym zakresie
zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.
Kasację od orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego wniósł
obwiniony, zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa, polegającą na
bezpodstawnym przyjęciu, że czyn obwinionego wyczerpuje znamiona
przewinienia służbowego, polegającego na oczywistej i rażącej obrazie
3
przepisów prawa, a w szczególności art. 59 ust. 2 pkt 3 Regulaminu
wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych
prokuratury, poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu śledztwa przy
bezpodstawnym przyjęciu, że społeczna szkodliwość czynu z art. 280 § 2 k.k.
zarzucanego Michałowi C. jest znikoma, podczas gdy zdaniem autora kasacji,
pogląd ten uznać należy za nietrafny, albowiem przypisany obwinionemu czyn
nie zawiera znamion przewinienia służbowego, tj. przesłanek oczywistej i
rażącej obrazy przepisów prawa, a wydanie postanowienia o umorzeniu
śledztwa w sprawie przeciwko Michałowi C. wydane zostało zgodnie z
obowiązującymi przepisami prawa. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia Sądu dyscyplinarnego pierwszej
instancji i uniewinnienie.
W pisemnej odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny Prokuratora
Generalnego wniósł o oddalenie kasacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze
(Dz. U. z 1994 r. Nr 19, poz. 80 ze zm.) oczywista i rażąca obraza przepisów
prawa, której dopuścił się prokurator w trakcie wykonywania powierzonych mu
zadań, stanowi przewinienie dyscyplinarne. Obraza, o której jest mowa w cyt.
przepisie, określona została dwoma przymiotnikami, które wyznaczają
przedmiotowe znamiona tego przewinienia dyscyplinarnego. Mamy z nim do
czynienia wówczas, gdy naruszenie prawa ma charakter oczywisty. Określenie
to odnieść należy do rodzaju, wagi i rozmiaru błędu popełnionego przy
stosowaniu lub wykładni prawa. Obraza jest oczywista, gdy popełniony błąd jest
łatwy do stwierdzenia, gdy bez głębszej analizy można zastosować właściwy
przepis, oraz gdy rozumienie przepisu prawa nie powinno budzić wątpliwości u
przeciętnej osoby o kwalifikacjach prawniczych. Określenie „rażąca” odnosi się
4
natomiast do skutków obrazy przepisów prawa. Dla uznania działania
prokuratora za delikt dyscyplinarny nie wystarcza bowiem dopuszczenie się
oczywistego błędu dla należycie wykształconego prawnika. Popełniony błąd
musi też narażać na szwank prawa i istotne interesy stron (innych osób
biorących udział w postępowaniu) albo powodować szkodę. Zagrożenie dla
dobra wymiaru sprawiedliwości może również wyznaczać cechę naruszenia
prawa określoną jako „rażąca obraza”. Dla uznania obrazy przepisów prawa za
przewinienie dyscyplinarne konieczne jest przypisanie jej dwu tych cech
łącznie. Od strony podmiotowej natomiast do przypisania prokuratorowi
popełnienia przewinienia dyscyplinarnego wystarczający jest każdy rodzaj winy,
także wina nieumyślna (por. wyrok SN z dnia 27 czerwca 2002 r., SNO 18/02,
OSN-SD z. I-II/2002 r.).
Nie ma oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w sytuacji, gdy
orzeczenie wydane przez prokuratora jako organ prowadzący postępowanie
karne mieści się w granicach przyznanych mu uprawnień, a nie wchodzą w grę
przejawy oczywistej bezprawności i rażącego zawinienia przy podejmowaniu
przez niego decyzji.
W przedmiotowej sprawie podstawą uznania obwinionego za winnego
przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia mu kary dyscyplinarnej, było
wydanie postanowienia o umorzeniu śledztwa w oparciu o bezpodstawną – w
ocenie sądów dyscyplinarnych orzekających w sprawie – ocenę stopnia
społecznej szkodliwości czynu z art. 280 § 2 k.k. zarzucanego Michałowi C.
Wprawdzie istotnie treść argumentacji zawartej w uzasadnieniu
postanowienia o umorzeniu śledztwa razi ogólnikowością, nie mniej jednak z
okoliczności sprawy wynika, że głównym wyznacznikiem oceny przez
obwinionego stopnia społecznej szkodliwości czynu był rodzinny charakter
zdarzenia (sprawca – syn, ofiara – ojciec), jednoznaczne przebaczenie przez
pokrzywdzonego sprawcy, szczera skrucha i żal wyrażone przez podejrzanego,
gotowość poddania się leczeniu odwykowemu.
5
Nie budzi zatem wątpliwości, że u podłoża kwestionowanej decyzji leżały
przede wszystkim względy humanitarne, wzgląd na dobro rodziny. Tego rodzaju
kryteria nie są wyłączone z okoliczności przedmiotowych i podmiotowych,
stanowiących podstawy oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu, nawet
stanowiącego zbrodnię. W tych warunkach fakt, że Prokurator Generalny w
trybie art. 328 § 1 k.p.k. uchylił wydane przez obwinionego postanowienie o
umorzeniu śledztwa, nie może, niejako automatycznie, uzasadniać
odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratora, gdyż kompleksowa ocena
uwarunkowań decyzji procesowej nie daje podstaw do przyjęcia, że doszło do
„oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa”.
Z powyższych motywów Sąd Najwyższy, uwzględniając zarzuty i wnioski
kasacji obwinionego, uchylił zaskarżone orzeczenia i uniewinnił obwinionego
prokuratora od popełnienia przypisanego mu przewinienia dyscyplinarnego.