sygn. SDI 21/04 15 kwietnia 2004 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 15 kwietnia 2004, sygn. SDI 21/04

Data orzeczenia 15 kwietnia 2004
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący SSN Stanisław Zabłocki
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #postanowienie SN
POSTANOWIENIE Z DNIA 15 KWIETNIA 2004 R.
SDI 21/04
W postępowaniu dyscyplinarnym toczącym się na podstawie przepisów
ustawy z dnia 22 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jedn. tekst: Dz. U. z 2002
r. Nr 21, poz. 206 z późn. zm.) w wypadku konkurencji negatywnych
przesłanek procesowych, określonych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. z jednej
strony i negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 68
wymienionej ustawy, umorzenie postępowania dyscyplinarnego z powodu
przedawnienia powinno nastąpić jedynie wówczas, gdy do chwili orzekania,
nie zostałyby przeprowadzone wszelkie dowody oraz nie zostałyby
wyjaśnione wszystkie okoliczności pozwalające na stwierdzenie, że
obwiniony nie popełnił czynu stanowiącego delikt dyscyplinarny, objęty
przedstawionym mu zarzutem.
Przewodniczący: sędzia SN Stanisław Zabłocki.
Sędziowie SN: Józef Dołhy, Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy – Izba Karna z udziałem Rzecznika Dyscyplinarnego
Prokuratora Generalnego oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia
2004 r. sprawy prokuratora Prokuratury Rejonowej obwinionego o popełnienie
przewinienia służbowego z powodu kasacji wniesionej przez obwinionego od
orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla Prokuratorów przy
Prokuratorze Generalnym z dnia 28 listopada 2002 r. sygn. akt (...) w części
zmieniającej orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego dla Prokuratorów przy
Prokuratorze Generalnym z dnia 28 sierpnia 2002 r., sygn. akt (...)
orzekł:
1. k a s a c j ę o d d a l a;
2
2. zwalnia obwinionego prokuratora Prokuratury Rejonowej od ponoszenia
kosztów sądowych postępowania kasacyjnego.
U z a s a d n i e n i e
Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym
orzeczeniem z dnia 28 sierpnia 2002 r. sygn. akt (...) uznał prokuratora
Prokuratury Rejonowej winnym:
1. popełnienia oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w okresie od
dnia 31 stycznia 1998 r. do dnia 6 października 1999 r. w A. przez to, że
nie wyłączył z akt postępowania 2Ds. (..) protokołu przesłuchania
podejrzanego Krzysztofa D. z dnia 31 stycznia 1998 r., w którym
wskazane zostały dowody w sprawie zabójstwa romskiej rodziny H. w
B. i nie przekazał go według właściwości Prokuraturze Okręgowej w C.
prowadzącej śledztwo w sprawie tego zabójstwa, pomimo obowiązku
zapewnienia sprawnego i zgodnego z przepisami prowadzenia
postępowania, czym spowodował znaczną i zawinioną przewlekłość
wyżej wymienionego postępowania, tj. przewinienia dyscyplinarnego
określonego w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o
prokuraturze (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 z późn. zm.)
w zw. z § 202 ust. 1 w zw. z § 13 ust. 1 w zw. z § 89 ust. 1 i w zw. z §
59 ust. 2 pkt 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych
jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 38, poz. 163 z późn.
zm.) i za to na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy
wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia;
2. popełnienia oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w ten sposób,
że w lipcu 2000 r. bez uzyskania zgody przełożonych wymaganej pkt 2
Zarządzenia nr 11/02 Prokuratora Wojewódzkiego w A. z dnia 10
sierpnia 1992 r. przekazał dziennikarzowi „Gazety Wyborczej”
3
informację o biegu postępowania sądowego w sprawie sygn. akt (...)
toczącego się przed Sądem Okręgowym, przy czym w treści swej
wypowiedzi opublikowanej następnie w artykule z dnia 4 sierpnia 2000
r. pt. „Nietykalny Dombas” zawarł własne oceny, zarzucając
prokuratorom dwóch okręgów działania zmierzające do utrudniania
postępowań karnych toczących się przeciwko Jackowi D. i innym
podejrzanym oraz z pominięciem drogi służbowej przedstawił krytykę
decyzji dyscyplinarnych zapadłych wobec jego osoby, tj. popełnienia
przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 66 ust. 1 ustawy o
prokuraturze w zw. z art. 47 ust. 1 tejże ustawy i za to na podstawie art.
67 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wymierzył mu karę dyscyplinarną
upomnienia.
Jako karę łączną wymierzył mu karę upomnienia.
Orzeczenie to zaskarżył obwiniony prokurator Prokuratury Rejonowej i
zarzucając:
- obrazę prawa materialnego, a to § 202 ust. 1 w zw. z § 13 ust. 1, §
89 ust. 1 i § 59 ust. 2 pkt 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania
powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury poprzez
przyjęcie, iż z przepisów tych wynika obowiązek dbania przez
prokuratorów o sprawne prowadzenie postępowań karnych
toczących się w innych jednostkach prokuratury i
odpowiedzialności dyscyplinarnej za jakość tych postępowań
pomimo, że żaden ze wspomnianych przepisów nie nakłada takiego
obowiązku;
- obrazę prawa materialnego, a to art.66 ust.1 ustawy o prokuraturze
w zw. z § 68 i 69 Regulaminu wewnętrznego urzędowania
powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury poprzez
przyjęcie, iż nie uzyskał zgody przełożonych na wywiad z
dziennikarzem „Gazety Wyborczej” wymaganej pkt 2 Zarządzenia
4
nr 11/92 Prokuratora Wojewódzkiego w A. z dnia 10 sierpnia 1992
r. pomimo, że taka zgoda wynikała z rozmowy rzecznika
prasowego poprzedzającej wspomniany wywiad;
- obrazę przepisów postępowania mających wpływ na treść
orzeczenia, a to art. 176 § 4 k.p.k. polegającą na odstąpieniu od
odczytania sporządzonych przez niego na piśmie wyjaśnień z dnia
22 stycznia 2001 r. oraz z dnia 22 września 2001 r. złożonych na
rozprawie pomimo, że wspomniany przepis w sposób kategoryczny
stanowi, iż wyjaśnienia złożone na piśmie na rozprawie podlegają
odczytaniu, art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającą na braku wskazania
w uzasadnieniu orzeczenia na jakich dowodach oparł się Sąd
wydając orzeczenie, a w szczególności jakie fakty uznał za
udowodnione i na jakich w tej mierze oparł się dowodach, w tym na
całkowitym pominięciu jego wyjaśnień jako dowodu w sprawie i
oceny prawdziwości tych wyjaśnień w powiązaniu z powołanymi
przez niego dowodami wskazującymi, iż postępowania
dyscyplinarne zostały spreparowane przez Prokuraturę Krajową w
celu zatuszowania odpowiedzialności prokuratorów za brak
nadzoru nad prowadzącymi śledztwo V Ds. (...) prokuratorami
Prokuratury Okręgowej w C. i Prokuratury Rejonowej w D.;
- art. 366 § 1 k.p.k. poprzez odstąpienie od wyjaśnienia sprzeczności
w zeznaniach świadków B. K.-S. oraz M. C. co do rzekomej
odmowy udostępnienia przez M. C. akt śledztwa 2Ds. (...)
Prokuraturze Apelacyjnej, co miało skutecznie uniemożliwić
świadkowi B. K.-S. sprawowanie nadzoru służbowego, jak również
odstąpienie od przeprowadzenia dowodu z akt nadzoru służbowego
nad śledztwem 2Ds. (...);
- art. 404 § 2 k.p.k. polegającej na odroczeniu w dniu 3 lipca 2002 r.
rozprawy do dnia 28 sierpnia 2002 r., a więc z przekroczeniem
5
terminu 35-dniowego i prowadzenia w dniu 28 sierpnia 2002 r.
rozprawy w dalszym ciągu bez uzyskania stanowiska stron co do
ich zgody, tj. braku sprzeciwu;
- naruszenie art. 45 Konstytucji RP poprzez bezzasadne przewlekanie
postępowania dyscyplinarnego w celu doprowadzenia do
przedawnienia zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych
wniósł o zmianę orzeczenia i uniewinnienie go od popełnienia zarzucanych mu
przewinień służbowych.
Po rozpoznaniu tego odwołania Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny dla
Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym orzeczeniem z dnia 28 listopada
2002 r. sygn. akt (...) uchylił zaskarżone orzeczenie i postępowanie w zakresie
dotyczącym przewinienia opisanego w pkt 1 zaskarżonego orzeczenia umorzył z
uwagi na przedawnienie, zaś sprawę w zakresie przewinienia opisanego w pkt 2
zaskarżonego orzeczenia przekazał Sądowi Dyscyplinarnemu dla Prokuratorów
do ponownego rozpoznania.
Powyższe orzeczenie Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla
Prokuratorów w części, w której umorzono postępowanie zostało zaskarżone
przez prokuratora Prokuratury Rejonowej. W kasacji zarzucił rażącą i mającą
wpływ na jego treść obrazę przepisów:
- art. 4 i 7 k.p.k. polegającą na całkowitym pominięciu jako
dowodów wyjaśnień i oświadczeń składanych w toku postępowania
wyjaśniającego i dyscyplinarnego mających wykazać, iż nie
naruszył przepisów Regulaminu wewnętrznego urzędowania
powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury;
- art. 366 § 1 k.p.k. w związku z art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z
art. 5 § 2 k.p.k. polegającą na bezzasadnym oddaleniu wniosków
dowodowych, które miały potwierdzić, iż akta śledztwa 2 Ds. (...),
w których znajdował się protokół przesłuchania Krzysztofa D. w
dniu 31 stycznia 1998 r., a także pisma procesowe związane ze
6
śledztwem V Ds. (...), prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową
w C. były wielokrotnie w Prokuraturze Apelacyjnej i Sądzie
Apelacyjnym oraz, że śledztwo V Ds. (...) było nadzorowane
zarówno przez Prokuraturę Apelacyjną jak i Prokuraturę Krajową,
które akceptowały sprzeczne z przepisami postanowienie z dnia 29
grudnia 1997 r., wydane przez Prokuraturę Okręgową w C., o
zawieszeniu tego śledztwa, a wszczęcie postępowania
dyscyplinarnego było konsekwencją ukrycia tej bezprawnej
decyzji;
- art. 366 § 2 k.p.k. polegającą na celowym przedłużaniu
postępowania dyscyplinarnego mającego doprowadzić do sytuacji,
w której po orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego przypisującym
wnoszącemu kasację popełnienie zarzucanego przewinienia,
Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny umarzając postępowanie wobec
przedawnienia, uniknął ustosunkowania się do zarzutów o
spreparowaniu postępowania dyscyplinarnego na zlecenie
Prokuratury Krajowej i łamaniu prawa przez podległe jej jednostki
prokuratury;
- art. 176 § 4 k.p.k. polegającą na zrezygnowaniu z odczytania
wyjaśnień sporządzonych na piśmie w dniu 22 stycznia 2001 r., a
dołączonych do protokołu rozprawy z dnia 25 stycznia 2001 r.
i wniósł o uchylenie orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla
Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym z dnia 28 listopada 2002 r. sygn.
akt (...) w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania.
W złożonej pisemnej odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny
Prokuratora Generalnego wniósł o oddalenie kasacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
7
Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 20
czerwca 1985 r. o prokuraturze do rozpoznania kasacji stosuje się odpowiednio
przepisy kodeksu postępowania karnego o kasacji z wyłączeniem art. 521, art.
524, art. 526 § 2 oraz art. 530 § 2 i 3. Oznacza to więc, po pierwsze, że kasacja
w sprawach dyscyplinarnych prokuratorów może być wniesiona wyłącznie od
prawomocnego orzeczenia odwoławczego sądu dyscyplinarnego, a po drugie, co
jest tego konsekwencją, że podniesione w kasacji zarzuty muszą dotyczyć tego
orzeczenia (wskazując, że sąd odwoławczy dopuścił się „rażącego naruszenia
prawa” lub orzekł „rażąco niewspółmierną karę dyscyplinarną” – por. art. 83
ust. 3 ustawy o prokuraturze), zaś zarzuty podniesione w kasacji pod adresem
orzeczenia Sądu pierwszej instancji podlegają rozważeniu przez Sąd Najwyższy,
jedynie w takim zakresie, w jakim jest to nieodzowne dla należytego
rozpoznania zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego. Nie jest
bowiem funkcją kontroli kasacyjnej ponowne – „dublujące” kontrolę apelacyjną
– rozpoznawanie zarzutów stawianych orzeczeniu sądu pierwszej instancji (por.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1996 r., III KKN 148/96,
OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 12).
Tak patrząc na kasację w postępowaniu w sprawach dyscyplinarnych
prokuratorów należy stwierdzić, iż spośród zarzutów podniesionych w
rozpoznawanej kasacji kluczowe znaczenie ma kwestia oceny prawidłowości
zastosowania w niniejszej sprawie przez Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny dla
Prokuratorów instytucji przedawnienia dyscyplinarnego z art. 68 ust. 1 ustawy o
prokuraturze. Zgodnie z treścią tego przepisu po upływie trzech lat od chwili
czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia
ulega ono umorzeniu. Innymi słowy upływ terminu przedawnienia stanowi fakt,
z którym procesowe prawo dyscyplinarne łączy określone skutki w postaci bądź
odmowy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego bądź jego umorzenia. Poza
dyskusją jest, że zarzucony czyn, co do którego umorzono postępowanie, miał
8
zostać popełniony w okresie od 31 stycznia 1998 r. do 6 października 1999 r.
Zatem w dacie orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego dla
Prokuratorów (28 listopada 2002 r.) upłynęły trzy lata. Nie można więc na tej
płaszczyźnie dopatrzyć się obrazy powołanego art. 68 ust. 1 ustawy o
prokuraturze.
Do rozważenia pozostaje jednak jeszcze jedna kwestia. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego dominuje pogląd, iż w razie konkurencji negatywnych
przesłanek procesowych, określonych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. oraz art. 17 §
1 pkt 6 k.p.k. sąd w zasadzie powinien umorzyć postępowanie karne z uwagi na
niedopuszczalność jego dalszego prowadzenia. Zasada ta nie ma jednak
zastosowania wówczas, gdy zbieg tych przesłanek zostałby stwierdzony po
przeprowadzeniu wszystkich niezbędnych dowodów i wyjaśnieniu wszystkich
okoliczności faktycznych. Doszłoby bowiem już wówczas do wszechstronnego
zbadania podstaw odpowiedzialności oskarżonego i w takiej to sytuacji sąd
powinien ewentualnie podjąć decyzję odnoszącą się do braku tych podstaw, a
więc wydać wyrok uniewinniający, a nie umarzający z powodu przedawnienia
(por. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 kwietnia 2002
r., V KKN 484/00 i z dnia 2 lipca 2002 r., IV KKN 264/99). Stanowisko takie
znajduje oparcie w tych poglądach doktryny, które rodzaj orzeczenia
kończącego postępowanie w omawianej sytuacji uzasadniają interesem
oskarżonego (zob. M. Cieślak, Polska procedura karna, Warszawa 1984, s. 452,
St. Waltoś, Proces karny, Warszawa 2003, s. 458).
Zdaniem Sądu Najwyższego nie istnieją żadne poważne racje, które
uniemożliwiałyby zastosowanie tego rozwiązania w przypadku zbiegu
przesłanek z art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o
prokuraturze oraz art. 68 tej ustawy. Innymi słowy: w postępowaniu
dyscyplinarnym toczącym się na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 czerwca
1985 r. o prokuraturze (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 z późn. zm.)
w wypadku konkurencji negatywnych przesłanek procesowych określonych w
9
art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. z jednej strony i negatywnej przesłanki procesowej
określonej w art. 68 wymienionej ustawy, umorzenie postępowania
dyscyplinarnego z powodu przedawnienia powinno nastąpić jedynie wówczas,
gdy do chwili orzekania, nie zostałyby przeprowadzone wszelkie dowody oraz
nie zostałyby wyjaśnione wszystkie okoliczności pozwalające na stwierdzenie,
że obwiniony nie popełnił czynu stanowiącego delikt dyscyplinarny, objęty
przedstawionym mu zarzutem. Opowiedzenie się przez Sąd Najwyższy za takim
kierunkiem wykładni omawianego zagadnienia, nie może jednak, w realiach
niniejszej sprawy, skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, gdyż
przecież w świetle ustaleń poczynionych przez Sąd Dyscyplinarny dla
Prokuratorów oraz z uwagi na treść zarzutów podniesionych przez prokuratora
Prokuratury Rejonowej w odwołaniu od tego orzeczenia, Odwoławczy Sąd
Dyscyplinarny nie mógł wydać od razu orzeczenia uniewinniającego, skoro
kwestie czynu, jego znamion oraz odpowiedzialności obwinionego wymagały
dalszego dowodzenia, a to w tym postępowaniu było już niemożliwe, gdyż stało
temu na przeszkodzie przedawnienie dyscyplinarne z art. 68 ust. 1 ustawy o
prokuraturze.
Kierując się powyższym Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.