Uchwała SN SD z 9 czerwca 2005, sygn. SNO 27/05
Data orzeczenia
9 czerwca 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Ewa Strużyna
Tagi
Podstawa prawna
art. 107
pusp
art. 128
pusp
art. 129
pusp
art. 130
pusp
art. 131
pusp
art. 133
pusp
art. 178
kk
art. 197
pusp
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
SNO 27/05
Przewodniczący: sędzia SN Ewa Strużyna.
Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Andrzej Kijowski.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy
Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego sędziego Sądu Apelacyjnego
oraz protokolanta w sprawie sędziego Sądu Okręgowego po rozpoznaniu w dniu
9 czerwca 2005 r. w związku z zażaleniem sędziego Sądu Okręgowego na
uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 28 lutego 2005 r.,
sygn. akt (...) w przedmiocie zawieszenia sędziego Sądu Okręgowego w
czynnościach służbowych
uchwalił:
1) u t r z y m a ć w m o c y zaskarżoną u c h w a ł ę,
2) kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.
U z a s a d n i e n i e
Na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju
sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – zwanej dalej p.u.s.p. –
Wiceprezes Sądu Okręgowego zarządził z dniem 9 września 2004 r.
natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziego Sądu
Okręgowego wobec podejrzenia popełnienia przez niego przestępstwa i uznania,
że w tych warunkach powaga sądu wymaga natychmiastowego odsunięcia go od
wykonywania obowiązków służbowych. Decyzja ta zapadła w związku z
wszczęciem przez Prokuratora Rejonowego śledztwa w sprawie prowadzenia
przez sędziego pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości.
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2004 r. Zastępca Rzecznika
Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego wszczął postępowanie dyscyplinarne w
stosunku do sędziego Sądu Okręgowego z jednoczesnym przedstawieniem
zarzutów, iż w dniu 8 września 2004 r. w A., znajdując się w stanie
nietrzeźwości, prowadził samochód marki Audi A-3 o numerze rejestracyjnym
(...), oraz w tym samym dniu, znajdując się w stanie nietrzeźwości, podjął
obowiązki służbowe w ten sposób, że przewodniczył w wyznaczonych na ten
dzień sprawach o sygn. akt IVK 62/04 i IVK 88/04, czym dopuścił się
uchybienia godności urzędu sędziego, to jest popełnienia czynów z art. 197 § 1
p.u.s.p.
Uchwałą z dnia 28 lutego 2005 r., sygn. akt (...), Sąd Apelacyjny – Sąd
Dyscyplinarny, na podstawie art. 130 § 2 i 129 § 1 p.u.s.p. zawiesił sędziego
2
Sądu Okręgowego w czynnościach służbowych, a na podstawie art. 129 § 3 tej
ustawy obniżył mu wynagrodzenie w okresie trwania zawieszenia, poczynając
od dnia 28 lutego 2005 r., o 25 % i obciążył Skarb Państwa kosztami
postępowania dyscyplinarnego.
Sąd Dyscyplinarny uznał, że zachodzą podstawy do zawieszenia sędziego
w czynnościach służbowych. Ze znajdującego się w aktach pisma Prokuratury
Okręgowej wynikało, że w dniu 8 września 2004 r. miała miejsce kolizja
drogowa, której uczestnikiem był sędzia Sądu Okręgowego, kierujący
samochodem osobowym marki Audi A-3 o numerze rejestracyjnym (...). Wyniki
badania na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, któremu poddał się
sędzia, a które zostało przeprowadzone na miejscu zdarzenia wskazywały, iż był
on w stanie nietrzeźwości. Pierwsza próba wykazała zawartość 0,56 mg/I (1,17
promile) alkoholu w wydychanym powietrzu, druga próba 0,59 mg/I (1,23
promile). W szpitalu MSWiA pobrano od sędziego krew do dalszych badań.
Badanie chemiczne krwi, wykonane w dniu 9 września 2004 r. w Zakładzie
Medycyny Sądowej Akademii Medycznej, wykazało 1 ‰ alkoholu etylowego.
W tych warunkach, biorąc zwłaszcza pod uwagę charakter przestępstwa, o
popełnienie którego podejrzany jest sędzia Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny –
Sąd Dyscyplinarny uznał, że powaga sądu wymaga zawieszenia sędziego w
czynnościach służbowych i obniżenia jego wynagrodzenia o 25 %.
Uchwałę Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny podjął bez uprzedniego
wysłuchania sędziego, okazało się ono bowiem niemożliwe z uwagi na jego
długotrwałą chorobę. Sąd ten – odczytując wynikającą z przepisu art. 131 § 1
p.u.s.p. dyrektywę wysłuchania sędziego przed podjęciem uchwały w
przedmiocie zawieszenia w czynnościach służbowych jako obowiązek i regułę,
która zapewnia realizację fundamentalnej gwarancji procesowej – prawa do
obrony formalnej i materialnej – stwierdził, że niewysłuchanie sędziego nie
ogranicza sądu w rozpoznaniu sprawy, skoro dyspozycja przepisu dopuszcza
odstąpienie od tej czynności w sytuacjach, gdy nie jest to możliwe.
Ustawodawca w odniesieniu do niemożności wysłuchania nie stawiał żadnych
ograniczeń, a zatem sformułowanie to należy rozumieć w sensie obiektywnym,
co oznacza, że odnosi się ono zarówno do sytuacji, gdy osoba podlegająca
przesłuchaniu swoim zachowaniem uzasadnia przekonanie, że nie zamierza brać
udziału w posiedzeniu, jak i do sytuacji, gdy nie może uczestniczyć w tej
czynności, np. z powodu długotrwałej choroby.
Zażalenie na powyższą uchwałę wniósł w imieniu obwinionego
ustanowiony obrońca i na zasadzie art. 131 § 4 w związku z art. 128 p.u.s.p.
zaskarżył ją w całości, zarzucając obrazę przepisu art. 131 § 1 in fine, polegającą
na przeprowadzeniu posiedzenia Sądu Dyscyplinarnego i podjęciu uchwały pod
nieobecność obwinionego sędziego usprawiedliwioną w sposób prawidłowy
(choroba), przez co uniemożliwiono obwinionemu złożenie wyjaśnień
bezpośrednio przed Sądem Dyscyplinarnym oraz zaoferowanie wniosków
dowodowych niezbędnych dla prawidłowego orzekania, oraz błąd w ustaleniach
3
faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na bezzasadnym
przyjęciu, iż obwiniony sędzia dopuścił się przewinień dyscyplinarnych,
opisanych w treści zaskarżonego postanowienia. Na podstawie powyższych
zarzutów domagał się uchylenia zaskarżonej uchwały i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.
Ponadto pełnomocnik obwinionego wniósł o dopuszczenie dowodów z:
a) kserokopii karty informacyjnej nr 7037/2004 z dnia 6 września 2004
r., ze Szpitala Marynarki Wojennej, dotyczącej obwinionego wraz z
towarzyszącą dokumentacją lekarską,
b) kserokopii karty wypisowej Akademii Medycznej, Pierwszej Kliniki
Chorób Serca Instytutu Kardiologii z dnia 23 grudnia 2004 r., dotyczącej
obwinionego,
c) kserokopii karty wypisowej Akademii Medycznej, Pierwszej Kliniki
Chorób Serca Instytutu Kardiologii z dnia 8 czerwca 2001 r., dla wykazania, iż
obwiniony od lat choruje na chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze
II stopnia, nieprawidłową tolerancję glikemii – cukrzyca typu II, stłuszczenie
wątroby II stopnia, co mogło mieć istotny wpływ na proces wchłaniania oraz
utleniania alkoholu w organizmie obwinionego,
d) opinii lekarskiej lek. med. Andrzeja K. z dnia 1 marca 2005 r.,
dotyczącej tolerancji alkoholu i szybkości jego utleniania w przebiegu
niewydolności wątrobowej, pod postacią stłuszczenia wątroby II stopnia z
nieprawidłową tolerancją glikemii u obwinionego, z której wynika, iż uzyskane
wyniki badania krwi oraz badania zawartości alkoholu w wydychanym
powietrzu, są niewiarygodne wobec faktu istotnego zaburzenia podczas
wchłaniania i utleniania alkoholu, w związku z czym obwiniony nie miał
świadomości, iż po 8 – 10 godzinach od spożycia alkoholu w jego organizmie
znajduje się jeszcze alkohol,
e) oświadczeń Alfreda S. i Marka G. (z dnia 22 listopada 2004 r.), iż w
dniu 8 września 2004 r. jego autorzy, uczestniczący jako ławnicy w rozprawie
prowadzonej przez obwinionego, ani przed rozprawą, ani w jej trakcie, ani po jej
zakończeniu, nie zauważyli, aby obwiniony znajdował się pod wpływem
alkoholu i dopuszczenie dowodu z ich zeznań na powyższe okoliczności,
f) oświadczenia Agnieszki D. (z dnia 22 listopada 2004 r.), iż w dniu 8
września 2004 r. między godziną 10.30 a 11.00 miała bezpośrednią styczność z
obwinionym i nie stwierdziła jakichkolwiek symptomów wskazujących, aby
znajdował się on pod wpływem alkoholu i dopuszczenia dowodu z jej zeznań w
charakterze świadka na powyższą okoliczność,
g) oświadczeń dwóch sędziów Sądu Okręgowego z dnia 22 listopada
2004 r., iż podjęcie przez obwinionego obowiązków służbowych w tym dniu
odbyło się na bezpośrednie polecenie przełożonego – Przewodniczącego
Wydziału, sędziego Sądu Okręgowego i dopuszczenie dowodu z ich zeznań na
tę okoliczność,
4
h) protokołu pobrania krwi od obwinionego z dnia 8 września 2004 r., dla
wykazania, iż w czasie pobrania krwi obwiniony nie znajdował się w stanie
nietrzeźwości,
i) zeznań świadka Pawła H., iż obwiniony był zdziwiony wynikiem
badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, a nadto stwierdzenia, iż
świadek uznał, że obwiniony nie był pijany – zachowywał się normalnie,
j) zeznań świadka sędziego Sądu Okręgowego – Przewodniczącego
Wydziału, na okoliczność, iż świadek nie stwierdził, aby obwiniony znajdował
się pod wpływem alkoholu,
k) zeznań świadków W.S., A.W. i T.J., na okoliczność, iż obwiniony nie
znajdował się w stanie nietrzeźwości,
4. dowodu z opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej do spraw
toksykologii alkoholowej, diabetologii, gastrologii i hepatologii dla
stwierdzenia, czy rozpoznane u obwinionego schorzenia w postaci cukrzycy
stopnia II, insulinoniezależnej, stłuszczenia wątroby stopnia II, choroby
niedokrwiennej serca mogły mieć wpływ na stopień wchłaniania i utleniania
alkoholu we krwi obwinionego, czy opisane schorzenia miały wpływ na wynik
badania zawartości alkoholu we krwi obwinionego, szczególnie z uwagi na
uszkodzenia trzustki i istniejącą cukrzycę stopnia II, czy obwiniony sędzia miał
świadomość pozostawania alkoholu w jego organizmie i czy alkohol ten
oddziaływał na jego zachowanie,
5. ponownego badania zawartości alkoholu, znajdującego się w pobranej
od obwinionego w dniu 8 września 2004 r. krwi, numer ampułki GD 04 –
000193 dla ustalenia, przy uwzględnieniu istniejących schorzeń u obwinionego,
wpływających na stopień wchłaniania i utleniania alkoholu we krwi, stężenia
alkoholu we krwi i oceny, czy zastosowane w przypadku obwinionego metody
badania zawartości alkoholu we krwi przy uwzględnieniu istniejących schorzeń
mogły dać obiektywny wynik.
W uzasadnieniu zażalenia obwiniony sędzia wskazał, iż od początku
domagał się swojego bezpośredniego uczestnictwa w postępowaniu, albowiem
zamierzał złożyć wyjaśnienia szersze, aniżeli w toku postępowania
dyscyplinarnego przed rzecznikiem dyscyplinarnym. Obwiniony w treści tych
wyjaśnień stwierdził, że nie przyznaje się do faktu świadomości ewentualnego
stanu nietrzeźwości oraz świadomego naruszenia art. 107 § 1 p.u.s.p. oraz
podniósł, że na wynik badania krwi mogły mieć wpływ jego liczne schorzenia.
Jednocześnie obwiniony nie zgodził się z oceną Sądu Dyscyplinarnego, iż
zachodziły przesłanki do rozpoznania sprawy pod jego nieobecność ze względu
na długotrwałą chorobę, wskazując, że stan niemożności osobistego
stawiennictwa przed Sądem Apelacyjnym trwał w okresie od listopada 2004 r.
do lutego 2005 r., a więc przez 4 miesiące. Obwiniony podnosił także, iż po
opisanym zdarzeniu został poddany intensywnemu leczeniu (w tym trzykrotnej
hospitalizacji), które ujawniło liczne schorzenia wcześniej obwinionemu
nieznane. Z ostatniej karty wypisowej wynikają bardzo poważne uszkodzenia
5
trzustki i wątroby. W opinii lekarza medycyny Andrzeja K. z dnia 1 marca 2005
r. wskazano na wpływ tego rodzaju zaburzeń zdrowotnych na prawidłowy
proces wchłaniania i eliminacji alkoholu w organizmie człowieka. Obwiniony
sędzia wskazał, iż ta okoliczność może mieć decydujące znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ podstawą jego odpowiedzialności w obu
zarzutach jest wina umyślna. Jeżeli natomiast obwiniony z przyczyn od siebie
niezależnych w sposób nieprawidłowy dokonuje absorpcji oraz spalania
alkoholu w organizmie i nie ma w tym zakresie świadomości, nie można
przypisać mu jakiekolwiek zawinienia dyscyplinarnego. Obwiniony podniósł
także, iż wszystkie osoby mające z nim kontakt bezpośrednio po zdarzeniu, a
także w trakcie wykonywania przez niego w dniu 8 września 2004 r. czynności
służbowych wykluczyły, aby był on w stanie nietrzeźwości. Obrońca
obwinionego sędziego, w piśmie z dnia 8 listopada 2004 roku, dodatkowo
zwrócił uwagę na konieczność przeprowadzenia w postępowaniu przed Sądem
Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym szeregu dowodów, które
potwierdziłyby, że obwiniony w chwili zdarzenia nie znajdował się w stanie
nietrzeźwości, bądź nie miał świadomości, że w takim stanie znajduje się, a
także, iż jego zachowanie w trakcie rozpoznawania spraw niczym nie uchybiało
godności zawodu sędziego.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 129 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, sąd
dyscyplinarny może zawiesić w czynnościach służbowych sędziego, przeciwko
któremu wszczęto postępowanie dyscyplinarne (...), zaś zawieszając sędziego w
czynnościach służbowych, obniża w granicach od 25 % do 50 % wysokość jego
wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia (...) – § 3.
Podjęcie uchwały w sprawie zawieszenia sędziego w czynnościach
służbowych, powinno być poprzedzane wysłuchaniem rzecznika
dyscyplinarnego oraz sędziego, chyba że nie jest to możliwe (art. 131 § 1
p.u.s.p.).
Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że Wiceprezes Sądu Okręgowego
zarządził natychmiastową przerwę w wykonywaniu obowiązków służbowych
przez sędziego Sądu Okręgowego na okres jednego miesiąca, bądź do czasu
wydania uchwały przez sąd dyscyplinarny, z uwagi na podejrzenie popełnienia
przestępstwa przez sędziego.
W tym samym dniu Prokuratura Okręgowa powiadomiła o wszczęciu w
dniu 8 września 2004 r. śledztwa, sygn. akt (...) w sprawie prowadzenia przez
sędziego Sądu Okręgowego w dniu 8 września 2004 r. samochodu osobowego w
stanie nietrzeźwości, tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.
Na podstawie uzyskanych informacji, Zastępca Rzecznika
Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego, wszczął postępowanie dyscyplinarne w
stosunku do sędziego Sądu Okręgowego i zarzucił mu, że w dniu 8 września
2004 r., znajdując się w stanie nietrzeźwości, prowadził samochód osobowy, a
6
nadto w tym samym dniu, znajdując się w stanie nietrzeźwości, podjął
obowiązki służbowe, przewodnicząc w wyznaczonych na ten dzień sprawach
karnych o sygn. akt IV K 62/04 oraz IV K 88/04, tj. popełnienia czynów z art.
197 § 1 p.u.s.p.
Przedstawione okoliczności w sposób oczywisty uzasadniają zawieszenie
sędziego w obowiązkach służbowych, w takiej zaś sytuacji obligatoryjne jest
obniżenie przez Sąd wynagrodzenia sędziego na czas trwania zawieszenia w
czynnościach.
Podejmując zaskarżoną uchwałę Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny miał
na względzie informacje zawarte w piśmie Prokuratury Okręgowej oraz w
postanowieniu Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego o
wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu.
Odstępując od uprzedniego wysłuchania sędziego, Sąd uznał je za
niemożliwe w związku z długotrwałą chorobą sędziego, co w okolicznościach
sprawy, nie stanowi naruszenia art. 131 § 1 p.u.s.p., gdy się zważy, że
poprzednio kilkakrotnie Sąd ten odraczał posiedzenie w związku z chorobą
sędziego lub jego obrońcy. Niewysłuchanie sędziego – jak trafnie wskazał Sąd
pierwszej instancji – nie ogranicza sądu w rozpoznaniu sprawy, bowiem
dopuszczalne jest odstąpienie od tej czynności, gdy „nie jest to możliwe”.
W związku ze zgłoszonymi w zażaleniu obrońcy sędziego licznymi
wnioskami dowodowymi, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zauważa, że
zawieszenia sędziego dokonuje się na podstawie uzasadnionych okoliczności
wskazanych we wniosku. Postępowanie w przedmiocie zawieszenia sędziego w
obowiązkach nie ma na celu wykazania, że doszło do popełnienia zarzucanego
czynu, to bowiem będzie przedmiotem postępowania dowodowego w toku
postępowania dyscyplinarnego.
Na etapie postępowania w przedmiocie zawieszenia sędziego w
obowiązkach służbowych, po zarządzeniu przez uprawniony podmiot
natychmiastowej przerwy w ich wykonywaniu, Sąd Dyscyplinarny orzeka na
podstawie okoliczności zawartych w zarządzeniu prezesa sądu, rzecznika
dyscyplinarnego, a także – tak jak w tym przypadku – postanowieniu
prokuratora o wszczęciu śledztwa w sprawie.
Z tych względów orzeczono jak w uchwale na podstawie art. 437 §1 k.p.k.
w związku z art. 128 p.u.s.p.
O kosztach orzeczono po myśli art. 133 p.u.s.p.