Uchwała SN SD z 15 września 2006, sygn. SNO 48/06
Data orzeczenia
15 września 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Piotr Hofmański
Tagi
Podstawa prawna
art. 17
kpk
art. 81
pusp
art. 102
kkw
art. 107
pusp
art. 128
pusp
art. 129
pusp
art. 204
pusp
art. 234
kk
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
SNO 48/06
Prawo o ustroju sądów powszechnych nie przewiduje przesłanek obniżenia
wynagrodzenia sędziego zawieszonego w czynnościach służbowych. Dopuszczając
ewentualność zmiany samej wysokości orzeczonego obniżenia wynagrodzenia
(aczkolwiek obniżenie nie jest samoistnym quasi środkiem zapobiegawczym w
postępowaniu dyscyplinarnym) oraz posiłkując się w tym zakresie przepisem art.
253 § 1 k.p.k. (art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych) Sąd Najwyższy –
Sąd Dyscyplinarny uznaje, że nie mogą to być przesłanki inne niż dotyczące
zarzucanego czynu, oraz postawy osoby sprawcy. W szczególności bez znaczenia
jest w tej kwestii sytuacja osobista, zdrowotna, rodzinna i majątkowa jak również
czas trwania postępowania, na czas którego obniżono wynagrodzenie.
Przewodniczący: sędzia SN Piotr Hofmański.
Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Maria Grzelka( sprawozdawca).
S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y na posiedzeniu z
udziałem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego w Sądzie Okręgowym sędziego Sądu
Okręgowego oraz protokolanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu
w dniu 15 września 2006 r. w związku z zażaleniem obrońcy obwinionego od uchwały
Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt (...), w
przedmiocie obniżenia potrącenia wynagrodzenia za pracę
u c h w a l i ł : zaskarżoną u c h w a ł ę u t r z y m a ć w m o c y .
U z a s a d n i e n i e
W dniu 15 marca 2002 r. Prezes Sądu Okręgowego zarządził natychmiastową
przerwę w czynnościach służbowych sędziego Sądu Rejonowego w związku z
toczącym się w Prokuraturze Okręgowej postępowaniem przygotowawczym w
sprawie złożenia przez wymienionego sędziego w dniu10 sierpnia 1998 r. do organów
ścigania fałszywego doniesienia o popełnieniu przez Beatę K. przestępstwa
polegającego na fałszywym zawiadomieniu organów ścigania o zakłóceniu przez
sędziego ciszy nocnej w dniu 8 kwietnia 1998 r., złożeniu fałszywych zeznań,
tworzeniu fałszywych dowodów i zniesławieniu wymienionego sędziego.
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny podjął w dniu 24 czerwca 2002 r. uchwałę
o zawieszeniu sędziego Sądu Rejonowego w czynnościach służbowych na czas
trwania postępowania karnego (art. 130 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo
2
o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Sąd Apelacyjny
uznał, że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez wymienionego
sędziego zarzucanych mu w postępowaniu karnym czynów z art. 238 i 234 k.k. w
związku z czym zawieszenia wymaga powaga sądu. Uchwałę tę Sąd Najwyższy – Sąd
Dyscyplinarny utrzymał w mocy na mocy uchwały z dnia 29 września 2002 r., w
której podzielił ocenę Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji, że powaga sądu i
wzgląd na interes służbowy wymagały odsunięcia i zawieszenia sędziego w
czynnościach służbowych.
W dniu 2 sierpnia 2002 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu
Okręgowego wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko sędziemu Sądu
Rejonowego o przewinienie dyscyplinarne, zawierające znamiona przestępstwa,
polegające na tym, że dnia 10 sierpnia 1998 r. tenże zawiadomił Prokuraturę
Rejonową o przestępstwach, których nie popełniono, a także fałszywie oskarżył Beatę
K. o fałszywe oskarżenie go o wykroczenie naruszenia ciszy nocnej, o złożenie
fałszywych zeznań, tworzenie fałszywych dowodów i zniesławienie, tj. o przewinienie
z art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 238, 234 i 11 § 2 k.k.
W dniu 7 stycznia 2003 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego złożył wniosek o
obniżenie sędziemu o 50 % wynagrodzenia za pracę.
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 21 czerwca 2004 r., na
podstawie art. 129 § 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych, obniżył sędziemu Sądu
Rejonowego wynagrodzenie za pracę w czasie trwania zawieszenia o 50 %. Uchwała
ta została utrzymana w mocy przez Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w uchwale z
dnia 25 listopada 2004 r., w której stwierdzono, że społeczna szkodliwość czynów
zarzucanych obwinionemu, stopień zawinienia (wina umyślna) oraz fakt, że toczą się
równolegle dwa postępowania (karne i dyscyplinarne) uzasadniają obniżenie
wynagrodzenia o 50 %, a ponadto, że kwestia wydatków przeznaczonych na cele
zdrowotne nie ma znaczenia w kwestii obniżenia wynagrodzenia sędziego. W uchwale
tej Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny przesądził też o dopuszczalności orzekania o
obniżeniu wynagrodzenia w sytuacji, gdy samo zawieszenie postępowania nie
pociągnęło za sobą obniżenia, natomiast w okresie orzekania w tym przedmiocie
wszczęte już zostało postępowanie dyscyplinarne.
Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2005 r. obrońca obwinionego wystąpił o
zmniejszenie wysokości orzeczonego obniżenia wynagrodzenia z 50 % na 25 %.
Powołał się przede wszystkim na okoliczność przewlekłości postępowania
dyscyplinarnego, skutkującej nadmierną dla obwinionego dolegliwością, wyrażającą
się w długotrwałym ograniczonym dostępie do środków finansowych niezmiennie
potrzebnych na kupno leków, alimenty dla syna oraz pokrywanie kosztów wielu spraw
toczących się z powództwa obwinionego, a także postępowań karnego i
dyscyplinarnego. Ponadto, podniósł, że w postępowaniu przed sądem karnym zarzuty
3
zostały ograniczone oraz, że w obecnym stanie sprawy karnej istnieje
prawdopodobieństwo uniewinnienia obwinionego.
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 24 maja 2005 r. nie
uwzględnił wniosku. Stwierdził, że podstawą obniżenia wynagrodzenia o 50 % był
wzgląd na stopień społecznej szkodliwości czynu zarzucanego sędziemu w toczących
się równolegle postępowaniach karnym i dyscyplinarnym oraz, że w tym zakresie
obwiniony nie wykazał zmiany okoliczności. Sąd Apelacyjny uznał też, że okres 1
roku i 5 miesięcy trwającego potrącania wynagrodzenia nie jest długotrwały, zaś
występowania obowiązku alimentacyjnego i ponoszenia kosztów leczenia oraz
kosztów sądowych obwiniony nie wykazał, a ponadto – że w dochodach rodziny
obwinionego należy uwzględnić uposażenie jego żony, będącej również sędzią
rejonowym.
W zażaleniu obrońca obwinionego zarzucił powyższemu orzeczeniu błąd w
ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że dolegliwość potrącania wynagrodzenia
trwająca 1 rok i 5 miesięcy nie jest długotrwała oraz, że o dochodach rodziny
obwinionego decyduje również uposażenie jego żony, a ponadto – błąd w ocenie
materiału dowodowego przez przyjęcie, że brak wykazania zmiany okoliczności co do
obowiązku alimentacyjnego i kosztów leczenia uzasadnia dalsze stosowanie środka
zapobiegawczego w postaci potrącania wynagrodzenia. Przyznał, że w powyższym
zakresie sytuacja osobista i majątkowa obwinionego nie uległa zmianie, ale zarzucił,
że zmianą okoliczności jest przewlekłość postępowań dyscyplinarnego i karnego.
Powołał się też na podnoszony wcześniej w postępowaniu dyscyplinarnym zarzut
braku podstaw do wszczęcia tego postępowania z uwagi na wcześniejszy niż data
wszczęcia upływ 3-letniego terminu przedawnienia karalności zarzucanego
przewinienia dyscyplinarnego, oraz na fakt, że do tej pory nie został rozpoznany przez
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wniosek obwinionego z dnia 16 marca 2006 r. w
powyższej kwestii, której rozstrzygnięcie ma kardynalne znaczenie dla stosowania w
ogóle jakiegokolwiek środka zapobiegawczego. Skarżący wnosił o zmianę
przedmiotowej uchwały, ewentualnie o jej uchylenie do ponownego rozpoznania lub o
uchylenie w ogóle środka w postaci obniżenia wynagrodzenia. W toku postępowania
zażaleniowego obwiniony złożył pismo procesowe, w którym ponownie podniósł
zarzut przedawnienia i wnosił o uchylenie środka zapobiegawczego w postaci
obniżenia wynagrodzenia.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uznał zażalenie za bezzasadne.
Przesłanką zastosowania wobec sędziego Sądu Rejonowego obniżenia o 50 %
wynagrodzenia w okresie zawieszenia w czynnościach służbowych było
prawdopodobieństwo popełnienia przez obwinionego przestępstwa, społeczna
szkodliwość zarzucanego czynu wyrażająca się w winie umyślnej oraz wynikające z
tego naruszenie powagi sądu. Powyższa przesłanka w okresie podejmowania
4
zaskarżonej uchwały nadal występowała, a także występuje w chwili obecnej. W
szczególności, wbrew stanowisku wyrażonemu w zażaleniu, prawdopodobieństwo
popełnienia przez obwinionego umyślnego przestępstwa z art. 234 k.k. nie tylko nie
osłabło, ale występuje w stopniu wyższym aniżeli miało to miejsce w okresie
orzekania przez Sądy Dyscyplinarne pierwszej i drugiej instancji. Bezspornym jest, że
wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 4 listopada 2004 r., sygn. akt (...) sędzia Sądu
Rejonowego został uznany za winnego tego, że w dniu 10 sierpnia 1998 r. fałszywie
oskarżył Beatę K. o popełnienie przestępstwa polegającego na tym, że w dniu 8
kwietnia 1998 r. złożyła ona w IV Komisariacie Policji w A. fałszywe oskarżenie
wobec sędziego Sądu Rejonowego o popełnieniu wykroczenia zakłócenia ciszy
nocnej, tj. występku z art. 234 k.k. Po uchyleniu tego orzeczenia i przekazaniu sprawy
do ponownego rozpoznania Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn.
akt (...) ponownie uznał sędziego za winnego przestępstwa z art. 234 k.k., z tym
jednakże, iż ustalając, że wina oskarżonego oraz społeczna szkodliwość czynu nie są
znaczne, Sąd ten umorzył warunkowo postępowanie na 2-letni okres próby. Powyższy
wyrok został zaskarżony przez sędziego Sądu Rejonowego, a ponadto – na niekorzyść
oskarżonego przez Prokuratora. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r.,
sygn. akt (...), uwzględnił apelacje obydwu stron i uchylił zaskarżone orzeczenie, a
sprawę przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W
uzasadnieniu stwierdził m.in., że czyn sędziego Sądu Rejonowego nie może zostać
oceniony jako społecznie szkodliwy w stopniu nieznacznym ponieważ, bez względu
na przyjęcie działania z zamiarem bezpośrednim bądź tylko ewentualnym,
dopuszczenie się fałszywego donosu do organów ścigania przez sędziego, który wie,
że osoba, której donos dotyczy, działała w granicach przysługującego jej prawa, jest ze
względów podmiotowych szczególnie szkodliwe społecznie. Sąd Okręgowy zwrócił
też uwagę, iż przy ustaleniu, że sędzia Sądu Rejonowego zakłócił ciszę nocną w dniu 8
kwietnia 1998 r., nie może budzić aprobaty tłumaczenie oskarżonego, iż przez swoje
zawiadomienie dotyczące Beaty K. zamierzał doprowadzić do oczyszczenia się z
postawionego mu w zawiadomieniu o wykroczeniu zarzutu. Zdaniem Sądu
Okręgowego, owo „oczyszczenie” musiałoby polegać na wykazywaniu, że zakłócenie
ciszy nocnej z jego strony nie miało miejsca i że Beata K. kłamała twierdząc, że było
inaczej, podczas gdy oskarżony miał świadomość tego, że w rzeczywistości zakłócił
ciszę nocną i że Beata K. nie kłamała.
Zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, wobec wydania w
dotychczasowym postępowaniu karnym dwóch wyroków uznających sędziego Sądu
Rejonowego za winnego występku z art. 234 k.k., a obecnie – uchylenia drugiego z
tych wyroków w wyniku uwzględnienia m.in. apelacji Prokuratora
prawdopodobieństwo popełnienia przez wymienionego sędziego występku z art. 234
k.k. jest znaczne. Wzmacnia to także ocenę o znacznej społecznej szkodliwości czynu
5
zarzucanego obwinionemu w postępowaniu karnym i to tym bardziej, gdy się zważy,
że również przedstawione przez obwinionego w postępowaniu karnym motywy
działania wskazują na postawę sprzeczną z zasadą postępowania godnego, do którego
sędzia jest zobowiązany w myśl roty złożonego ślubowania. Niczego w tym zakresie
nie zmienia zmiana przez Sąd karny opisu czynu objętego aktem oskarżenia; w
dalszym ciągu wymowa zarzutu, który się ostał jest jednoznacznie wysoce naganna.
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych nie przewiduje przesłanek
obniżenia wynagrodzenia sędziego zawieszonego w czynnościach służbowych.
Dopuszczając ewentualność zmiany samej wysokości orzeczonego obniżenia
wynagrodzenia (aczkolwiek obniżenie nie jest samoistnym quasi środkiem
zapobiegawczym w postępowaniu dyscyplinarnym) oraz posiłkując się w tym zakresie
przepisem art. 253 § 1 k.p.k. (art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych) Sąd
Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny jest zdania, że nie mogą to być przesłanki inne, niż
dotyczące zarzucanego czynu oraz postawy osoby sprawcy. W szczególności bez
znaczenia jest w tej kwestii sytuacja osobista, zdrowotna, rodzinna i majątkowa jak
również czas trwania postępowania, na czas którego obniżono wynagrodzenie. Z
natury rzeczy naruszenie powagi sądu nie daje się miarkować przez pryzmat tego
rodzaju wymienionych wyżej okoliczności.
Trzeba zgodzić się ze skarżącym, że argumentacja Sądu Apelacyjnego w
zaskarżonej uchwale odnośnie do oceny okresu trwania potrąceń wynagrodzenia oraz
stosunków majątkowych małżeńskich obwinionego nie była trafna. Jednakże Sąd
Apelacyjny prawidłowo przyjął, iż w zakresie prawdopodobieństwa popełnienia przez
obwinionego przestępstwa oraz społecznej szkodliwości zarzucanego mu czynu nic się
nie zmieniło; ta ocena miała charakter przesądzający.
Z przedstawionych przyczyn zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie (art.
437 k.p.k. w zw. z art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych).
Brak też było podstaw do uwzględnienia przedawnienia w postępowaniu
dyscyplinarnym karalności czynu, w związku z którym nastąpiło zawieszenie sędziego
Sądu Rejonowego w czynnościach służbowych, a następnie obniżenie wynagrodzenia
(art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 pkt 6 k.p.k. i art. 128 Prawa o ustroju sądów
powszechnych). W sprawie niniejszej kwestia ta była już rozważana przez Sąd
Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny ze skutkiem dla obwinionego niekorzystnym w
postępowaniu o zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych. Również obecnie
nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały oraz uchwały o zawieszeniu, w
związku z przedawnieniem. Przestępstwo z art. 234 k.k. jest zagrożone m.in. karą
pozbawienia wolności do 2 lat. Zgodnie z art. 101 § 1 pkt 5 i art. 102 k.k. w zw. z art.
15 Przepisów wprowadzających Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr 88,
poz. 554) karalność tego przestępstwa ustaje po upływie 5 lat od jego popełnienia, a
jeżeli w okresie tych 5 lat wszczęte zostało postępowanie karne przeciwko osobie,
6
karalność ustaje z upływem kolejnych 5 lat liczonych od upływu pierwszego 5-
letniego okresu. Z uwagi na datę zarzucanego obwinionemu czynu z art. 234 k.k. (dnia
10 sierpnia 1998 r.) w rozpoznawanej sprawie powyższe reguły przedawnienia
karalności znajdują zastosowanie na podstawie art. 81 § 2 Prawa o ustroju sądów
powszechnych z dnia 20 czerwca 1985 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w zw.
z art. 204 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych z 2001 roku. Oznacza to, że
postępowanie dyscyplinarne o przewinienie mające znamiona przestępstwa mogło być
skutecznie wszczęte w dniu 2 sierpnia 2002 r. i może się toczyć do dnia 10 sierpnia
2008 r.