Uchwała SN z 26 lipca 2006, sygn. III CZP 57/06
Data orzeczenia
26 lipca 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Stanisław Dąbrowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Antoni Górski
Sędzia SN Marek Sychowicz
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ewy D. o przyznanie kompensaty, po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 lipca 2006 r.
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie
postanowieniem z dnia 8 maja 2006 r.:
„Czy wniosek o przyznanie kompensaty w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7
lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych
przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1415) podlega opłacie – a w przypadku
odpowiedzi pozytywnej, czy opłatą tą jest opłata stała (art. 23 pkt 1) czy opłata
podstawowa (art. 14 ust. 1) ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U. Nr 167, poz. 1159)?"
podjął uchwałę:
Wniosek o przyznanie kompensaty na podstawie przepisów ustawy z
dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom
niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1415) podlega opłacie
stałej.
Uzasadnienie
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w toku
postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia na zarządzenie
przewodniczącego w przedmiocie zwrotu wniesionego przez adwokata wniosku o
przyznanie kompensaty na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej
kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr
169, poz. 1415 – dalej: "ustawa o państwowej kompensacie") z powodu
nieuiszczenia należnej opłaty. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Trafny jest pogląd Sądu Okręgowego, że sprawa o przyznanie kompensaty na
podstawie przepisów ustawy o państwowej kompensacie jest sprawą cywilną.
Przepis art. 1 k.p.c. zawiera definicję sprawy cywilnej jako przedmiotu sądowego
postępowania cywilnego. Sprawa o przyznanie kompensaty mieści się w tej
definicji, gdyż na podstawie art. 8 ustawy rozpoznawana jest w sądowym
postępowaniu cywilnym. Z punktu widzenia przedstawianego do rozstrzygnięcia
zagadnienia mniej istotne jest, czy taką sprawę uznać należy za sprawę cywilną w
znaczeniu materialnym, czy tylko formalnym. Okoliczność, że Skarb Państwa
uzyskuje, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy, roszczenie zwrotne do sprawcy
przestępstwa przemawia za tym, że sprawa ma charakter cywilny w znaczeniu
materialnym.
Zakwalifikowanie sprawy o przyznanie kompensaty do kategorii spraw
cywilnych skutkuje zastosowaniem do niej przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1159 – dalej:
"u.k.s.c."). Z przepisów tych wynika zasada obowiązku uiszczania kosztów
sądowych, w tym opłaty od wnoszonych pism, przez strony (art. 2 ust. 2). Nie ma
ustawowego zwolnienia od opłat od wniosku o przyznanie kompensaty.
Z przepisów ustawy o państwowej kompensacie wynika, że kompensata jest
świadczeniem pieniężnym, wypłacanym ze środków budżetu ofiarom niektórych
przestępstw umyślnych lub ich osobom najbliższym na pokrycie utraconych
zarobków lub innych środków utrzymania, kosztów leczenia i kosztów pogrzebu.
Nie jest to świadczenie alimentacyjne. Zawarte w art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c. zwolnienie
od obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony dochodzącej roszczeń
alimentacyjnych ustanawia wyjątek od zasady odpłatności. Ze względu na
wyjątkowy charakter, uregulowanie to nie może być rozciągnięte w drodze analogii
na stronę dochodzącą przyznania kompensaty.
Nie jest trafny pogląd, że obowiązek ponoszenia opłat sądowych przez osoby
uprawnione do kompensaty nie koresponduje z celem ustawy o państwowej
kompensacie. Przyznanie kompensaty nie jest uzależnione od sytuacji materialnej
osoby uprawnionej; zapewnienie ofiarom przestępstw pomocy materialnej związane
jest z niemożnością uzyskania świadczenia od innych podmiotów, w tym od
sprawcy przestępstwa. Celem ustawy nie jest zapewnianie i udzielanie pomocy
społecznej, lecz przyznanie świadczenia związanego z pokryciem utraconych
środków utrzymania lub pokryciem wydatków na leczenie lub pogrzeb ofiary
przestępstwa umyślnego. Trudna sytuacja finansowa osoby uprawnionej może
ewentualnie przemawiać za zasadnością wniosku o zwolnienie od kosztów
sądowych w konkretnej sprawie.
Przepis art. 17 ustawy o państwowej kompensacie stanowi, że koszty
czynności, w tym tłumaczeń dokumentów przekazywanych do organów
orzekających w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, dokonywanych
przez organy pomocnicze w Rzeczypospolitej Polskiej, obciążają Skarb Państwa.
Zakres art. 17 nie obejmuje kosztów związanych z postępowaniem przed sądem z
wniosku o przyznanie kompensaty. Ratione legis tego unormowania było
nieobciążanie stron kosztami czynności podejmowanych w ramach współpracy
międzynarodowej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Z art. 17 nie
tylko nie wynika ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie o
przyznanie kompensaty, przeciwnie, z przepisu tego można wnioskować
a contrario, że strona ponosi wszystkie koszty w nim nie wymienione.
Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o państwowej kompensacie, do wniosku o
przyznanie kompensaty mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu
nieprocesowym. Nie ma szczególnego przepisu określającego wysokość opłaty od
tego rodzaju wniosku. W tej sytuacji zastosowanie ma art. 23 pkt 1 u.k.s.c., który
stanowi, że opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o wszczęcie
postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części. Opłata podstawowa
nie może wchodzić w grę, gdyż według art. 14 u.k.s.c. pobiera się ją w sprawach, w
których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej, a także
od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów
sądowych przez sąd.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął
przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.