Postanowienie SN z 4 października 2006, sygn. II CZ 66/06
Data orzeczenia
4 października 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Irena Gromska-Szuster
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 4 października 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
SSN Tadeusz Żyznowski
w sprawie z powództwa B.W.
przeciwko R.W.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 4 października 2006 r.,
zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],
oddala zażalenie.
2
Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 29 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny zwrócił zawarty w
skardze kasacyjnej z dnia 3 marca 2006 r. wniosek powódki o zwolnienie od
kosztów sądowych wskazując, że wbrew wymaganiom art. 102 ust. 2 ustawy z dnia
28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.
1398), reprezentujący powódkę adwokat nie załączył do wniosku oświadczenia o
stanie rodzinnym i majątkowym powódki, co zgodnie z art. 102 ust.4 tej ustawy
prowadzi do zwrotu wniosku bez wzywania do jego uzupełnienia. Jednocześnie
postanowieniem z tej samej daty, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 1302
§ 3 k.p.c.
w zw. z art. 126 pkt 12 u.k.s.c. z 2005 r. odrzucił skargę kasacyjną, jako
podlegającą opłacie stosunkowej i wniesioną przez adwokata bez uiszczenia tej
opłaty.
Pełnomocnik powódki wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu
skargi kasacyjnej zarzucając, że Sądowi Apelacyjnemu znana była sytuacja
majątkowa i rodzinna powódki z dokumentów załączonych do poprzednich,
uwzględnianych wniosków o zwolnienie od opłat sądowych. Ponadto stwierdził, że
po wydaniu zarządzenia o zwrocie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku
o zwolnienie od opłat od tej skargi, Sąd powinien zastosować art. 112 u.k.s.c.
z 2005 r. i wstrzymując toczące się postępowanie wezwać pełnomocnika powódki
do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej, bowiem równoczesne zwrócenie
wniosku o zwolnienie od opłat i odrzucenie skargi uniemożliwiło powódce
wywiązanie się z obowiązku fiskalnego.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2006 r. Sąd Apelacyjny
odrzucił powyższe zażalenie wskazując, że zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c. z
2005 r. od zażalenia powinna być uiszczona opłata stosunkowa w wysokości 1/5
opłaty od pozwu, to jest w kwocie 1000 zł. Tymczasem zażalenie zostało opłacone
kwotą 40 zł., wobec czego zgodnie z art. 1302
ust. 1 i 3 k.p.c., jako wniesione przez
adwokata, podlegało odrzuceniu bez wzywania do uzupełnienia opłaty.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powódki, wnosząc
o jego uchylenie, zarzucił naruszenie art. 19 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 99 u.k.s.c.
z 2005 r. i stwierdził, że ponieważ zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi
3
kasacyjnej było oczywiście uzasadnione, nie podlegało opłacie sądowej, a zatem
nie było podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna, wszczynająca
postępowanie w nowej instancji, wniesiona została już po wejściu w życie ustawy
z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167,
poz. 1398), do obowiązku uiszczenia opłat sądowych stosuje się przepisy tej
ustawy, co wynika z treści jej art. 149.
Zgodnie z art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy strona wnosząca zażalenie obowiązana
jest uiścić opłatę sądową, która w rozpoznawanej sprawie o prawa majątkowe jest
opłatą stosunkową i stosownie do art. 19 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 13 ustawy
wynosi piątą część opłaty stanowiącej 5% wartości przedmiotu sporu, co przy
wskazanej wartości przedmiotu sporu 100 000 zł odpowiada kwocie 1000 zł.
Z uwagi na to, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej
wniósł adwokat i nie zawierało ono wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jak
również nie toczyło się postępowanie w przedmiocie zwolnienia od takich kosztów,
a to wobec nie podlegającego zaskarżeniu zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów
sądowych, zawartego w skardze kasacyjnej – zażalenie na postanowienie
o odrzuceniu skargi powinno zostać opłacone przy jego wnoszeniu kwotą 1000 zł,
bez wzywania do uiszczenia tej opłaty. Wobec tego, że nie zostało ono opłacone
właściwą opłatą stosunkową, podlegało odrzuceniu, zgodnie z art. 1302
§ 3 k.p.c.,
który został wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art.
126 pkt 12 u.k.s.c. z 2005 r.
Wyjątek od zawartej w powyższych przepisach zasady podlegania opłacie
wnoszonych zażaleń zawiera art. 99 ustawy stanowiący, że nie pobiera się opłaty
sądowej, a uiszczoną zwraca, jeżeli zażalenie wniesione na zarządzenie
przewodniczącego o zwrocie pisma, albo na postanowienie sądu o odrzuceniu
środka zaskarżenia, sąd uzna za oczywiście uzasadnione.
Z przepisu tego wynika po pierwsze, że zażalenie musi być oczywiście
uzasadnione, a po wtóre, że o tym, czy zażalenie jest oczywiście uzasadnione
decyduje sąd, a nie strona przy jego wnoszeniu. Reprezentowana przez adwokata
lub radcę prawnego strona wnosząca zażalenie na postanowienie o odrzuceniu
4
środka zaskarżenia, jeżeli uważa, że jest ono oczywiście uzasadnione i dlatego nie
zostało przez nią opłacone, powinna powołać się na to w zażaleniu, wskazując, że
nie uiściła wymaganej opłaty dlatego, że uważa zażalenie za oczywiście
uzasadnione i przedstawić swoje argumenty w tym przedmiocie.
Wniesione przez pełnomocnika powódki zażalenie na postanowienie
o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie spełnia tych wymagań. Przede wszystkim brak
w nim stwierdzenia, że skarżąca uważa je za oczywiście uzasadnione i dlatego nie
uiszcza wymaganej opłaty sądowej, a fakt, że opłata w kwocie 40 zł. została jednak
uiszczona i w zażaleniu nie powołano się na jego oczywistą zasadność, nie
pozwalał na stwierdzenie, że powódka odwołuje się do sytuacji określonej w art. 99
u.k.s.c. z 2005 r.
Po wtóre zażalenie powódki na postanowienie o odrzuceniu skargi
kasacyjnej nie może być uznane za oczywiście uzasadnione. Jak wskazał Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 maja 1999 r. II UZ 58/99 (OSNP
2000/15/602) zażalenie jest oczywiście uzasadnione wtedy, gdy wadliwość
zaskarżonego postanowienia jest zauważalna od razu, bez potrzeby dokonywania
jego głębszej analizy. Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 29 marca 2006 r.
o odrzuceniu skargi kasacyjnej z pewnością nie może być uznane za oczywiście
błędne. Skoro bowiem adwokat nie dołączył do zawartego w skardze kasacyjnej
wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku
i dochodach powódki, ani nawet nie powołał się na takie oświadczenie znajdujące
się już w aktach sprawy, to zgodnie z art. 102 ust. 4 u.k.s.c z 2005 r. obowiązkiem
przewodniczącego było wydanie zarządzenia o zwrocie wniosku, bez wzywania
o uzupełnienie jego braku. Na wydane w tym przedmiocie zarządzenie
przewodniczącego sądu drugiej instancji nie przysługuje zażalenie, bowiem nie jest
to orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (orzeczeniem takim jest
postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego wobec nie uiszczenia opłat).
Zarządzenie przewodniczącego z dnia 29 marca 2006 r. o zwrocie wniosku
powódki o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej stało się zatem od razu
prawomocne, a zwrócony wniosek nie wywołał żadnych skutków prawnych (art. 130
§ 2 zd. drugie k.p.c.). Nie toczyło się więc postępowanie o zwolnienie od kosztów
sądowych. Już tylko z tej przyczyny nie mógł mieć w sprawie zastosowania
5
powołany w rozpoznawanym zażaleniu przepis art. 112 u.k.s.c. z 2005 r.
Dodatkowo trzeba też wskazać, że wbrew stanowisku skarżącej, przewidziane
w tym przepisie wstrzymanie biegu toczącego się postępowania w razie zgłoszenia
w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa wniosku o zwolnienie od kosztów
sądowych, nie odnosi się do takiego wniosku zgłoszonego w środkach
odwoławczych, a przepis art. 18 ust. 2 u.k.s.c. z 2005 r., dotyczący pobierania
opłat, nic w tym przedmiocie nie zmienia. Stanowi on bowiem jedynie, że przepisy
ustawy, przewidujące pobranie opłaty od pozwu lub wniosku wszczynającego
postępowanie w sprawie, stosuje się również do opłaty od apelacji, skargi
kasacyjnej, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia (…), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie dotyczy zatem
zasady określonej w art. 112 u.k.s.c. z 2005 r., zgodnie z którą zgłoszenie wniosku
o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniesienie środka odwoławczego od
postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych nie wstrzymuje biegu
postępowania, chyba że chodzi o zwolnienie powoda od kosztów sądowych na
skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa, co jest
oczywiste i nie odnosi do środków odwoławczych.
Rozważając na koniec twierdzenie skarżącej, iż Sąd Apelacyjny, zgodnie ze
stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w postanowieniu z dnia 15 października
1997 r. III CZ 70/97 (OSNC 1998/3/45), powinien po zarządzeniu zwrotu wniosku
o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, wezwać pełnomocnika powódki do
uiszczenia wpisu od tej skargi, należy stwierdzić, że wskazane stanowisko Sądu
Najwyższego dotyczy sytuacji prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie od
kosztów sądowych zawartego w piśmie podlegającym opłacie stałej, wniesionym
przez adwokata lub radcę prawnego, a nie sytuacji zwrotu wniosku o zwolnienie od
kosztów sądowych. Są to dwie różne sytuacje o różnych skutkach procesowych i,
co najwyżej, można by rozważać dopuszczalność odpowiedniego zastosowania
argumentacji przyjętej przez Sąd Najwyższy we wskazanym orzeczeniu do sytuacji
zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże już sam fakt, że
zagadnienie to budzi wątpliwości i nie zostało rozstrzygnięte w doktrynie ani
orzecznictwie, nie pozwala uznać, że postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia
29 marca 2006 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest oczywiście wadliwe, skoro
6
wskazane na wstępie przepisy art. 102 ust. 3 u.k.s.c. z 2005 r oraz art. 1302
§ 3
k.p.c. uzasadniają odrzucenie wprost skargi kasacyjnej, nie opłaconej opłatą
stosunkową w sytuacji zwrotu wniosku o zwolnienie od tej opłaty.
Z tych wszystkich względów brak podstaw do przyjęcia, że w odniesieniu do
zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 29 marca 2006 r. o
odrzuceniu skargi kasacyjnej, zachodziła sytuacja wskazana w art. 99 u.k.s.c.
z 2005 r., uzasadniająca nie uiszczenie opłaty sądowej od tego zażalenia.
Prawidłowo zatem Sąd Apelacyjny zaskarżonym postanowieniem z dnia
25 kwietnia 2006 r. zażalenie to odrzucił na podstawie art. 130 § 3 k.p.c.
Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814
w zw. z art.
3941
§ 3 k.p.c., oddalił zażalenie.