Uchwała SN z 21 listopada 2006, sygn. III CZP 101/06
Data orzeczenia
21 listopada 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jacek Gudowski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leszka N. przeciwko Henrykowi K. o
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21
listopada 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w
Opolu postanowieniem z dnia 24 lipca 2006 r.:
„Czy brak formalny pozwu w postaci niewskazania okoliczności
uzasadniających właściwość sądu winien skutkować zastosowaniem przez
przewodniczącego trybu określonego w art. 130 k.p.c., czy też postanowieniem
sądu o przekazaniu sprawy innemu sądowi?"
podjął uchwałę:
Nieprzytoczenie w pozwie okoliczności uzasadniających właściwość
przemienną sądu nie uzasadnia zastosowania art. 130 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Przedstawione na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne powstało
przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Opolu zażalenia na wydane – przed
doręczeniem pozwanemu odpisu pozwu – postanowienie Sądu Rejonowego w
Opolu z dnia 24 stycznia 2006 r o stwierdzeniu niewłaściwości i przekazaniu sprawy
do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Częstochowie, w którego okręgu znajduje
się miejsce mieszkania pozwanego (art. 27 k.p.c.). W pozwie powód ograniczył się
do stwierdzenia, że dokonał wyboru właściwości miejscowej sądu według zasad
określonych w art. 454 k.c. oraz art. 34 k.p.c. i nie wskazał jakichkolwiek
okoliczności uzasadniających właściwość miejscową inną niż ogólna. W zażaleniu
powód podniósł, że wystarczające jest przytoczenie przepisów uzasadniających
wybór sądu właściwego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Brakiem formalnym pozwu jest m.in. nieoznaczenie miejsca zamieszkania
pozwanego (art. 126 § 2 k.p.c.), którego wskazanie stanowi w zasadzie podstawę
do określenia właściwości miejscowej ogólnej sądu (art. 27 k.p.c.). Przepis art. 187
§ 1 pkt 2 in fine k.p.c. nakazuje natomiast w miarę potrzeby przytoczyć w pozwie
okoliczności faktyczne dotyczące właściwości miejscowej sądu, która przede
wszystkim opiera się na umowie stron (art. 46 k.p.c.) lub zależy od wyboru powoda
(art. 31-37 k.p.c.)
W pozwie zostało oznaczone miejsce zamieszkania pozwanego, a więc w
sprawie nie wystąpił problem braku podstawy do określenia właściwości miejscowej
jako takiej, lecz jedynie kwestia skutków niewskazania okoliczności
uzasadniających właściwość miejscową przemienną (art. 187 § 1 pkt 2 in fine
k.p.c.), przy jednoczesnym powołaniu art. 454 k.c. w związku art. 34 k.p.c. W istocie
Sąd Okręgowy oczekuje odpowiedzi na pytanie, jakie skutki procesowe wywołuje
brak formalny pozwu w postaci niewskazania okoliczności uzasadniających
właściwość przemienną sądu, a tym samym czy zachowała aktualność uchwała
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1965 r., III CO 58/65
(OSNCP 1966, nr 7-8, poz. 107), mająca moc zasady prawnej.
Nie budzi wątpliwości Sądu drugiej instancji pogląd, że samo wskazanie w
pozwie art. 454 k.c. w związku z art. 34 k.p.c. nie jest określeniem okoliczności
uzasadniających właściwość przemienną sądu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z
dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 28/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 61), jest natomiast
wątpliwe, czy gdy powód wskazał, iż wybiera właściwość przemienną sądu z
powołaniem się tylko na konkretny przepis, należy wydać postanowienie o
przekazaniu sprawy do rozpoznania sądowi według właściwości ogólnej, czy też
zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia wskazanego braku pozwu (art. 187 § 1
pkt 2 w związku z art. 130 § 1 k.p.c.).
Warunki formalne w rozumieniu art. 130 § 1 k.p.c. to wymagania określone w
art. 126-129 k.p.c. oraz wynikające z przepisów szczególnych (np. z art. 187, 368,
art. 3933
§ 2, art. 47912
, 485, 784, 797 oraz art. 1147 § 2 k.p.c.) Jeżeli więc
wymienione unormowania nie obejmują danego wymagania, to nie jest to brak
formalny. Poza tym nie każde wymaganie przewidziane w tych przepisach
przesądza dopuszczalność postępowania przewidzianego w art. 130 § 1 i 2 k.p.c.,
gdyż ma ono zastosowanie tylko wtedy, gdy na skutek niezachowania warunków
formalnych pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu (por. np. uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 24 października 2001 r., III CZP 53/01, "Prokuratura i Prawo",
dodatek "Orzecznictwo" 2002, nr 5, poz. 37 i postanowienie Sadu Najwyższego z
dnia 8 grudnia 1997 r., III CKN 289/97, OSNC 1998, nr 5, poz. 90).
Nie stosuje się więc art. 130 § 1 k.p.c. w wypadku nieprzytoczenia
okoliczności faktycznych uzasadniających właściwość przemienną sądu, o których
mowa w art. 387 § 1 pkt 2 k.p.c. Zastosowanie ma wtedy art. 200 k.p.c., co
oznacza, że sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekazuje sprawę do
rozpoznania sądowi ogólnie miejscowo właściwemu. Niedopuszczalne jest więc
zastosowanie w takiej sytuacji wezwania do uzupełnienia braków na podstawie art.
130 § 1 k.p.c., oczywiście z wyjątkiem wypadku, gdy w pozwie nie ma danych
pozwalających określić także właściwość miejscową ogólną; brak oznaczenia strony
pozwanej i jej adresu jest brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie sprawie
prawidłowego biegu.
Zaprezentowana wykładnia wynika, w pewnym zakresie, z art. 130 § 1 k.p.c.,
który wprost stanowi, że mylne oznaczenie pisma procesowego i inne oczywiste
niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go
w trybie właściwym. Po pewnych wahaniach (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z
dnia 7 grudnia 1993 r., III CZP 165/93, OSNCP 1994, nr 6, poz. 134) w judykaturze
utrwaliło się zapatrywanie o konieczności ścisłej wykładni pojęcia „warunki formalne
pisma procesowego” (por np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1998 r.,
III CZP 52/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 90, z dnia 25 czerwca 1998 r., III CZP 16/98,
OSNC 1998, nr 11, poz. 174 i z dnia 9 czerwca 2005, III CZP 28/05).
W orzecznictwie przyjmuje się, że celem przepisów o właściwości przemiennej
jest ułatwienie uprawnionemu dochodzenia roszczeń przez stworzenie mu jak
najdogodniejszego dostępu do sądu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4
stycznia 1995 r., II CZP 148/94, OSNCP 1995, nr 4, poz. 61), zauważyć jednak
trzeba, że w polskim procesie cywilnym obowiązuje zasada kierowania pozwu do
sądu pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma siedzibę lub miejsce
zamieszkania (art. 27 k.p.c.), natomiast regulacja dotycząca właściwości
przemiennej ma charakter szczególny. Już w literaturze przedwojennej
podkreślano, że skorzystanie z wyjątku nakłada na zainteresowanego powoda
konieczność poniesienia określonego „ciężaru procesowego”, tj. przytoczenia
przede wszystkim okoliczności faktycznych dotyczących nie tylko stosowania prawa
materialnego, ale i procesowego, w tym uzasadniających właściwość sądu. Jeżeli
powód nie wypełnia tego obowiązku, powinien ponieść odpowiednie skutki, a więc
także ten, że sprawa zostanie przekazana do sądu według właściwości ogólnej. (...)
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy pojął uchwałę, jak na wstępie.