Uchwała SN z 9 lutego 2007, sygn. III CZP 148/06
Data orzeczenia
9 lutego 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Gerard Bieniek
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący)
Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)
Sędzia SN Marian Kocon
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "T." S.A. w T. przy uczestnictwie
Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1 w W. o uchylenie ugody
restrukturyzacyjnej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w
dniu 9 lutego 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy
w Toruniu postanowieniem z dnia 16 października 2006 r.:
"Czy w świetle art. 15 ust. 1 in principio ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o
pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U.
Nr 78, poz. 684) cesjonariusz wierzytelności cywilnoprawnej jest uprawniony do
zgłoszenia do sądu wniosku o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej w całości lub w
części w przypadku, gdy w spisie, o którym mowa w art. 21 tej ustawy, wymieniony
jest cedent?"
podjął uchwałę:
Legitymowanym do złożenia wniosku o uchylenie ugody
restrukturyzacyjnej, przewidzianej w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia
2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki
zdrowotnej (Dz.U. Nr 78, poz. 684 ze zm.), jest także nabywca wierzytelności, o
której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 5 tej ustawy.
Uzasadnienie
Wnioskodawca "T." S.A. w T. nabył w drodze cesji wierzytelność
przysługującą „E." S.A. w L. wobec uczestnika Samodzielnego Publicznego Szpitala
Klinicznego Nr 1 w W. W toku postępowania egzekucyjnego okazało się, że nabyta
wierzytelność została objęta postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzonym na
podstawie ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji
publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 78, poz. 684 – dalej: "ustawa"), a
zbywca „E." S.A. w L. został ujęty w spisie wierzycieli. Wnioskodawca nie został
poinformowany o zawarciu ugody, co uniemożliwiło mu dokonanie weryfikacji
poprawności ujęcia jego wierzytelności.
"T." domagał się uchylenia ugody zawartej na podstawie przepisów ustawy o
pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej między
uczestnikiem a jego wierzycielami. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r. Sąd
Rejonowy w Toruniu oddalił wniosek, prezentując stanowisko, że w świetle art. 15
ust. 1 tej ustawy prawo zgłoszenia wniosku o uchylenie ugody przysługuje
wyłącznie wierzycielom wymienionym w spisie wierzycieli wierzytelności
cywilnoprawnych. Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca.
Wątpliwości Sądu Okręgowego, który na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, wiążą
się z brzmieniem art. 15 ust. 1 ustawy, stanowiącym, że wierzyciel wierzytelności
cywilnoprawnej wymieniony w spisie, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 5, ustawy
może w terminie siedmiu dni od zawarcia ugody zgłosić do sądu wniosek o
uchylenie ugody w całości lub w części z powodu okoliczności wyczerpująco
wskazanych w tym przepisie. Można z tego wnioskować, że prawo zgłoszenia
wniosku o uchylenie ugody przysługuje wyłącznie wierzycielom wymienionym w
spisie wierzycieli wierzytelności cywilnoprawnych.
Opierając się na wykładni literalnej, dopuszczalne jest przyjęcie, że dla
przyznania uprawnienia do złożenia wniosku o uchylenie ugody decydujące
znaczenie ma okoliczność, czy wierzytelność cywilnoprawna została wymieniona w
spisie niezależnie od tego, komu ona aktualnie przysługuje. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ustawy regulujące finansowanie świadczeń zdrowotnych i funkcjonowanie
zakładów opieki zdrowotnej są od lat źródłem poważnych wątpliwości
interpretacyjnych i były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu
Najwyższego (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia
30 marca 2006 r., III CZP 130/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 177 i powołane tam
orzecznictwo). Stwierdzenie to odnosi się także do ustawy o pomocy publicznej i
restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej.
Przedstawiając zagadnienie prawne, Sąd Okręgowy posłużył się
sformułowaniem użytym przez ustawodawcę „uprawniony do zgłoszenia do sądu
wniosku o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej”. Niewątpliwie jednak problem, który
wzbudza wątpliwości, nie polega na tym, czy nabywca wierzytelności objętej ugodą
restrukturyzacyjną w ogóle może z takim wnioskiem wystąpić do sądu, ale czy jest
on legitymowany do jego złożenia. Zgodnie z art. 45 Konstytucji i art. 2 k.p.c., w
sprawach cywilnych istniej domniemanie drogi sądowej, co oznacza, iż każdy
podmiot mający zdolność prawną może skutecznie wszcząć postępowanie sądowe,
chyba że zachodzą przesłanki nakazujące odrzucenie pozwu, w szczególności ze
względu na niedopuszczalność drogi sądowej. Z art. 15 ustawy wynika
jednoznacznie, że dochodzenie roszczenia przewidzianego w tym przepisie ma się
odbywać przed sądem, natomiast budzi wątpliwości, czy nabywca wierzytelności
ma legitymację do wystąpienia z takim wnioskiem, czyli czy sąd może nie
uwzględnić wniosku, powołując się na to, że nabywcy wierzytelności takie prawo nie
przysługuje bo nie jest on wierzycielem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 5
ustawy.
Trafnie podkreślił Sąd Okręgowy, że wykładnia literalna art. 15 ust 1 i art. 21
ust. 1 pkt 5 ustawy prowadzi do wniosku, że uprawnienie do złożenia wniosku do
sądu o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej jaką publiczny zakład opieki zdrowotnej
zawarł ze swoimi wierzycielami, przysługuje tylko wierzycielowi wymienionemu w
spisie wierzycieli wierzytelności cywilnoprawnych objętych taką ugodą. Dosłowne
rozumienie powołanych przepisów prowadzić musi do wniosków, których nie można
akceptować.
Postępowanie przewidziane ustawą ma być z założenia przeprowadzone w
krótkim czasie. Publiczny zakład opieki zdrowotnej powinien złożyć wniosek do
organu restrukturyzacyjnego najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od jej wejścia w
życie. Jeżeli wniosek jest kompletny, organ ten wydaje postanowienie o wszczęciu
takiego postępowania w ciągu siedmiu dni (art. 20 ust. 5 i 6 ustawy), a ugoda
restrukturyzacyjna z wierzycielami ma być zawarta w ciągu 3 miesięcy od dnia
wydania postanowienia o wszczęciu takiego postępowania (art. 25 ust 1 pkt 2). Spis
wierzycieli wierzytelności objętych ugodą należy podać już we wniosku o zawarcie
ugody, od dnia sporządzenia wykazu wierzycieli do dnia zawarcia ugody może więc
upłynąć ponad trzy miesiące. W tym czasie wierzyciel publicznego zakładu opieki
zdrowotnej umieszczony w spisie może zbyć przysługującą mu wierzytelność na
rzecz innej osoby, chyba że w stosunku do konkretnej wierzytelności jest to
wykluczone w świetle art. 509 k.c. Jeżeli zbycie przez wierzyciela umieszczonego w
spisie, o którym mowa w art. 21 ust.1 pkt 5 ustawy, jest dozwolone, jak w
rozpoznawanej sprawie, to uznanie, że nabywcy takiej wierzytelności nie
przysługuje uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o uchylenie ugody
restrukturyzacyjnej, na podstawie art. 15 ustawy, prowadzi do wniosków, które
trudno akceptować.
Trzeba zauważyć, że wspomniane uprawnienie jest ściśle związane z
posiadaniem przez osobę wymienioną w art. 21 ust. 1 pkt 5 ustawy wierzytelności
wymienionej także w spisie. Co więcej, należy uznać, że uprawnienie to przysługuje
takiej osobie nie ze względu na umieszczenie jej w spisie, lecz dlatego, że
uprawnienie to jest związane z wierzytelnością. Gdyby przyjąć, że ugoda
restrukturyzacyjna dotyczy nie wierzytelności wymienionych w spisie, lecz osób, do
których wierzytelności te należą w chwili zgłaszania wniosku o jej zawarcie, to w
razie zbycia takiej wierzytelności w trakcie postępowania zmierzającego do
zawarcia ugody nabywca wierzytelności nie byłby związany tą ugodą. Wniosek taki
jest nie do przyjęcia, gdyż w ten sposób przez zbycie wierzytelności można by się
uchylić od skutków ugody, co podważałoby sens jej zawierania. Związanie nabywcy
wierzytelności objętej spisem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 5, ugodą
restrukturyzacyjną potwierdza art. 12 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że ugoda
wiąże wszystkich wierzycieli należności cywilnoprawnych wymienionych w spisie.
Należy przyjąć, że w tym przepisie chodzi nie o samych wierzycieli wymienionych w
spisie, lecz o przysługujące im wierzytelności, zatem zmiana wierzyciela takiej
wierzytelności nie wpływa na związanie nabywcy ugodą restrukturyzacyjną.
Skoro nabywca wierzytelności jest związany ugodą, to brak podstaw, aby
odmawiać mu uprawnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy, w ten bowiem sposób
wierzyciela, muszącego przestrzegać warunków ugody, pozbawiałoby się jedynego
uprawnienia, za pomocą którego może on wpływać na jej treść. Zważywszy, że
warunki zawarcia ugody zostały ściśle określone w art. 12 i 13 ustawy, to w razie
gdy została zawarta z wyraźnym naruszeniem tych warunków lub jest oczywiście
krzywdząca dla nabywcy wierzytelności, byłby on pozbawiony prawa do
kwestionowania takiej ugody przed sądem. Z drugiej strony, chociaż mógł
skutecznie nabyć taką wierzytelność w trakcie postępowania zmierzającego do
zawarcia ugody, byłby nią związany. Taka wykładnia przepisów dotyczących ugody
restrukturyzacyjnej jest niedopuszczalna, gdyż prowadzi do konieczności
przestrzegania ugody restrukturyzacyjnej sprzecznej z przepisem prawa i wyraźnie
krzywdzącej nabywcę wierzytelności.
Poczynione uwagi wskazują, że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o
uchylenie ugody restrukturyzacyjnej należy uznać za związane z wierzytelnością, a
nie z osobą, której wierzytelność przysługuje. Z art. 509 § 2 k.c. wynika, że przelew
przenosi na nabywcę nie tylko samą wierzytelność, ale również wszystkie związane
z nią prawa. W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego prawa związane z
wierzytelnością pojmuje się szeroko (zob. wyroki z dnia 3 września 1998 r., I CKN
822/97, OSNC 1999, nr 2, poz. 39, z dnia 24 maja 1999 r., II CKN 342/98, nie publ.
oraz z dnia 30 października 2002 r., V CKN 1542/00, nie publ.). Do praw
związanych z wierzytelnością, które przechodzą na nabywcę wraz z wierzytelnością
objętą postępowaniem restrukturyzacyjnym, należy więc zaliczyć także uprawnienie
do wystąpienia do sądu z wnioskiem o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej,
określone w art. 15 ustawy.
Mając to na względzie powyższe, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej
(art. 390 k.p.c.).