Uchwała SN z 22 lutego 2007, sygn. III CZP 155/06
Data orzeczenia
22 lutego 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)
Sędzia SN Maria Grzelka
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Federacji Konsumentów w W.
działającej na rzecz Ewy D. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń na
Życie S.A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu
jawnym w dniu 22 lutego 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez
Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 listopada 2006 r.:
"Czy w sprawie podlegającej rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym
pobiera się od apelacji opłatę stałą w takiej samej wysokości jak od wniesionego
pozwu – niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, czy też pobiera się opłatę
stałą ustaloną zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398-) odpowiednio do wartości
przedmiotu zaskarżenia?"
podjął uchwałę:
W postępowaniu uproszczonym pobiera się od apelacji opłatę stałą w
takiej samej wysokości jak od pozwu, niezależnie od wartości przedmiotu
zaskarżenia.
Uzasadnienie
Federacja Konsumentów w W., działając na rzecz Ewy D., domagała się
zasądzenia od Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń na Życie S.A. kwoty 6000 zł z
ustawowymi odsetkami tytułem zwaloryzowanego świadczenia z umowy
ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci. Sąd Rejonowy w Poznaniu w postępowaniu
uproszczonym wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2006 r. zasądził od pozwanego na
rzecz powódki kwotę 3394,82 zł z ustawowymi odsetkami, a w pozostałym zakresie
powództwo oddalił. Pozwany, zaskarżył ten wyrok w części, oznaczając wartość
przedmiotu zaskarżenia na kwotę 1998,82 zł. Od wniesionej apelacji uiścił opłatę w
kwocie 100 zł.
Sąd Okręgowy w Poznaniu powziął poważną wątpliwość, której dał wyraz w
postanowieniu z dnia 9 listopada 2006 r., podjętym na podstawie art. 390 § 1
k.p.c. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”), w sprawach
o roszczenia majątkowe regułą jest pobranie od apelacji opłaty stosunkowej w
wysokości 5% wartości przedmiotu zaskarżenia. Od tej zasady przewidziano w
dalszych przepisach ustawy o kosztach wiele wyjątków. Wynikają one przede
wszystkim z unormowań przewidujących pobranie określonej opłaty stałej od pozwu
bądź wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie. Przepisy te mają, na
podstawie art. 18 ust. 2 u.k.s.c., zastosowanie także do apelacji, skargi kasacyjnej,
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
interwencji głównej, skargi o wznowienie postępowania i skargi o uchylenie wyroku
sądu polubownego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba
podkreślić, że stosowanie przepisów przewidujących pobranie opłaty od pozwu lub
wniosku od pism objętych hipotezą tego przepisu – jak wynika z jego treści –
następuje wprost, a nie odpowiednio.
Można ponadto wyróżnić grupę przepisów nakazujących pobranie opłaty stałej
w określonej wysokości od konkretnych pism procesowych (por. art. 23 pkt 2, art.
35 ust .1 czy art. 50 ust. 1 u.k.s.c.). W pewnym stopniu odmiennie uregulowano
wysokość i rodzaj opłat w sprawach o prawa niemajątkowe, gdyż w tym zakresie
brak przepisu ogólnego, który określałby co do zasady wysokość opłaty w tej
kategorii spraw. Poprzestano na stwierdzeniu, że pobiera się w nich opłatę stałą w
jednakowej wysokości, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości
przedmiotu zaskarżenia, która nie może być niższa niż 30 zł i wyższa niż 5000 zł
(art. 12 u.k.s.c.).
W praktyce nierzadko okazuje się, że podlegające opłacie pismo procesowe
formalne wyczerpuje hipotezy różnych przepisów. Do rozstrzygnięcia takich kolizji w
zakresie norm tego samego rzędu ma zastosowanie reguła lex specialis derogat
legi generali, a jej stosowanie do przepisów określających wysokość opłaty
stosunkowej w sprawach o prawa majątkowe wynika wprost z art. 13 u.k.s.c.
Ustawodawca wyłączył jednak częściowo jej stosowanie w art. 12 u.k.s.c., który
przewiduje pobranie opłaty stałej w niektórych sprawach o prawa majątkowe,
wprowadzenie więc w tym przepisie szczególnym takiej opłaty stałej wyłącza w tych
wypadkach pobranie opłaty stosunkowej na podstawie art. 13 u.k.s.c.
Wysokość opłat w postępowaniu uproszczonym reguluje art. 28 u.k.s.c., który
przewiduje opłaty stałe w czterech różnych wysokościach, w zależności od wartości
przedmiotu sporu lub umowy. Skoro w postępowaniu tym rozpoznaje się tylko
niektóre sprawy majątkowe (art. 5051
k.p.c.), to jest to unormowanie szczególne w
stosunku do opłaty stosunkowej określonej w art. 13 u.k.s.c. Poza tym, jak wynika z
poczynionych uwag, w postępowaniu uproszczonym art. 28 u.k.s.c. powinien być
stosowany wprost do określenia opłaty należnej od pism objętych hipotezą art. 18
ust. 2 u.k.s.c., co polega na zastąpieniu użytego w tym przepisie zwrotu „pobiera się
od pozwu” terminem „pobiera się od apelacji”. Z przepisów tych wynika, że w
postępowaniu uproszczonym pobiera się od apelacji opłatę stałą; przy wartości
przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu umowy do 2000 zł – w wysokości 30 zł,
do 5000 zł – w wysokości 100 zł, do 7500 zł – w wysokości 250 zł, a przy wartości
przekraczającej tę kwotę – w wysokości 300 zł. Taki sposób rozumienia tych
przepisów nie może budzić wątpliwości, zwłaszcza że na gruncie ustawy o kosztach
sądowych właśnie wykładnia językowa powinna mieć znaczenie podstawowe, gdyż
ze względu na jej fiskalny charakter wymaga ścisłej, deklaratywnej interpretacji,
która gwarantuje jednakowość wyników, a tym samym jednolitość praktyki oraz
stabilność i pewność prawną. W związku z tym odstępstwa w kierunku innych
metod wykładni wymagają ważnych powodów i szczególnej ostrożności (por.
uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP
109/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 105).
Także w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP
91/06 (OSNC 2007, nr 9, poz. 127) wyrażony został pogląd, że w sprawie
gospodarczej rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym pobiera się od
apelacji opłatę stałą określoną w art. 28 w związku z art. 18 ust 2 u.k.s.c. Zawarte w
niej rozważania dotyczyły jednak głównie dopuszczalności stosowania do pism w
postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych art. 28 u.k.s.c.,
wprowadzającego opłaty stałe w postępowaniu uproszczonym.
Za pobraniem od apelacji w postępowaniu uproszczonym opłaty stałej
przewidzianej w art. 28 u.k.s.c. dla przedziału kwot, w którym mieści się wartość
przedmiotu sporu lub umowy, przemawiają także argumenty pozajęzykowe. Przede
wszystkim opłata stała zdefiniowana została w art. 12 u.k.s.c. jako opłata w
wysokości jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości
przedmiotu zaskarżenia, która nie może być niższa niż 30 zł i wyższa niż 5000 zł.
Artykuł 28 u.k.s.c., wprowadzający zależność między wartością przedmiotu sporu
lub wartością przedmiotu umowy i wysokością należnej opłaty stałej, stanowi zatem
wyjątek od tej zasady, a więc nie powinien być interpretowany rozszerzająco.
Poza tym wysokość opłaty stałej w postępowaniu uproszczonym może być
określona albo według kryterium wartości przedmiotu sporu, albo na podstawie
wartości przedmiotu umowy. Tymi samymi przesłankami ustawodawca posłużył się
w art. 5051
k.p.c., wyodrębniając rodzaje spraw podlegających rozpoznaniu w
postępowaniu uproszczonym. Próba zastosowania, na podstawie art. 13 u.k.s.c. w
drodze analogii, do opłaty od apelacji kryterium wartości przedmiotu zaskarżenia –
pomijając zastrzeżenia co do możliwości jego zastosowania – nie wchodzi w
rachubę, gdyż podstawą określenia opłaty należnej od pozwu jest wartość
przedmiotu umowy. (...)
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.