Postanowienie SN z 16 marca 2007, sygn. I CNP 9/07
Data orzeczenia
16 marca 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Barbara Myszka
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 16 marca 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Barbara Myszka
w sprawie ze skargi A.W.
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego
w W. z dnia 23 października 2003 r., sygn. akt [...]
w sprawie z powództwa H.M.
przeciwko A.W.
o ustalenie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 marca 2007 r.,
odrzuca skargę.
2
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w W. – po rozpoznaniu sprawy z powództwa H.M. przeciwko
A.W. – wyrokiem z dnia 23 października 2003 r. ustalił, że zrzeczenie się przez
W.M. członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej w R. jest nieważne. Apelacja
pozwanej od tego wyroku została postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 27
października 2004 r. odrzucona, na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 13
czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z
2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.), z powodu nieuiszczenia pomimo wezwania należnej
opłaty. Pozwana wniosła na postanowienie odrzucające jej apelację zażalenie, lecz
zostało ono przez Sąd Apelacyjny oddalone postanowieniem z dnia 28 lutego 2005
r.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
Sądu Okręgowego z dnia 23 października 2003 r. A.W. zarzuciła naruszenie art. 1
§ 1 i art. 22 „ustawy Prawo spółdzielcze z 1982 r.”, art. 321 § 1 k.p.c. oraz art. 31,
art. 32 i art. 36 § 2 k.r.o., a także naruszenie podstawowych zasad porządku
prawnego, takich jak pewność co do przedmiotu postępowania sądowego i
niedziałanie prawa wstecz.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4241
§ 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej
instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie
została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze
przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
W wyjątkowych wypadkach – jak stanowi § 2 powołanego artykułu – gdy
niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku
prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga
przysługuje także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie
w sprawie wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie
skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana
3
lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków
prawnych.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP
4/06, przepis art. 4241
§ 1 k.p.c. wyraża zasadę, że przesłanką dopuszczalności
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest
wykorzystanie przez stronę przysługujących jej środków prawnych. Wyjątek od tej
zasady przewiduje art. 4241
§ 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona nie skorzystała
z przysługujących jej środków prawnych, uzależnia dopuszczalność skargi od
kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku oraz
występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej
z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych
wolności, albo praw człowieka i obywatela (zob. OSNC 2006, nr 6, poz. 113).
Skarżąca, wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia Sądu pierwszej instancji, twierdziła, że po wniesieniu apelacji korzystała
z poradnictwa biura pomocy prawnej i kierowała do Sądu przygotowywane dla niej
przez biuro projekty pism, które miały wstrzymać konieczność uiszczenia wpisu od
apelacji. Fakt, że była przekonana o prawidłowości swoich działań na skutek porad
osób, którym ufała, stanowi – jej zdaniem – wyjątkową okoliczność
usprawiedliwiającą nieskuteczność apelacji i konieczność wniesienia skargi od
orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji.
Analizując przyczyny nieskorzystania przez skarżącą z przysługującego jej
środka odwoławczego w postaci apelacji, nie można przyjąć, że zachodzi
wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 4241
§ 2 k.p.c. Skarżąca podczas
długotrwałego postępowania zapoczątkowanego wniesieniem apelacji występowała
w zasadzie bez profesjonalnego pełnomocnika, niemniej podejmowała
ukierunkowane czynności, uzyskała częściowe zwolnienie od kosztów sądowych,
ustanowiła pełnomocnika procesowego będącego adwokatem, a następnie
zrezygnowała z jego pomocy, oznajmiając, że chce się bronić sama (k. 166 i 172).
Wyłączną przyczyną nie skorzystania z możliwości skutecznego złożenia apelacji
było nieuiszczenie przez skarżącą należnej opłaty, mimo udzielonego jej
częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Nie skorzystanie z apelacji nie
nastąpiło zatem w okolicznościach, które można by uznać za wyjątkowy wypadek
4
w rozumieniu art. 4241
§ 2 k.p.c. Jak przykładowo wskazał Sąd Najwyższy, istnienie
wyjątkowego wypadku może wchodzić w rachubę w sytuacji, w której strona nie
skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu ciężkiej choroby,
katastrofy, klęski żywiołowej lub uzyskania błędnej informacji od pracownika sądu
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06 oraz
z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, niepubl.). Tego rodzaju okoliczności
skarżąca nie wskazała.
Skarżąca nie wykazała też, by charakter zarzucanego naruszenia, które – jej
zdaniem – doprowadziło do niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku,
przemawiał za uznaniem go za wyjątkowe. Powołując się na naruszenie zasady lex
retro non agit nie wskazała przyczyn, dla których skuteczność zrzeczenia się
w 1996 r. członkostwa w spółdzielni miałaby podlegać ocenie na podstawie
przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach
i ich związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) ani nie podjęła próby wykazania, by
pod rządem tej ustawy spółdzielcze prawo do lokalu, przyznane w drodze
przydziału jednemu z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej, nie
miałoby być przedmiotem majątku wspólnego małżonków.
Przewidziane w art. 4241
§ 2 k.p.c. wyjątkowe wypadki, umożliwiające
złożenie skargi od prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej
instancji, powinny być jednoznacznie wykazane. W wypadku powołania się na
naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest wykazanie, że
dana zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz
dokładne określenie w jaki sposób doszło do jej naruszenia (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, niepubl. oraz z dnia
6 grudnia 2006 r., V CNP 142/06, niepubl.). Podniesiony przez skarżącą zarzut
naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego jest ogólnikowy i nie zawiera
dostatecznych argumentów świadczących o występowaniu niezgodności z prawem
o kwalifikowanym charakterze. Konkludując trzeba stwierdzić, iż nie zachodzi
wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 4241
§ 2 k.p.c. Jeżeli zaś nie zachodzi
wyjątek, o którym mowa w powołanym przepisie, skarga podlega odrzuceniu.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248
§ 2 k.p.c.
postanowił, jak w sentencji.