Uchwała SN z 19 kwietnia 2007, sygn. III CZP 6/07
Data orzeczenia
19 kwietnia 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jacek Gudowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Antoni Górski
Sędzia SN Marian Kocon
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela "B.G.Ż." S.A. w W.
prowadzonej przez komornika sądowego rewiru pierwszego przy Sądzie
Rejonowym w Lesznie przy uczestnictwie wierzycieli "B.Z.W." S.A. w W., "K.B." S.A.
w W., Jana S., "W.S.G." sp. z o.o. w P., Ewy M. i Skarbu Państwa – Sądu
Rejonowego w P. przeciwko dłużnikowi Romanowi M. o egzekucję z nieruchomości,
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 kwietnia
2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu
postanowieniem z dnia 22 listopada 2006 r.:
"Czy w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.1398)
zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów
sądowych rozpoznaje sąd odwoławczy w składzie jednego sędziego, czy też w
składzie trzech sędziów?"
podjął uchwałę:
Przepis art. 397 § 2 k.p.c. w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 28
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.
1398 ze zm.) ma zastosowanie także w sprawach wszczętych przed dniem
wejścia w życie tej ustawy.
Uzasadnienie
W sprawie o egzekucję z nieruchomości, wszczętej przed dniem wejścia w życie
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.
Nr 167, poz. 1398), Sąd Rejonowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 września
2006 r. oddalił wniosek dłużnika Romana M. o zwolnienie od kosztów sądowych.
Dłużnik wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego, a Sąd Okręgowy
w Poznaniu, rozpoznając to zażalenie, powziął poważne wątpliwości, którym dał
wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym,
przytoczonym na wstępie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Koszty sądowe w sprawach cywilnych są odrębnym, samodzielnym elementem
systemu prawa publicznego, stanowiącym instrument polityki państwa służący
regulowaniu relacji stron stosunków procesowych oraz – w szerszym ujęciu –
stymulowaniu decyzji jednostek dotyczących sposobu prowadzenia swoich
interesów i doboru środków ich ochrony. Spełniają kilka funkcji, wśród których –
poza ważną funkcją społeczną (racjonalizowanie zakresu ochrony prawnej) i
organizacyjną (usprawnianie pracy sądów) – jest także funkcja fiskalna (częściowy
zwrot kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości) (por. np. wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 7 września 2004 r., P 4/2004, OTK Zb.Urz. 2004, nr 8, poz.
81 lub uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1992 r., III CZP 143/92,
OSNCP 1993, nr 5, poz. 78). Z tych względów dziedzina kosztów sądowych jest
tradycyjnie regulowana odrębnym, kompleksowym aktem prawnym normującym jej
całokształt, w tym przede wszystkim zasady i tryb pobierania kosztów, zasady ich
zwrotu oraz umarzanie, rozkładanie na raty i odraczanie należności sądowych.
W taki właśnie sposób reguluje dziedzinę kosztów ustawa z dnia 28 lipca 2005 r.
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. –
dalej: „ustawa”), którą objęto także zasady zwalniania od kosztów sądowych –
normowane dotychczas w kodeksie postępowania cywilnego – oraz wysokość
opłat, ustalaną wcześniej w drodze rozporządzeń Rady Ministrów (por. wyrok
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 maja 2003 r., P 21/2001, OTK Zb.Urz. 2003, nr
5, poz. 37). Jak większość ustaw regulujących określoną „dziedzinę spraw” w
rozumieniu § 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r.
w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz.U. Nr 100, poz. 908), także ustawa o
kosztach sądowych – dokonująca bardzo istotnych przekształceń w zakresie
kosztów sądowych w sprawach cywilnych – zawiera, oprócz przepisów
merytorycznych (materialnych i formalnych, ogólnych i szczególnych), także liczne
przepisy zmieniające, uchylające, przejściowe i dostosowujące.
Przepisy zmieniające zawarte w tytule VI dotyczą wielu ustaw, w tym przede
wszystkim kodeksu postępowania cywilnego (art. 126 ustawy), znaczna część z
nich nie wiąże się jednak bezpośrednio z dziedziną kosztów sądowych, lecz ma
charakter dostosowujący. Przykładem takich przepisów jest art. 126 pkt 1 ustawy,
adaptujący art. 9 k.p.c. do art. 78 ustawy, albo art. 126 pkt 10 harmonizujący
przepisy kodeksu postępowania cywilnego o pismach procesowych z terminologią i
ogólnymi założeniami ustawy o kosztach sądowych. Charakter instrumentalny
(dostosowujący) ma niewątpliwie również art. 126 pkt 19 ustawy, którego mocą w
art. 397 § 2 k.p.c. dodano zdanie drugie w brzmieniu: „Rozpoznanie zażalenia na
postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych lub
cofnięcia takiego zwolnienia, odrzucenia wniosku o zwolnienie oraz nałożenia na
stronę obowiązku uiszczenia kosztów i skazania na grzywnę następuje w składzie
jednego sędziego.” Celem tego przepisu nie jest uregulowanie jakiejś kwestii w
dziedzinie kosztów sądowych, normowanej przepisami merytorycznymi ustawy, lecz
zmiana normy prawa procesowego mająca na celu – przez zredukowanie
liczebności składu rozpoznającego zażalenie – usprawnienie i przyspieszenie
postępowania odwoławczego. Przepis ten, jako dotyczący składu sądu, ma również
charakter ustrojowy.
W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że art. 126 pkt 19 ustawy, dokonujący
zmiany w art. 379 § 2 k.p.c., nie jest przepisem „o kosztach sądowych” w ujęciu
przedstawionym na wstępie, a więc także w rozumieniu art. 149 § 1 ustawy, a
zatem nie dotyczy go – zawarta w tym przepisie – norma intertemporalna
wprowadzająca na grunt kosztów sądowych zasadę stadialności, nakazującą
stosowanie przepisów dotychczasowych do czasu zakończenia postępowania w
danej instancji. Oznacza to, że art. 379 § 2 zdanie drugie uzyskał moc z chwilą
wejścia w życie ustawy i obowiązuje bezzwłocznie, a więc ma zastosowanie także
w sprawach toczących się w dniu wejścia w życie ustawy, zgodnie z dominującą w
prawie cywilnym procesowym zasadą natychmiastowego działania ustawy nowej
(por. np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego –
zasady prawnej – z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz.
53).
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.