Wyrok z 8 kwietnia 2022, sygn. II C 1619/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2022 roku

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie Wydział II Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSO Małgorzata Dubinowicz – Motyk

Protokolant: Marzena Przybysz - Zaklika

po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2022 roku na rozprawie

sprawy z powództwa J. W. (1) i H. W.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W.

o zapłatę kwoty 288 076,59zł

I zasądza od pozwanego (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz powodów J. W. (1) i H. W. kwotę 288 076,59zł (dwieście osiemdziesiąt osiem tysięcy siedemdziesiąt sześć złotych pięćdziesiąt dziewięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 lipca 2020 roku do dnia zapłaty;

II zasądza od pozwanego (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz powodów J. W. (1) i H. W. kwotę 11834zł (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt II C 1619/20

UZASADNIENIE

W dniu 18 listopada 2020 roku J. W. (1) i H. W. wnieśli pozew przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., domagając się zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów kwoty 288 076,59zł – stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych uiszczanych na rzecz pozwanego w wyższej niż należna wysokości w okresie od 18 listopada 2010 roku do 23 czerwca 2016 roku - z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 lipca 2020 roku do dnia zapłaty. Uzasadniając żądanie powodowie wskazywali, że zawarta przez strony umowa o kredyt hipoteczny zawiera klauzule abuzywne dotyczące indeksacji kwoty kredytu do franka szwajcarskiego, a przeliczenie wysokości uiszczonych przez powodów rat kredytu z pominięciem indeksacji prowadzi do wniosku, że powodowie w okresie od listopada 2010 roku do czerwca 2016 roku nienależnie wpłacili na rzecz strony pozwanej kwotę 288 076,59zł. (k.4-26)

(...) Bank (...) S.A. w W. domagał się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia na swoją rzecz od powodów kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany zaprzeczał temu, by kwestionowane przez powodów postanowienia umowy były abuzywne i skutkowały nieważnością umowy kredytu. Z ostrożności procesowej i na wypadek unieważnienia przez sąd umowy kredytu (zasadności czego strona pozwana przeczyła), pozwany podniósł ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zapłatę przez pozwanych kwoty 600 000zł tytułem zwrotu kwoty kredytu i o zapłatę kwoty 77 779,69zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, a na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia – pozwany zgłosił ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 600 000zł i kwoty 77 779,69zł. (k.116-154)

Do chwili zamknięcia rozprawy strony podtrzymywały swoje stanowiska. (e-protokół rozprawy z 1 kwietnia 2022 roku)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 6 czerwca 2008 roku pomiędzy poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) Bank S.A. w W. a H. W., J. W. (1) i J. W. (2) zawarta została umowa kredytu na cele mieszkaniowe nr (...). Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 600 000zł, denominowanego (waloryzowanego) w walucie (...), na okres do 20 czerwca 2033 roku, przeznaczonego na zakup zabudowanej nieruchomości gruntowej w M. przy ul. (...).

Strony postanowiły, iż bank wypłaci kredyt w trzech transzach, na rachunek sprzedawcy w/w nieruchomości, przy czym wskazano, iż kredyt jest wykorzystywany w złotych, z jednoczesnym przeliczeniem kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla (...) zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu. Uzgodniono, iż obowiązkiem powodów jest spłata kredytu wraz z oprocentowaniem do czerwca 2023 roku, w ratach miesięcznych, zaś wysokość rat kapitałowo - odsetkowych miała być określona w (...). Spłata rat następować miała w złotych, po uprzednim przeliczeniu raty według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu spłaty. W treści umowy wskazano, że wysokość rat w złotych jest zależna od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w banku w dniu spłaty, tym samym – zmiana wysokości kursu waluty ma wpływ na wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu.

Umowa precyzowała, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne – stanowi ono sumę zmiennej stawki odniesienia (czyli stawki rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny) oraz stałej marży banku w wysokości 2,25 punktów procentowych.

Elementem wzorca umowy było oświadczenie kredytobiorców, iż zostali poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut i rozumieją wynikające z tego konsekwencje, a także akceptują zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w (...), sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu i warunków jego spłaty.

Integralną częścią umowy były „Ogólne warunki kredytowania w zakresie udzielania kredytów na cele mieszkaniowe i pożyczek hipotecznych”.

Dowód: umowa kredytu z 6 czerwca 2008 roku (k.32-34), aneks nr (...) (k.36), ogólne warunki kredytowania (k.37-39)

J. i H. małżonkowie W. oraz ich córka J. W. (2) poszukiwali możliwości uzyskania kredytu w wysokości 600 000zł aby sfinansować nabycie domu jednorodzinnego dla J. W. (2) i jej dziecka. Powodowie skontaktowali się z pracownikami (...) Bank S.A., jednakże na wstępie zostali poinformowani, że z uwagi na wiek J. W. (1) i H. W. nie mają szans na uzyskanie kredytu „złotówkowego”, natomiast mogliby uzyskać kredyt w kwocie 600 000zł indeksowany do (...). Pracownik banku pobieżnie wyjaśniał powodom i J. W. (2) mechanizm indeksacji i sposób wykonywania umowy (tj. fakt wyrażenia rat kredytu w (...) i sposób ustalenia wysokości raty kredytu w złotych polskich). Powodowie nie byli informowani o istocie i rozmiarach ryzyka kursowego – w szczególności nie przedstawiono im symulacji wzrostu zadłużenia z tytułu kredytu i wzrostu wysokości rat kredytu w razie znaczącej zmiany kursów (...), frank szwajcarski był opisywany jako waluta stabilna, powodowie byli zachęcani do wnioskowania o kredyt w wyższej wysokości. Powodowie nie byli informowani o mechanizmach ustalania przez bank własnych kursów kupna i kursów sprzedaży dla walut obcych. Dowody: zeznania świadka J. W. (2) e-protokół rozprawy z dnia 21 stycznia 2022 roku, zeznania powodów e-protokół rozprawy z 1 kwietnia 2022 roku

Kredyt został wypłacony w transzach w dniu 29 czerwca 2008 roku, 5 sierpnia 2008 i 14 listopada 2008 roku, poprzez wypłatę łącznej kwoty 600 000zł, którą następnie przeliczono jako równowartość 296 084,54 CHF. Dowód: zaświadczenie (k.41-43)

Powodowie J. i H. małż. W. uiszczali raty kredytu od czerwca 2008 roku, początkowo – raty odsetkowe, a od czerwca 2009 roku raty kapitałowo – odsetkowe. W okresie od czerwca 2008 roku do czerwca 2016 roku powodowie zapłacili z tego tytułu kwotę 1 048 292,29zł, przy czym ich wpłaty były przeliczane przez bank na (...). W dniu 23 czerwca 2016 roku kredyt został w całości, przed terminem, spłacony. Dowód: zaświadczenie k.41-43, oświadczenie o spłacie kredytu k.44, zestawienie wpłat k.161, zeznania świadka J. W. (2) e-protokół rozprawy z dnia 21 stycznia 2022 roku, zeznania powodów e-protokół rozprawy z 1 kwietnia 2022 roku

Już po spłacie kredytu, około 2019-2020 roku z doniesień medialnych powodowie dowiedzieli się o abuzywności zapisów w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych. W czerwcu 2020 roku J. W. (1), J. W. (2) i H. W. złożyli w pozwanym banku reklamację dotyczącą umowy o kredyt nr (...), twierdząc że umowa ta była nieważna i domagając się niezwłocznego zwrotu spełnionych przez siebie w jej wykonaniu w okresie od lipca 2010 roku do maja 2020 roku świadczeń w łącznej kwocie 655 254,67zł, ewentualnie – zwrotu „nadpłaconych” świadczeń w kwocie 291 169,86zł. W reklamacji wskazano, że postanowienia umowy normujące indeksację mają charakter abuzywny, a ich wyeliminowanie skutkuje nieważnością umowy. W/w pismo doręczono (...) Bank (...) S.A. w W. w dniu 1 lipca 2020 roku. Strona pozwana odmówiła zapłaty, twierdząc że zawarta przez strony umowa kredytu była ważna i nie zawierała niedozwolonych postanowień umownych dotyczących indeksacji walutowej. Dowód: korespondencja przedprocesowa stron (k.45-49), zeznania świadka J. W. (2) e-protokół rozprawy z dnia 21 stycznia 2022 roku, zeznania powodów e-protokół rozprawy z 1 kwietnia 2022 roku

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo okazało się uzasadnione.

Sąd stoi na stanowisku, iż zapisy §2 ust.2, §4 ust. 1a oraz §9 ust.2 zd. 3 i 4 umowy stron stanowią klauzule niedozwolone w rozumieniu art. 385 ¹ kc oraz że owa wadliwość umowy skutkowała nieważnością umowy.

Zgodnie z art. 385 ¹ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przy czym nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Przez „postanowienia określające główne świadczenia stron” rozumie się zapisy umowy dotyczące świadczeń ją charakteryzujących. W ocenie Sądu, przy umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej, klauzula indeksacyjna przewidująca „przeliczenie” wypłacanych i wpłacanych kwot ze złotych polskich na franki szwajcarskie i określająca kurs wymiany (...), dotyczy głównego zobowiązania kredytobiorcy. Służy ona bowiem do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej i do ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu podlegających spłacie w złotych polskich, a więc – decyduje o wysokości podstawowego świadczenia kredytobiorcy i wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt. Ponadto, istotą umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej jest istnienie ryzyka kursowego, a kwestionowane przez powodów klauzule tworzą mechanizm indeksacji i różnic kursów walutowych (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 roku w sprawie C 51/17, z dnia 14 marca 2019 roku w sprawie C 118/17 i z dnia 3 października 2019 roku w sprawie C 260/18, wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2019 roku w sprawie V ACa 490/18, z dnia 30 grudnia 2019 roku w sprawie I ACa 697/18).

Analizowanych zapisów zamieszczonych w §2 ust.2, §4 ust. 1a oraz §9 ust.2 zd. 3 i 4 umowy nie można potraktować jako jednoznacznie sformułowanych, w rozumieniu art. 385 ¹ kc, ponieważ nie precyzują one w jakikolwiek weryfikowalny sposób metod ustalania przez pozwany bank (...) kursów kupna i sprzedaży (...). Kurs ten miał zaś służyć do określenia wysokości zadłużenia kredytobiorcy i określenia wysokości rat spłaty kredytu, czyli podstawowych elementów zobowiązania. Sprecyzowanie tak istotnych elementów umowy pozostawione zostało decyzji strony pozwanej, ponieważ parametry uwzględniane przez pozwany bank przy kształtowaniu kursów nie zostały opisane ani w umowie ani w towarzyszącym jej regulaminie. Tymczasem w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 18 listopada 2021 roku w sprawie C-212/20) wskazano, że w umowie kredytu powinny znaleźć się zapisy ustalające cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, a także że powinny one być na tyle skonkretyzowane by konsument zrozumiał sposób ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu i miał możliwość samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę. Zapisy zamieszczone w spornych postanowieniach umowy stron w oczywisty sposób warunku tego nie spełniają. Po drugie – przez wyrażenie klauzul waloryzacyjnych umowy kredytowej prostym i zrozumiałym językiem należy rozumieć takie ich sformułowanie, by kredytobiorcy zapewnić informacje wystarczające do podjęcia przez niego świadomej i rozważnej decyzji, a ciężar udowodnienia wykonania tych obowiązków przedumownych spoczywa na banku. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie uznawał, że wymóg wyrażania warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (por wyroki w sprawach C-26/13, C-96/14, C-186/16, C-51/17, C-118/17 i C-776/19). W rozpoznawanej sprawie strona pozwana nie zaoferowała dowodów wykazujących, iż J. W. (1), H. W. i J. W. (2) zostali należycie, w przytoczonym znaczeniu, poinformowani o ryzyku kursowym wiążącym się z zawarciem umowy kredytu, w której kwota kredytu jest indeksowana do franka szwajcarskiego na 25 lat. Powodowie i świadek zeznali, że rozmowy prowadzone z nimi przed zawarciem umowy kredytu koncentrowały się na wyjaśnieniu ich mechanizmu spłaty kredytu (tj. że raty kredytu będą wyrażone we frankach szwajcarskich i spłacane w złotych polskich poprzez potrącenie z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego powodów) i uspokajających stwierdzeniach iż frank szwajcarski jest walutą stabilną, a strona pozwana nie przedstawiła dowodów by powodom doręczono rzeczowe i szczegółowe informacje o istocie, rozmiarach i konsekwencjach ryzyka kursowego. Samo zawarcie we wzorcu umowy oświadczenia, że kredytobiorca został poinformowany o ryzyku kursowym (§11 ust.4 umowy) oznacza jedynie formalne i szczątkowe wypełnienie omawianego warunku. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w uzasadnieniu wyroku C-776/19 podał, że obowiązkiem przedsiębiorcy jest przedstawienie możliwych zmian kursów wymiany walut i ryzyka związanego z zawarciem umowy, aby umożliwić konsumentowi zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągnąć za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, ale i zrozumienie rzeczywistego ryzyka na które jest on narażony w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie względem waluty rozliczeniowej. Zeznania powodów nie wykazują, by poprzednik prawny pozwanego banku przedstawił powodom rzetelne informacje o zakresie ryzyka walutowego, a to zaniechanie uniemożliwia przyjęcie, by klauzule zamieszczone w §2 ust.2, §4 ust. 1a oraz §9 ust.2 zd. 3 i 4 umowy wyrażone były prostym i zrozumiałym językiem w rozumieniu art. 385 ¹§1 kc interpretowanego zgodnie z art. 4 ust.2 dyrektywy 93/13.

Z tej przyczyny, kwestionowane postanowienia umowy stron mogły być przedmiotem oceny przez pryzmat przesłanek z art. 385 ¹ kc.

Strona pozwana nie twierdziła i nie wykazała, by w/w kwestionowane postanowienia umowy stron zostały uzgodnione indywidualnie z J. W. (1), H. W. i J. W. (2), co skutkuje przyjęciem, że sytuacja taka nie miała miejsca - art. 385 ¹§1 i 4 kc. Sąd oczywiście dostrzega, iż powodowie podpisali umowę, w której treści zamieszczono oświadczenie, iż kredytobiorca akceptuje zasady funkcjonowania kredytu waloryzowanego w walucie wymienialnej, w szczególności zasady określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w §2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w §4 umowy, warunków jego spłaty określone w §9 umowy (§11 ust. 5). Nie jest to jednak tożsame z przyjęciem, że kwestionowane postanowienia umowne są efektem wspólnych, indywidualnie uzgodnionych z powodami, pertraktacji. Podpisanie przez powodów w/w postanowień umowy, zamieszczonych przez pozwany bank we wzorcu umowy, nie oznacza że powodowie mieli szansę realnego oddziaływania na treść w/w postanowień, a zdaje się świadczyć o tym, że poprzednik prawny pozwanego banku usiłował narzucać swoim klientom postanowienia zmierzające do pozbawienia ich ochrony przewidzianej w art. 385 ¹ kc. Zeznania powodów i świadka wskazywały zaś, że procedura podpisania umowy sprowadzała się do udostępnienia powodom przygotowanej już umowy, umożliwieniu im jej przeczytania i odebraniu podpisanego egzemplarza umowy, zaś rozmowy poprzedzające zawarcie umowy powodowie opisywali jako nękanie ich kolejnymi propozycjami zaciągnięcia kredytu w wyższej kwocie. Strona pozwana nie zgłosiła wniosku o przesłuchanie w charakterze świadków osób współpracujących z powodami na etapie poprzedzającym zawarcie umowy i w chwili zawierania umowy, a okolicznością irrelewantną była treść procedur obowiązujących w pozwanym banku, o jakich miałaby zeznawać świadek J. L..

Interpretacja przesłanki „sprzeczności z dobrymi obyczajami powodującej rażące naruszenie interesów konsumenta” jest ugruntowana w orzecznictwie. Mianowicie, postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, że konsument przyjąłby dane postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 roku w sprawie II CSK 19/18) oraz rażące naruszenie interesów konsumenta istnieje w razie nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującej niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej i jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2006 roku w sprawie I CK 297/05, wyrok Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2013 roku w sprawie I CSK 660/12). Sąd stoi na stanowisku, iż klauzula zamieszczona w §2 ust.2, §4 ust. 1a oraz §9 ust.2 zd. 3 i 4 umowy kształtuje prawa i obowiązki powodów sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco narusza ich interesy. Sprowadza się ona bowiem do przyznania bankowi uprawnienia do swobodnego ustalania kursów walut stosowanych przy określaniu wysokości zadłużenia z tytułu kredytu w chwili uruchomienia kredytu oraz przy określaniu wysokości spłacanych rat kredytu, a tym samym – modyfikowania salda zadłużenia kredytobiorców. Jak już omawiano, umowa zawiera jedynie odesłanie do tabeli kursów obowiązujących w banku w dniu wypłaty transz kredytu i dniu spłaty kolejnych rat, nie precyzując jak kursy te mają być ustalane. Zagwarantowanie stronie pozwanej prawa dowolnego (tj. nieweryfikowalnego) kształtowania poziomu kursu (...) i przez to wysokości zobowiązań kredytobiorcy wobec banku, rażąco narusza równowagę stron umowy kredytu. Zagadnienie to było przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 roku w sprawie III CSK 159/17 uznał, iż mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Ponieważ oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385 ² kc), bez znaczenia dla wyniku postępowania są argumenty przywoływane przez stronę pozwaną, iż w rzeczywistości przy wykonywaniu umowy bank nie ustalał dowolnie kursów walut i że miały one charakter „rynkowy”. Istotna jest bowiem treść umowy, a nie sposób jej późniejszego wykonywania przez strony (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 roku w sprawie III CZP 29/17). Z tego powodu nie miałyby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zeznania świadka K. D., ponieważ zmierzałyby one do odtworzenia praktyki strony pozwanej przy ustalaniu kursów (...). Podobnie – zbędne było odtwarzanie zasad funkcjonowania kredytów waloryzowanych do (...) czy finansowania owych kredytów. Trzeba podkreślić, że w dacie zawierania spornej umowy obowiązywały art. 385 ¹ kc – (...) kc, zakazujące zamieszczania w umowach z konsumentami zapisów sprzecznych z dobrymi obyczajami rażąco naruszających interesy konsumenta. Owo rażące naruszenie interesów J. W. (1) i H. W. polegało na takim ukształtowaniu treści stosunku umownego, który narażał powodów na niebezpieczeństwo dowolnego, korzystnego jedynie dla interesów ekonomicznych strony pozwanej, ustalania przez stronę pozwaną kursów (...) rzutujących na wysokość zobowiązania kredytobiorcy, niezależnie od tego czy pozwany bank lub jego poprzednik prawny możliwość tę wykorzystywał.

Zgodnie z art. 385 ¹§2 kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z §1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Jest to jednak możliwe jedynie wówczas, gdy umowa może obowiązywać bez abuzywnych postanowień (art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13). Z mocy przywołanego przepisu powodowie nie są związani §2 ust.2, §4 ust. 1a oraz §9 ust.2 zd. 3 i 4 umowy. Uwzględniając interpretację art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13 dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku C-19/20 i w wyroku z dnia z dnia 3 października 2019 roku C 260/18, Sąd stwierdza, że nie byłoby możliwości utrzymania w mocy umowy kredytowej zawartej przez strony bez w/w niedozwolonych postanowień. Odnoszą się one bowiem do mechanizmu indeksacji i różnic kursów walutowych, a wyeliminowanie ryzyka kursowego związanego z indeksacją kwoty kredytu do (...) prowadziłoby do zmiany charakteru umowy. Tylko istnienie ryzyka kursowego uzasadniało zastosowanie w umowie przy określaniu wysokości oprocentowania stopy międzybankowej tej waluty, czyli LIBOR (§8 ust.2 umowy). Skoro zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego kursem (...), to istnienie umowy bez klauzul indeksacyjnych nie ma racji bytu i jest sprzeczne z naturą tego stosunku obligacyjnego. Jednocześnie wśród przepisów prawa cywilnego brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogłyby zastąpić analizowane postanowienia umowy stron. W szczególności nie jest nim art. 358§2 kc, jako że normuje on sposób wykonania zobowiązań, których przedmiotem jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, a w niniejszej sprawie powinnością kredytobiorcy była zapłata rat kredytu w złotych polskich i sam kredyt był udzielony w złotych polskich. Możliwość odwołania się do ustalonych zwyczajów i - poprzez art. 56 kc - do art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe, postulowana przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2017 roku w sprawie II CSK 803/16, musi zostać uznana za sprzeczną z celami dyrektywy 93/13, w świetle interpretacji przedstawionej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 roku C 260/18. W konsekwencji, należy uznać, że abuzywność postanowień określających główny przedmiot umowy skutkuje nieważnością umowy kredytu, ponieważ brak jest porozumienia stron odnośnie jej elementów przedmiotowo istotnych.

A. wskazanych powyżej postanowień umowy i brak zgodnej woli stron na utrzymanie klauzul abuzywnych lub zastąpienie ich innymi przepisami (powodowie domagali się uznania umowy kredytu za nieważną) doprowadziła do uznania przez Sąd, iż umowa kredytu nr (...) nie zawierająca w/w abuzywnych postanowień jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna na podstawie art. 58§1 kc. Sąd potraktował zgodę powodów na unieważnienie umowy jako zgodę „uświadomioną” w rozumieniu przedstawionym w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C–26/13 i C-260/18, ponieważ powodowie oraz świadek J. W. (2) jednoznacznie stwierdzali, że są świadomi obowiązku natychmiastowego zwrotu na rzecz strony pozwanej kwoty udostępnionej im tytułem kredytu, tego że ich dotychczasowe wpłaty na rzecz strony pozwanej przewyższają wypłaconą im kwotę kredytu, domagając się zasądzenia na swoją rzecz „nadwyżki” w owych wpłatach.

Nieważność umowy kredytu powoduje konieczność rozliczeń stron na podstawie art. 410§1 kc w zw. z art. 405 kc. Sąd przychyla się do poglądu, że jeśli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, to konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (mająca moc zasady prawnej uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku III CZP 6/21). Analizując regulacje art. 410 – 411 kc stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do zastosowania art. 411 pkt 1 kc, gdyż żaden z przeprowadzonych dowodów nie uzasadnia tezy, by spłacając do czerwca 2016 roku kredyt powodowie byli świadomi abuzywności postanowień umowy normujących indeksację oraz tego że brak mocy wiążącej owych postanowień skutkuje nieważnością całej umowy kredytu. Z urzędu zauważyć trzeba, że zagadnienia te były rozbieżne interpretowane w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, a więc trudno uznać by wiedza o skutkach wadliwości umów kredytu indeksowanych do waluty obcej miała być wiedzą powszechną. Ponadto, abuzywność skutkuje bezskutecznością zawieszoną na korzyść konsumenta wadliwych postanowień i całej, zawierającej owe abuzywne postanowienia, umowy – pogląd ten jednoznacznie został wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 roku III CZP 11/20. W rozpoznawanej sprawie pierwsze oświadczenie J. W. (1), H. W. i J. W. (2) o zakwestionowaniu abuzywnych postanowień umowy i żądaniu jej unieważnienia zostały złożone w reklamacji z czerwca 2020 roku, a więc po spłaceniu całego kredytu. W dacie dokonywania spłaty rat strony były więc jeszcze związane umową i powodowie wówczas byli zobowiązani do ich uiszczania.

Przywołane w części wstępnej uzasadnienia dokumenty wykazały, że w okresie od czerwca 2008 roku do czerwca 2016 roku powodowie uiścili na rzecz strony pozwanej w wykonaniu postanowień spornej umowy kwotę 1 048 292,29zł. Dodatkowo – zeznania powodów i świadka W. stały się podstawą ustalenia, że spłaty te były dokonywane wyłącznie ze środków powodów, poprzez potrącenia z ich rachunku bankowego i ich „nadpłaty”. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 405 kc w zw. z art. 410§1 kc, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Podstawą rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych za opóźnienie jest art. 484§1 i 2 kc w zw. z art. 455 kc, przy czym Sąd uznał, że strona pozwana pozostawała w opóźnieniu z zapłatą w/w kwoty w dniu 18 lipca 2020 roku, skoro już 1 lipca 2020 roku otrzymała uargumentowane wezwanie do zapłaty (tj. reklamację), jako że owo wezwanie i jego uzasadnienie było jasnym sygnałem zamiaru unieważnienia umowy kredytu z uwagi na abuzywność jej postanowień. Przedsądowe wezwanie do zapłaty obejmowało przy tym kwotę 655 254,67zł, a więc wyższą niż dochodzona w pozwie. Sąd wskazuje, że nie uznał za skuteczny podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia z wierzytelnością powodów własnej wzajemnej wierzytelności o zapłatę kwot 600 000zł i 77 779,69zł, gdyż uprzednio lub równocześnie ze zgłoszeniem tego zarzutu strona pozwana nie złożyła oświadczenia woli o potrąceniu. Elementem oświadczenia woli o potrąceniu jest akceptowanie i uznawanie istnienia wierzytelności przeciwnej, ma ono cechy uznania długu, skoro ma powodować skutki tożsame z zapłatą (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2015 roku sygn. VI ACa 1816/13). Tymczasem i w odpowiedzi na pozew i w późniejszych pismach procesowych strona pozwana zaprzeczała nieważności spornej umowy kredytu i istnieniu wierzytelności powodów. Podobnie – nie mógł być skuteczny ewentualny zarzut zatrzymania kwot 600 000zł i 77 779,69zł, gdyż umowa kredytu nie jest umową wzajemną (tj. przepisy art. 488 – 497 kc o wykonaniu i skutkach niewykonania umów wzajemnych nie mogą być do niej zastosowane – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2006 roku sygn. IV CSK 125/06).

O kosztach procesu orzeczono na mocy art. 98§1 i 3 kpc, zasądzając na rzecz powodów, jako strony wygrywającej sprawę, poniesione koszty postępowania. W ich skład wchodziły: wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 10 800zł, uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w kwocie 34zł i uiszczona opłata sądowa od pozwu w kwocie 1000zł. Sąd nie znalazł podstaw do uznania za składnik owych kosztów wynagrodzenia pełnomocnika powodów w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, gdyż powtarzalny charakter sprawy, jej rozpoznanie na dwóch terminach rozprawy, nieprzeprowadzanie dowodów z zeznań świadków i opinii biegłych pozwalały na uznanie sprawy za niewymagającą zwiększonego nakładu pracy w rozumieniu art. 109§2 zd. 2 kpc i §15 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Z/ Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. stron (przez portal).