Uchwała SN z 7 grudnia 2007, sygn. III CZP 118/07
Data orzeczenia
7 grudnia 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Józef Frąckowiak
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący)
Sędzia SN Kazimierz Zawada
Sędzia SA Michał Kłos (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "N.T." S.A. w T. przeciwko Marzenie W. i
Sławomirowi B. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu
jawnym w dniu 7 grudnia 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez
Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2007 r.:
"Czy od pozwu w postępowaniu nakazowym w sprawie podlegającej rozpoznaniu
w postępowaniu uproszczonym pobiera się opłatę stałą w wysokości określonej w
art. 28 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U. Nr 167, poz. 1398ze zm.) czy czwartą część tej opłaty stosownie do art. 19
ust. 2 tej ustawy?"
podjął uchwałę:
Pozew w postępowaniu nakazowym w sprawie podlegającej rozpoznaniu w
postępowaniu uproszczonym podlega opłacie w wysokości określonej w art.
19 ust. 2 w związku z art. 28 i 20 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach
sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).
Uzasadnienie
Strona powodowa wniosła o zasądzenie w postępowaniu nakazowym od
pozwanych solidarnie kwoty 2562,01 zł z ustawowymi odsetkami i wraz z
wniesieniem pozwu uiściła opłatę w wysokości 100 zł. Przewodniczący skierował
sprawę do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym, ustalając opłatę w
wysokości 30 zł.
Sąd Rejonowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym zgodnie z
żądaniem pozwu, zasądzając od pozwanych koszty procesu w kwocie 645,00 zł, na
które, poza wynagrodzeniem adwokata i opłatą od pełnomocnictwa, złożyła się
opłata w wysokości 30 zł, ustalona na podstawie art. 19 ust. 2 w związku z art. 28 i
art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej "u.k.s.c."). Jak uznał Sąd pierwszej
instancji, powód uiścił wprawdzie całą opłatę określoną w art. 28 u.k.s.c., ale
nadpłata zostanie mu zwrócona po uprawomocnieniu się nakazu.
W zażaleniu na zawarte w nakazie zapłaty postanowienie o kosztach powód
wniósł o jego zmianę przez zasądzenie od pozwanych kwoty 715 zł w miejsce
kwoty 645 zł, wskazując, że w ich skład wchodzi opłata od pozwu w wysokości 100
zł.
Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Toruniu powziął poważne
wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu prawnym,
przytoczonym na wstępie uchwały.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Istotą przedstawionego zagadnienia jest odpowiedź na pytanie, według jakich
reguł powinna być określana wysokość należnej opłaty od pozwu w sprawie
podlegającej rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu uproszczonym, w
której powód wnosi o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Jak
wynika z art. 19 ust. 2 u.k.s.c., od pozwu w postępowaniu nakazowym pobiera się
czwartą część należnej opłaty. Przewidziana w tym przepisie opłata ułamkowa
odnoszona jest do wysokości całej opłaty, przy czym może to być opłata stała, jako
pochodna całej opłaty stałej, lub stosunkowa, jako pochodna całej opłaty
stosunkowej. Z kolei, zgodnie z art. 28 u.k.s.c., w sprawie podlegającej rozpoznaniu
w postępowaniu uproszczonym pobiera się od pozwu opłatę stałą, której wysokość
ustalona została według czterech progów, w zależności od wartości przedmiotu
sporu. Jeżeli sprawa mieści się w hipotezach art. 485 i 5051
k.p.c., przepisy obu
postępowań odrębnych mogą być w niej stosowane. (...)
Zgodnie z art. 19 ust. 2 u.k.s.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia
w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 21, poz. 123 ), od pozwu w postępowaniu
nakazowym lub upominawczym pobraniu podlegała czwarta część opłaty, z
wyłączeniem spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym. Z
kolei zgodnie z art. 19 ust. 4, trzy czwarte części opłaty pobierane były od
pozwanego, w razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu
nakazowym, oraz od powoda, w razie prawidłowego wniesienia przez pozwanego
sprzeciwu przeciwko nakazowi zapłaty wydanemu w postępowaniu upominawczym.
Kolizję norm regulujących wysokość opłat od pozwu w sprawie podlegającej
rozpoznaniu zarówno w postępowaniu nakazowym, jak i uproszczonym art. 19 ust.
2 rozstrzygał zatem w sposób jednoznaczny "na korzyść" postępowania
uproszczonego, co wynikało z użycia sformułowania „z wyłączeniem". W sytuacji, w
której sprawa podlegała rozpoznaniu jednocześnie według przepisów o
postępowaniu nakazowym i uproszczonym, wysokość opłaty należnej od pozwu
określał art. 28 u.k.s.c.
Na gruncie art. 19 ust. 2 u.k.s.c. w dotychczasowym brzmieniu w orzecznictwie
przyjęto, że w sprawie podlegającej rozpoznaniu zarówno w postępowaniu
upominawczym, jak i w uproszczonym, pobiera się opłatę stałą, określoną w art. 28
u.k.s.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZP 138/06,
OSNC 2008, nr 6, poz. 59). Z uzasadnienia tej uchwały jednoznacznie wynika, że
głównym argumentem przemawiającym za wskazaniem art. 28 u.k.s.c. jako
przepisu regulującego wysokość opłaty od pozwu w sprawie, w której doszło do
„nałożenia się" przepisów o postępowaniu upominawczym i uproszczonym, było
wyłączenie zawarte w końcowej części art. 19 ust. 2 u.k.s.c.
Omawiany przepis został zmieniony powołaną ustawą z dnia 14 grudnia 2006 r.
Zgodnie z jego obecnym brzmieniem, czwartą część opłaty pobiera się od pozwu w
postępowaniu nakazowym. Zarazem – co należy podkreślić – ustawodawca
zrezygnował z unormowania zawartego w końcowej części art. 19 ust. 2,
zawierającego wyłączenie spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu
uproszczonym. Należy dodać, że w art. 19 ust. 4 pozostawione zostało wymaganie
uiszczenia przez pozwanego trzech czwartych części opłaty w razie wniesienia
zarzutów, a usunięto normę nakładającą na powoda analogiczny obowiązek w razie
prawidłowego wniesienia przez pozwanego sprzeciwu przeciwko nakazowi zapłaty
wydanemu w postępowaniu upominawczym. Nowelizacja art. 19 ust. 2 wskazuje, że
od reguły zawartej w części wstępnej tego przepisu nie podlegają wyłączeniu
sprawy rozpoznawane w postępowaniu uproszczonym.
Za przedstawioną wykładnią przemawia argumentacja czerpana z treści
omawianego przepisu w brzmieniu przed i po nowelizacji, a przede wszystkim z
rezygnacji z wyłączenia spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym. O
ile w dotychczasowym brzmieniu omawianego przepisu ustawa nakazywała
pobranie od pozwu w postępowaniu nakazowym czwartej części opłaty z
wyłączeniem spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym, o tyle obecna
redakcja wyłączenia takiego nie zawiera, co oznacza, że art. 19 ust. 2 u.k.s.c.
stosuje się do wszystkich spraw, w których ustawa przewiduje możliwość wydania
nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, a więc również do spraw
rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym. Odmienna wykładnia,
sugerowana w uzasadnieniu Sądu Okręgowego, prowadząca do uznania, że
zastosowanie do pewnej grupy spraw nadal, pomimo nowelizacji, znajduje art. 28
u.k.s.c., pomijałaby zmiany omawianego przepisu.
Wykładnia art. 19 ust. 2 u.k.s.c. nie może abstrahować od treści art. 19 ust. 4,
ustalającego wysokość opłaty od zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu
nakazowym. Przy przyjęciu, że opłata należna od pozwu jest ustalona na podstawie
art. 28 u.k.s.c., suma opłat od pozwu i zarzutów przekraczałaby o trzy czwarte
wysokość opłaty wynikającej z art. 28 u.k.s.c. To z kolei oznaczałoby, że opłaty
sądowe w sprawie podlegającej rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, w
której ustawa przewidziała możliwość wydania nakazu zapłaty, byłyby znacznie
wyższe niż w sprawie, w której nie było możliwości wydania nakazu zapłaty.
Ustawodawca dopuścił wprawdzie możliwość uiszczenia opłaty w wymiarze
większym od całej opłaty należnej w sprawie, zgodnie bowiem z art. 19 ust. 1
u.k.s.c. pobiera się połowę opłaty od sprzeciwu od wyroku zaocznego, jednak – jak
przyjmuje się w doktrynie – regulację tę należy traktować jako wyjątkową.
Za zaprezentowaną tezą przemawiają także wnioski wynikające z wykładni
funkcjonalnej. Jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, opłaty w sprawach
rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym mają charakter preferencyjny.
Zamierzeniem ustawodawcy było wprowadzenie stosunkowo niskich opłat celem
odformalizowania i przyspieszenia postępowania sądowego (zob. uchwały Sądu
Najwyższego z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 91/06, OSNC 2007, nr 9, poz.
127, i z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZP 138/06), brak zatem dostatecznych racji
dla zwiększenia wysokości opłat w kategorii tych spraw, w której ustawa przewiduje
wydanie nakazu zapłaty.
Nie można zgodzić się z poglądem, że kolizję przepisów regulujących
postępowania nakazowe i uproszczone na potrzeby ustalenia opłaty sądowej
należy rozstrzygać zgodnie z zasadą, iż przepisy bardziej szczegółowe
wyprzedzają przepisy o charakterze ogólniejszym. Pogląd ten, prezentowany w
orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienie uchwały z dnia 27 listopada
2001 r., III CZP 61/01, OSNC 2002, nr 5, poz. 62), jest aktualny w odniesieniu do
relacji pomiędzy postępowaniem uproszczonym i gospodarczym ze względu na
brak odpowiedniej normy kolizyjnej, takiej jak ta, którą zawierał art. 19 ust. 2 w
dotychczasowym brzmieniu. Brak zatem podstaw do przyjęcia tego rozumowania w
odniesieniu do relacji pomiędzy postępowaniem uproszczonym i nakazowym.
Należy również mieć na względzie, że przedstawiona wykładnia zaprezentowana
została także w piśmiennictwie na gruncie art. 19 ust. 2 w obecnym brzmieniu.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1
k.p.c.).