Postanowienie SN z 20 grudnia 2007, sygn. IV CNP 191/07
Data orzeczenia
20 grudnia 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Jan Górowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 20 grudnia 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jan Górowski
w sprawie ze skargi uczestników postępowania R.W. i F.W.
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia
Sądu Rejonowego w K.
z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt [...],
w sprawie z wniosku Zarządu Dróg Wojewódzkich
przy uczestnictwie R.W., F.W., K.W., A.D., B.P. i A.P.
o rozgraniczenie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 grudnia 2007 r.,
odrzuca skargę.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił skargę
uczestników R. i F. małżonków W. o wznowienie postępowania rozgraniczeniowego
zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 1
grudnia 2004 r. Podniósł, iż nie zachodzi podstawa do wznowienia postępowania,
skoro skarżący o istnieniu przedmiotowych map katastralnych mających stanowić
podstawę wznowienia dowiedzieli się jeszcze przed wydaniem postanowienia
o rozgraniczeniu z dnia 1 grudnia 2004 r.
W wyniku środka odwoławczego tych uczestników - nazwanego
„zażaleniem", Sąd Okręgowy w G. na posiedzeniu niejawnym zmienił zaskarżone
postanowienie w ten sposób, że odrzucił skargę o wznowienie postępowania.
Podniósł, że środki dowodowe w postaci wskazanych map katastralnych mogły być
wykorzystane przez skarżących w postępowaniu prawomocnie zakończonym, a
więc nie były to dowody, z których zainteresowani nie mogli skorzystać przed
wydaniem przez Sąd Rejonowy w K. postanowienia o rozgraniczeniu., a ponadto
nie miały wpływu na wynik tego postępowania W rezultacie uznał, że skarga o
wznowienie nie została oparta na powołanej podstawie określonej w art. 403 § 2
k.p.c.
Pełnomocnik R. i F. małżonków W. wniósł skargę „o stwierdzenie
niezgodności z prawem postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 21 grudnia
2006 r. zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia 13 czerwca
2007 r." Wskazał, że „od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 21 grudnia 2006
r., uczestnicy wnieśli zażalenie, które zostało rozpoznane przez Sąd Okręgowy w
G. w dniu 13 czerwca 2007 r.... w ten sposób, .... iż skarga uczestników o
wznowienie została prawomocnie odrzucona. Od postanowienia Sądu Okręgowego
w G. nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. W związku z tym, wnoszę o
stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia szczegółowo opisanego wyżej z
prawem i uchylenie w całości obu postanowień ..."
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
3
Pomimo niejasności w oznaczeniu orzeczenia, od którego skarga została
wniesiona w świetle przedstawionych twierdzeń skarżącego trzeba przyjąć,
że zaskarżył on skargą orzeczenie sądu pierwszej instancji. Tymczasem skarga
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, przysługuje od
prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie
w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana
lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych
nie było i nie jest możliwe (art. 4241
§ 1 k.p.c.). Jest więc co do zasady
niedopuszczalna, jeżeli w sprawie strona miała możliwość zaskarżyć orzeczenie,
skargą kasacyjną, skargą o wznowienie postępowania lub mogła skorzystać
z innego środka np. o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, czy
z wniosku o przywrócenie terminu. Z unormowania tego także wynika, że skarga
jest niedopuszczalna od orzeczenia sądu pierwszej instancji jeżeli w wyniku
wniesionego środka odwoławczego straciło byt prawny tj. uległo uchyleniu lub - jak
w omawianym wypadku - całkowitej zmianie. Orzeczenie takie bowiem nigdy -
nawet w części – nie uprawomocniło się.
Od przedstawionego unormowania ustawodawca wprowadził wyjątek
przewidziany w art. 4241
§ 2 k.p.c. Na podstawie tej regulacji, skarga przysługuje
od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, wydanego
przez sąd pierwszej lub drugiej instancji naruszającego podstawowe zasady
porządku prawnego, konstytucyjne wolności lub prawa człowieka, chociaż strony
nie skorzystały z przysługujących im środków, pod warunkiem, że jego uchylenie
lub zmiana w innym postępowaniu nie jest już dopuszczalna.
Niezgodność z prawem wynikająca z naruszenia podstawowych zasad
porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka to
przesłanka ogólna, a więc wymaga doprecyzowania w praktyce orzeczniczej
i piśmiennictwie. Występuje wtedy, gdy został naruszony przepis mający
podstawowe znaczenie dla funkcjonowania demokratycznego państwa, bądź
normujący ujęte w rozdziale drugim Konstytucji wolności oraz prawa człowieka
i obywatela. Ze względu jednak na wyjątkowość omawianego unormowania,
wyartykułowanie tej przesłanki jest także elementem konstrukcyjnym skargi.
Ustawodawca w przeciwieństwie do innych wymagań tego nadzwyczajnego
4
i wysoce sformalizowanego środka zawartych w pozostałych punktach art. 4245
k.p.c., w przepisie art. 4245
pkt 5 in fine k.p.c. nałożył na skarżącego obowiązek nie
tylko przedstawienia ale i wykazania, że występuje ten wyjątkowy wypadek
uzasadniający jego wniesienie .
Spełnienie zatem wymagania, określonego w art. 4245
§ 1 pkt 5 in fine k.p.c.
polega na zawarciu w skardze wyodrębnionej, poprawnej jurydyczne argumentacji
przedstawiającej jakie podstawowe zasady porządku prawnego, lub konstytucyjne
wolności albo prawa człowieka zaskarżone prawomocne orzeczenie narusza
i wskazaniu na czym polegała obraza przepisów (przepisu) mających podstawowe
znaczenie dla ich ochrony. Tego elementu konstrukcyjnego skarga nie zawiera.
Skarga jest nie tylko środkiem nowym, ale - jak podkreślono w literaturze -
wyjątkowym w skali europejskiej. Zasadą bowiem jest, że prawomocność, tworzy
nowy stan prawny pomiędzy stronami, jak też sanuje wszelkie ewentualne
naruszenia prawa, którymi orzeczenie ewentualnie jest dotknięte. Z tego względu
wszystkie jej wymagania konstrukcyjne określone w art. 4245
§ 1 k.p.c. należy
interpretować ściśle. Do nich należy uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody
spowodowanej przez wydanie orzeczenia którego dotyczy (pkt 4). Uwzględnienie
bowiem skargi i stwierdzenie, że prawomocne orzeczenie jest niezgodne z prawem,
ma charakter prejudykatu, gdyż stwarza możliwość dochodzenia od państwa
odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez jego wydanie. Spełnienie tego
wymagania polega na wskazaniu rodzaju i rozmiaru szkody. Wywód ten powinien
także zawierać informację dotyczącą czasu jej powstania i określać związek
przyczynowy z wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem. Nie jest spełnieniem
tego wymagania odwołanie się do szkody niesprecyzowanej, hipotetycznej, czy też
mogącej powstać w przyszłości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia
11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006 nr 1, poz. 16, z dnia 31 stycznia
2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006. nr 7-8, poz. 141 i z dnia 27 października
2005 r., V CNP 28/05 niepublikowane). W skardze odwołano się do szkody nie
sprecyzowanej i mogącej powstać w przyszłości a więc i nie spełnia tego
wymagania.
5
Kolejnym elementem konstrukcyjnym, którego skarga nie zawiera jest
„wykazanie że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków
prawnych nie jest możliwe" (art. 4245
§ 1 pkt 5 k.p.c.). W judykaturze ukształtowany
jest pogląd, że aby je spełnić nie wystarczy wskazać, że od zaskarżonego
orzeczenia nie przysługuje żaden środek zaskarżenia.. Należy w tym zakresie
przedstawić wyczerpujący wywód i oprzeć go na przekonywującym uzasadnieniu
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05,
OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140). Należało zatem wykazywać - gdyby założyć,
że zaskarżono także postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 13 czerwca
2007 r., iż od tego orzeczenia nie przysługiwała skarga kasacyjna, zażalenie, bądź
inne środki i dlaczego.
Na marginesie trzeba zauważyć orzeczenie zaskarżone skargą można
uchylić na zasadzie całkowitego wyjątku określonego w art. 42411
§ 3 k.p.c.,
tj. jeżeli sprawa ze względu na osobę lub przedmiot nie podlegała orzecznictwu
sądów chwili orzekania.
Z tych względów skarga podlegała odrzuceniu (art. 4248
§ 1 k.p.c.).