Uchwała SN z 17 stycznia 2008, sygn. III CZP 117/07
Data orzeczenia
17 stycznia 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote
Sąd Najwyższy w sprawie upadłościowej "P.W.B." sp. z o.o. w B. w
przedmiocie zażalenia Zdzisława C. na zarządzenie sędziego-komisarza po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 stycznia 2008 r.
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-
Północ w Warszawie postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2007 r.:
"1. Czy na decyzję sędziego-komisarza wydaną na zasadzie art. 235 ust. 2
zdanie pierwsze Pr. up. i napr. przysługuje zażalenie?
2. Czy sąd upadłościowy działający jako sąd drugiej instancji obowiązany jest
swe orzeczenia uzasadniać?"
podjął uchwałę:
Na postanowienie sędziego-komisarza, zobowiązujące wierzyciela do
złożenia zaliczki na koszty związane ze zgłoszeniem wierzytelności po
upływie terminu wyznaczonego do zgłoszenia, przysługuje zażalenie (art. 235
ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,
Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.). Postanowienie rozstrzygające o tym zażaleniu
sąd uzasadnia z urzędu.
Uzasadnienie
W toku postępowania upadłościowego sędzia-komisarz wezwał wierzyciela do
uiszczenia zaliczki na koszty postępowania związane ze zgłoszeniem
wierzytelności po upływie terminu przewidzianego do zgłoszenia (art. 235 ust. 1
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. Nr 60,
poz. 535 ze zm. – dalej: ”Pr.u.n.”). Zarządzenie sędziego-komisarza zostało
zaskarżone przez wierzyciela zażaleniem, w którym skarżący domagał się
uchylenia zarządzenia, zarzucając naruszenie art. 97 ustawy z dnia 28 listopada
2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.),
wierzyciel zgłosił bowiem wierzytelność będącą wynagrodzeniem za pracę i dlatego
powinien być, zdaniem skarżącego, zwolniony z obowiązku ponoszenia wydatków.
Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Rejonowy powziął wątpliwość co do
tego, w jakiej formie powinno zapaść rozstrzygnięcie przewidziane w art. 235 ust. 2
Pr.u.n. (zarządzenie lub postanowienie sędziego-komisarza), czy na ewentualne
postanowienie sędziego-komisarza w tej materii przysługuje zażalenie, a w razie
odpowiedzi pozytywnej, czy sąd upadłościowy – działający jako sąd drugiej instancji
– obowiązany jest uzasadnić swoje stanowisko. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
(...) W art. 235 ust. 2 Pr.u.n. przewidziano rozstrzygnięcie sędziego-komisarza
obejmujące zobowiązanie wierzyciela do złożenia zaliczki na koszty związane ze
zgłoszeniem wierzytelności po upływie terminu wyznaczonego do zgłoszenia oraz
rozstrzygnięcia zawierające zwrot zgłoszenia wierzytelności w razie niezłożenia
wspomnianej zaliczki. W literaturze dominuje trafne stanowisko, że zwrot zgłoszenia
wierzytelności w razie nieuiszczenia zaliczki następuje w formie zarządzenia (art.
235 ust. 2 zdanie drugie Pr.u.n.). Formę zarządzenia sędziego-komisarza przyjęto
także w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r., III CZP 90/04 (OSN
2006, nr 2, poz. 20) i z dnia 2 marca 2005 r., III CZP 98/04 (OSN 2006, nr 2, poz.
21) w przypadku zwrotu zgłoszenia wierzytelności na podstawie art. 242 Pr.u.n.,
jakkolwiek w uzasadnieniu uchwały z dnia 2 marca 2005 r., III CZP 98/04,
wspomniano wyraźnie o „postanowieniu w przedmiocie zwrotu wierzytelności
zgłoszonej po terminie w wypadku niezłożenia zaliczki (art. 235 ust. 2 Pr.u.n.)”.
Nie ma wątpliwości co do tego, że zobowiązanie wierzyciela do złożenia
zaliczki na koszty związane ze zgłoszeniem wierzytelności po upływie terminu
wyznaczonego do zgłoszenia powinno następować w postanowieniu sędziego-
komisarza. Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim wykładnia literalna
art. 235 ust. 2 Pr.u.n.; w zdaniu trzecim tego przepisu jest mowa ogólnie o formie
postanowienia sędziego-komisarza i nie ma podstaw do przyjęcia wykładni
sugerowanej przez Sąd Rejonowy, że wspomniane zdanie trzecie „nawiązuje
bezpośrednio jedynie do zdania drugiego” art. 235 ust. 2 Pr.u.n. Zgodnie z art. 219
ust. 2 Pr.u.n., w postępowaniu upadłościowym orzeczenia zapadają w formie
postanowień, przy czym przepis ten odnosi się do orzeczeń wydawanych zarówno
przez sąd upadłościowy, jak i przez sędziego-komisarza wykonującego funkcję
sądu. Należy zaznaczyć, że w uzasadnieniu projektu ustawy – Prawo upadłościowe
i naprawcze (…) (Sejm V kadencji, druk nr 1845) wyraźnie wspomniano o formie
„postanowienia sędziego-komisarza w przedmiocie zaliczki” w związku z
projektowaną nowelizacją przepisu art. 235 ust. 2 Pr.u.n.
W wyniku przyjęcia stanowiska, że sędzia-komisarz może zobowiązać
wierzyciela do złożenia zaliczki na koszty związane ze zgłoszeniem wierzytelności
po upływie terminu wyznaczonego do zgłoszenia, w formie postanowienia, należy
przyjąć, iż od takiego postanowienia przysługuje zażalenie (art. 235 ust. 2 zdanie
trzecie Pr.u.n.). (...)
Wydane w postępowaniu upadłościowym postanowienia, od których
przysługuje środek odwoławczy, sąd uzasadnia z urzędu (art. 219 ust. 2 Pr.u.n.).
Przepis ten jest odpowiednikiem art. 76 § 5 (według pierwotnej numeracji – art. 76 §
3) rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r.– Prawo
upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.). Regulacja
zawarta w art. 219 ust. 2 Pr.u.n. odnosi się do postanowień wydawanych w
postępowaniu upadłościowym w pierwszej instancji. Jego ogólne, kategoryczne
brzmienie pozwala przyjąć, że w tym zakresie stanowi on lex specialis w stosunku
do art. 357 § 1 k.p.c. i modyfikuje przyjęte w tym przepisie reguły uzasadniania
orzeczeń sądu pierwszej instancji. W toku postępowania upadłościowego
zaskarżalne postanowienia sądu są więc uzasadniane z urzędu, niezależnie od
tego, czy wydane zostały na posiedzeniu jawnym lub niejawnym. Rationis legis
takiej modyfikacji poszukiwać należy przede wszystkim w potrzebie przyspieszenia
postępowania upadłościowego.
Przepis art. 219 ust. 2 nie zawiera pełnej i wyczerpującej regulacji prawnej w
zakresie uzasadniania postanowień zapadłych w postępowaniu upadłościowym, nie
można bowiem poprzestać jedynie na jego brzmieniu i twierdzić, że de lege lata z
urzędu uzasadniane są tylko postanowienia zaskarżalne, a postanowienia wydane
w postępowaniu zażaleniowym, toczącym się w ramach postępowania
upadłościowego, do tej kategorii postanowień już nie należą. Zgodnie z art. 229
Pr.u.n., w sprawach nieuregulowanych ustawą do postępowania upadłościowego
stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej k.p.c., z
wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania. Oznacza to, że
kwestia uzasadniania postanowień sądu upadłościowego działającego jako sąd
drugiej instancji powinna znajdować swoje rozstrzygnięcie w art. 397 § 11
k.p.c.,
który stwierdza, że w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd drugiej
instancji uzasadnia z urzędu postanowienia kończące to postępowanie. (...) W
związku z tym, że zażalenie na postanowienie sędziego-komisarza zobowiązujące
wierzyciela do złożenia zaliczki na koszty związane ze zgłoszeniem wierzytelności
po upływie terminu wyznaczonego do zgłoszenia (art. 235 ust. 2 Pr.u.n.) sąd
upadłościowy rozpatruje jako sąd drugiej instancji, należy przyjąć, że postanowienie
rozstrzygające o tym zażaleniu sąd uzasadnia z urzędu (art. 397 § 11
k.p.c. w
związku z art. 229 Pr.u.n.).
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390
k.p.c.).