Postanowienie z 23 czerwca 2022, sygn. I Ns 391/21

POSTANOWIENIE

Dnia 23 czerwca 2022 r.

Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Katarzyna Sieheń

Sędziowie: sędzia Izabela Bogusz

sędzia Katarzyna Waszczuk

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Machnik

po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. w Opolu

na rozprawie

sprawy z wniosku Dyrektora Zakładu Karnego (...) w S.

z udziałem R. M., Prokuratora Okręgowego w O.

o uznanie uczestnika postępowania za osobę stwarzającą zagrożenie

postanawia:

I. oddalić wniosek,

II. przyznać adwokatowi A. D. wynagrodzenie w kwocie 120 zł (sto dwadzieścia złotych) powiększone o należny podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi postępowania z urzędu, którą to należność polecić wypłacić ze środków budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu,

III. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wnioskodawca Dyrektor Zakładu Karnego (...)w S. wystąpił
z wnioskiem w przedmiocie umieszczenia uczestnika postępowania R. M.
w (...).

W uzasadnieniu podniósł, że uczestnik odbywa karę 10 lat pozbawienia wolności, za to że w okresie od września 2011r. do 05.08.2012r. znęcał się ze szczególnym okrucieństwem psychicznie i fizycznie nad mieszkającą z nim, będącą w ciąży konkubiną, a także groził pozbawieniem życia i jej pobiciem oraz wielokrotnie doprowadził konkubinę do obcowania płciowego. Podniósł, iż uczestnik postępowania kończy odbywanie kary w dniu (...). Wskazał, iż praktycznie od początku odbywania kary prezentuje się jako osoba konfliktowa,
o zawyżonej samoocenie, skłonna do przedmiotowego traktowania innych, o wysokim stopniu demoralizacji, egoistyczna, skoncentrowana na sobie, z tendencją do dominacji. Ze względu na utrwaloną strukturę osobowości i skrajnie niską odpowiedź skazanego na wdrażane wobec niego oddziaływania resocjalizacyjne, na obecnym etapie resocjalizacji nie jest w stanie poczynić dalszych postępów – głównie z uwagi na wrogie, negatywistyczne nastawienie względem kadry penitencjarnej. Podniósł też, że zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu psychologiczno – penitencjarnym powinien zostać poddany oddziaływaniom terapeutycznym w oddziale dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi i tam też został umieszczony, jednakże następnie został z niego wycofany z uwagi na prezentowane zachowania opozycyjne i buntownicze.

Szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko na karcie 5-7.

Prokurator Okręgowy w O. przychylił się w całości do wniosku.

Stanowisko swoje szczegółowo uzasadnił na karcie 84-85.

Pełnomocnik uczestnika postępowania R. M. wniósł o oddalenie wniosku
w całości i zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów wynagrodzenia pełnomocnika według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniósł, że nie została spełniona przesłanka z art. 1 pkt. 2 ustawy
o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi /…/, gdyż nie stwierdzono
u uczestnika zaburzeń preferencji seksualnych ani upośledzenia umysłowego, przy czym
w orzeczeniu psychologiczno – penitencjarnym z dnia (...) nie wykazano cech psychopatologii, a ocena uzyskanego profilu osobowości może stanowić punkt wyjścia do oceny osobowości uczestnika w kontekście zaburzenia antyspołecznego, a nie zaburzenia osobowości. W przypadku, gdy opinie biegłych potwierdzą przesłanki opisane w art. 1 ustawy, pełnomocnik wniósł o zastosowanie wobec uczestnika nadzoru prewencyjnego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia (...).
w sprawie (...), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia (...) w sprawie (...), R. M. został uznany za winnego tego, że:

• w okresie od września 2011r. do 05.08.2012r. znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją konkubiną, a w okresie od 18.07.2012r. do 05.08.2012r. ze szczególnym okrucieństwem, w ten sposób że wszczynał awantury, w trakcie których wyzywał ją słowami wulgarnymi, bił ją rękami po twarzy i innych częściach ciała oraz kopał ją po brzuchu mimo że była w ciąży, a także bił ją metalową chochlą w głowę oraz przykładał jej rozgrzaną żarówkę do pośladka, a także groził jej pozbawieniem życia i jej pobiciem, a także używając przemocy poprzez przytrzymywanie pokrzywdzonej nogą na klatce piersiowej oddawał na nią jej twarz i usta mocz, a także innym razem oddawał na jej twarz stolec oraz nakłaniał ją do targnięcia się na własne życie w wyniku to którego znęcania pokrzywdzona targnęła się na własne życie, a w wyniku wielokrotnego bicia jej w okresie od 18.07.2012r. do 31.07.2012r. spowodował u niej obrażenia ciała w postaci krwiaka okularowego, oka prawego, złamania kości jarzmowej lewej oraz złamania kości nosa, które to obrażenia spowodowały naruszenia czynności narządów ciała u pokrzywdzonej na okres powyżej 7 dni,

• w okresie od 18.07.2012r. do 31.07.2012r. w krótkich odstępach czasu ze z góry powziętym zamiarem, grożąc pozbawieniem życia i pobiciem, a także używając przemocy polegającej na przytrzymywaniu za ręce, bądź biciu w twarz, wielokrotnie doprowadził konkubinę do obcowania płciowego w ten sposób, że zmuszał ją do odbycia stosunków płciowych, a także do wkładania do pochwy bądź odbytu opakowania z dezodorantu lub opakowania termometru, a także wkładał jej do pochwy palce i dłoń oraz do odbytu niedopałki z papierosów, a także zmuszał ją do wykonania innych czynności seksualnych poprzez dotykanie ustami i językiem jego członka i narządów płciowych, a także do wykonania stosunku oralnego z psem.

tj. o przestępstwo z art. 207 §2 i 3 kk, art. 15 kk, art. 157 kk i art. 197 §1 i 2 kk w zw. z art. 11 §2 kk i za to, na mocy art. 207 §3 kk w zw. z art. 11 §3 kk został skazany na karę
10 lat pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 63 §1 kk Sąd zaliczył na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od (...) do (...).

dowód:

w aktach sprawy(...)

-wyrok Sądu Okręgowego w K. z (...), (...)– k. 640-641 z uzasadnieniem – k. 641a-670

- wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z(...), (...)
z uzasadnieniem – k. 741-742

W toku postępowania karnego zostały wydane opinie:

• sądowo – seksuologiczna z (...), w której stwierdzono że całość zebranego materiału klinicznego wskazuje na osobowość nieprawidłową. Ustalono, że R. M. w dacie popełnienia czynu znał i rozumiał znacznie powszechnie przyjętych norm społecznych, prawnych i moralnych oraz zdolny był do ich przestrzegania. Nie stwierdzono u niego zaburzeń preferencji seksualnych. Karalne zachowania seksualne uczestnika nie miały podłoża dewiacyjnego, mogły wynikać z nadużywania alkoholu i braku internalizacji norm moralnych i prawnych. Nie wymagał leczenia seksuologicznego w warunkach oddziału zamkniętego,

• sądowo – psychologiczna z (...)- nie stwierdzono u uczestnika choroby psychicznej w rozumieniu psychozy oraz symptomów dewiacji seksualnej czy zaburzeń preferencji seksualnych. Całość zebranego materiału klinicznego wskazywała na osobowość nieprawidłową,

• sądowo – psychiatryczna z (...) – nie stwierdzono choroby psychicznej (psychozy) ani upośledzenia umysłowego. Ustalono, iż miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem,

• sądowo – psychologiczna z(...)- wyniki badania wskazały cechy osobowości nieprawidłowej. Ustalono, iż ma wyraźnie obniżony próg tolerancji frustracji oraz wyzwalania agresji a także obniżony poziom empatii, nie potrafi przeżywać poczucia winy i koncentruje się na teraźniejszości. Stwierdzono, iż w dacie popełnienia czynu znał i rozumiał znaczenie powszechnie przyjętych norm społecznych, prawnych i moralnych oraz zdolny był do ich przestrzegania,

• sądowo – psychiatryczna z (...)– nie stwierdzono objawów choroby psychicznej upośledzenia umysłowego ani innych zakłóceń czynności psychicznych; stwierdzono cechy osobowości nieprawidłowej oraz poczytalność w czasie popełnienia czynu zabronionego,

• sądowo – seksuologiczna z (...)– nie stwierdzono zaburzeń preferencji seksualnych u uczestnika; karalne zachowania seksualne uczestnika nie miały podłoża dewiacyjnego, mogły wynikać z nadużywania alkoholu i braku internalizacji norm moralnych i prawnych. Nie wymagał leczenia seksuologicznego w warunkach oddziału zamkniętego.

dowód:

opinie w aktach sprawy (...):

sądowo – psychiatryczna z (...)– k. 149-151

sądowo – seksuologiczna z (...) – k. 209-211

sądowo – psychologiczna z (...)– k. 212-216

sądowo – psychologiczna z(...)– k. 568-570

sądowo – psychiatryczna z(...) – k. 571-573

sądowo – seksuologiczna z (...) – k. 581-582

Uczestnik postępowania od dnia (...)przebywał w warunkach izolacji więziennej. Początkowo jako tymczasowo aresztowany (Areszt Śledczy w T., od (...) Areszt Śledczy K., od (...) Zakład Karny K H.).

Z dokonanej w dniu (...)klasyfikacji wynikało, że zachowanie uczestnika
z okresu tymczasowego aresztowania było nieodpowiednie, był kilkakrotnie karany dyscyplinarnie za wulgarne zachowanie i odmowę przyjmowania posiłków, dwukrotnie został wyróżniony regulaminowo. Wobec przełożonych nie zawsze zachowywał się regulaminowo. W środowisku współosadzonych funkcjonował nieprawidłowo, wymagał zakwaterowania
w celi pojedynczej z uwagi na liczne konflikty w środowisku współosadzonych.

Po prawomocnym zakończeniu postepowania karnego R. M. został osadzony w Zakładzie Karnym w H..

dowód :

dokumentacja w aktach osobowych uczestnika R. M.

ewidencja osadzenia uczestnika – teczka osobowopoznawcza akta osobowe cz. B

Ponieważ u uczestnika nie stwierdzono zaburzeń preferencji seksualnych, po przeprowadzeniu dodatkowo w dniu (...)rozmowy psychologicznej nie wnioskowano o skierowanie uczestnika do oddziału terapeutycznego dla osób zaburzonych,
w tym sprawców przestępstw seksualnych.

W okresie (...) uczestnik wziął udział w programie edukacyjno – korekcyjnym dla sprawców przemocy domowej.

W styczniu 2016r. uczestnik wyraził chęć przystąpienia do indywidualnego programu oddziaływania w ramach systemu programowego oddziaływania.

W marcu 2016r. wyraził zgodę na udział w programie readaptacji społecznej przeznaczonym dla osób uzależnionych lub zagrożonych uzależnieniem od alkoholu, który odbył się w okresie(...)

W okresie (...) uczestniczył w programie readaptacji społecznej, dotyczącym kształtowania umiejętności przeciwdziałania zachowaniom agresywnym „Powstrzymaj agresję”.

W programach chętnie uczestniczył.

W sierpniu 2015r. uczestnik wziął udział w programie aktywizacji zawodowej. Od dnia (...)był zatrudniony nieodpłatnie w zakładzie karnym przy pracach remontowo – budowlanych. W okresie(...) był zatrudniony odpłatnie na terenie zakładu. Został wycofany z programu na własną prośbę. W okresie (...)ponownie był zatrudniony nieodpłatnie na terenie zakładu – został wycofany na własną prośbę.

Ze względu na charakter popełnienia przestępstwa uczestnik wymagał odpowiedniego doboru współosadzonych.

Uczestnik podlegał ocenom okresowym:

• (...)– ocena umiarkowana – uczestnik był umieszczony
  w celi wieloosobowej, w tej grupie funkcjonował poprawnie, nie odnotowano konfliktów z jego udziałem, uczestnik starał się przestrzegać regulaminu oraz porządku wewnętrznego jednostki penitencjarnej; w stosunku do przełożonych był regulaminowy i zdyscyplinowany; nie przejawiał oznak wrogości i negatywizmu; w środowisku współosadzonych funkcjonował poprawnie, nie stwarzał problemów natury wychowawczej czy dyscyplinarnej,

• (...)– ocena pozytywna – zachowanie uczestnika nie uległo pogorszeniu i kształtowało się na poprawnym poziomie; od stycznia 2016r. odbywał karę w systemie programowego oddziaływania, zadania wynikające
  z programu realizował w stopniu poprawnym,

• (...)– ocena umiarkowana – generalnie uczestnik starał się przestrzegać zasad regulaminu oraz porządku wewnętrznego jednostki penitencjarnej,
  w stosunku do przełożonych starał się być regulaminowy, jednak w sytuacjach
  i decyzjach dla siebie niekorzystnych potrafił przyjmować postawę roszczeniową; w środowisku współosadzonych nie zawsze funkcjonował poprawnie, konieczne były zmiany jego zakwaterowania; zadania z systemu programowego oddziaływania realizował w stopniu umiarkowanym,

• (...) – ocena pozytywna – uczestnik przestrzegał zasad regulaminu oraz porządku wewnętrznego jednostki penitencjarnej, w dniu(...) była sytuacja sporna z jego udziałem, od tego czasu jego zachowanie w środowisku współosadzonych uległo poprawie; zadania wynikające z systemu programowego oddziaływania realizował w stopniu umiarkowanym,

• (...) – ocena umiarkowana – za okres od dnia (...)

• (...)– ocena umiarkowana
  - zachowanie uczestnika nie uległo zmianie, zadania wynikające z systemu programowego oddziaływania realizował w stopniu umiarkowanym (...) a następnie miernym(...) umiarkowanym(...)i miernym(...)

Podczas osadzenia w Zakładzie Karnym H., do stycznia 2020r., uczestnik był wielokrotnie nagradzany regulaminowo, nie był karany dyscyplinarnie.

W dniu (...) uczestnik został ukarany dyscyplinarnie za odmowę przyjmowania posiłków.

W dniu(...) został przeniesiony do Zakładu Karnego w G., w dniu (...) do Aresztu Śledczego w O.. Następnie od dnia (...) do (...) uczestnik postępowania przebywał na oddziale terapeutycznym
w Zakładzie Karnym w R..

dowód:

w aktach osobowych uczestnika R. M.:

- projekty ocen okresowych

- wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej

Do oddziału terapeutycznego w Zakładzie Karnym w R. został skierowany na mocy decyzji komisji penitencjarnej z dnia (...), po wydanym orzeczeniu psychologiczno – penitencjarnym z dnia (...), w którym wskazano na potrzebę odbywania przez skazanego kary w takim systemie w związku z rozpoznanymi
u uczestnika zaburzeniami osobowości. Uczestnik po raz pierwszy odbywał karę w tym systemie.

W warunkach oddziału terapeutycznego, uczestnik pozostawał we względnie stabilnym stanie psychicznym. Prezentował się jako osoba konfliktowa o zawyżonej samoocenie, skłonna do manipulacyjnego i przedmiotowego traktowania innych.
W sytuacjach dla siebie niekorzystnych był impulsywny, odwetowy, stosował szantaż emocjonalny. Funkcjonowanie osadzonego zostało ocenione jako negatywne, gdyż wskazano, że dał się poznać jako osoba o wysokim stopniu demoralizacji, nie brał odpowiedzialności za własne zachowanie, przerzucał winę na zewnątrz, w stosunku do siebie pozostawał zupełnie bezkrytyczny. Nadto, nie był zainteresowany dostosowaniem się do warunków obowiązujących w oddziale, podważał zasadność proponowanych mu oddziaływań
i podejmowanych względem niego decyzji, wykazywał nadmiernie wysoką, nieadekwatną samoocenę, przez co nie traktował innych osób jako autorytety, a tym samym nie był w stanie zaangażować się w wyznaczone mu zadania. Uczestnik, na własne życzenie nie korzystał
z żadnej oferty programu terapeutycznego, a prowadzone wobec niego oddziaływania sprowadzały się do kwestii formalnych, stricte wychowawczych. Na ówczesnym etapie resocjalizacji stwierdzono, że uczestnik nie jest w stanie poczynić dalszych postępów, gdyż jego podatność na oddziaływania została mocno ograniczona z uwagi na niechęć i wrogie nastawienie uczestnika do członków zespołu terapeutycznego. Zdaniem terapeutów uczestnik, przekonany o swojej wyjątkowości nie przyjmował możliwości rozpoczęcia dialogu i prób dostosowania się do wymogów przepisów porządkowych i właściwego zaangażowania
w proces terapeutyczny. Ze względów wychowawczych brak było, ich zdaniem, możliwości wyegzekwowania zwiększenia aktywności i pracy nad stwierdzonymi problemami. Wobec czego uznano, że pobyt uczestnika w oddziale przestał być konstruktywny i nie służył celom terapeutycznym, co więcej wpływał negatywnie na innych skazanych.

Na wniosek z dnia (...) w sprawie weryfikacji potrzeby stosowania systemu terapeutycznego, w której zawarto negatywną ocenę postępowania uczestnika, z dniem (...) uczestnik zakończył pobyt w oddziale.

Od dnia (...) uczestnik odbywa karę pozbawienia wolności w systemie zwykłym.

dowód:

w aktach osobowych uczestnika postępowania:

- orzeczenie psychologiczno – penitencjarne z 18.06.2020r.

- decyzja komisji penitencjarnej z (...).

- opinia psychologiczna – pismo z(...) – k. 65-66 (10-13, 26-27, 36-37)

W dniu (...)uczestnik został przetransportowany do Aresztu Śledczego
w O., w dniu (...) do Zakładu Karnego w G., a w dniu 11.05.2021r. do Zakładu Karnego (...) S..

dowód: ewidencja osadzenia uczestnika – teczka osobowopoznawcza akta osobowe cz. B

Po osadzeniu w Zakładzie Karnym w S. uczestnik sprawiał trudności wychowawcze. Łamał zalecenia wynikające z porządku wewnętrznego jednostek,
w których przebywał. Prezentował postawy roszczeniowe, generował sytuacje konfliktowe. Usiłował przyjmować postawy dominujące względem osób o słabszych predyspozycjach osobowościowych. W stosunku do przełożonych przyjmował postawy opozycyjne.
W sytuacjach, kiedy jego prośby nie były realizowane zgodnie z jego zamierzeniami, przyjmował postawy opozycyjne, roszczeniowe, stosował szantaż (odmowa przyjmowania posiłków). Sporządzono w odniesieniu do uczestnika wnioski o kary dyscyplinarne.

dowód: ocena okresowa z(...) – k. 55-57 (38-39, 50-53)

W Zakładzie Karnym w G. uczestnik był trzynaście razy ukarany dyscyplinarnie. W czasie pobytu w Zakładzie Karnym (...) w S. (od maja 2021r.) wielokrotnie (17 razy) karany dyscyplinarnie, a na rozpatrzenie oczekiwały kolejne trzy wnioski karne. Oddziaływania wychowawcze sprowadzały się wyłącznie do kwestii formalnych, praktycznie niemożliwe było osadzenie uczestnika w sposób zgodny
z przepisami i zapewniający osobiste bezpieczeństwo zarówno jemu, jak i współosadzonym.

W wydanej w Zakładzie Karnym w S. opinii psychologicznej
z (...) stwierdzono, że dotychczasowy sposób funkcjonowania uczestnika, werbalizowane groźby wobec funkcjonariuszy, nadto charakter popełnionego przestępstwa
w związku z zaburzeniami osobowości wskazują na co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźby jej użycia i zaproponowano wystąpienie z wnioskiem o zastosowanie § 199b Kkw w zw. z art. 93e oraz 93f §1 kk.

dowód: opinia psychologiczna z (...)– k. 30-31 (18-21, 40-41)

Zakład Karny (...) w S. wystąpił do Sądu Okręgowego
w K. w dniu (...) o orzeczenie na podstawie art. 199b §1 Kkw o orzeczenie środka zabezpieczającego o jakim mowa w art. 93a §1 pkt 1 i 2 kk, tj. elektronicznej kontroli miejsca pobytu i terapii w zw. z art. 93b §1 kk na zasadach określonych w art. 93e i 93f §1 kk. Wniosek swój uzasadnił w ten sam sposób, co wniosek w sprawie I Ns 391/21.

Postanowieniem z dnia (...)w sprawie (...) Sąd Okręgowy
w K. uwzględnił tylko częściowo wniosek Dyrektora Zakładu Karnego (...)
w S. i zastosował wobec uczestnika środek zabezpieczający po odbyciu kary pozbawienia wolności w postaci terapii wykonywanej w Centrum (...) w D. przy ul.(...), a także zobowiązał skazanego do stawiennictwa w tej placówce medycznej w terminie do 7 dni po opuszczeniu zakładu karnego oraz do poddania się oddziaływaniom psychoterapeutycznym
i psychoedukacyjnym. Sąd nie podzielił wniosku Dyrektora Zakładu Karnego (...)
w S. w zakresie konieczności i celowości orzeczenia wobec R. M. środka zabezpieczającego w postaci elektronicznej kontroli miejsca pobytu, albowiem zdaniem Sądu nie zachodziła taka potrzeba, przy czym Sąd kierował się opinią biegłych, z której to wynikało, iż nie jest to zabezpieczenie o charakterze medycznym i nie poprawi funkcjonowania uczestnika, nie doprowadzi też do zmiany jego osobowości czy zrozumienia sytuacji i nie spełni swojej roli, nie zabezpieczy też wykonania orzeczonej terapii. Ponadto, Sąd miał na uwadze, iż skazany nie przebywał wcześniej w środowiskach kryminogennych, zwłaszcza dla sprawców wykazujących zaburzenia preferencji seksualnych, a kontrola miejsca przebywania skazanego ma służyć przede wszystkim kontroli miejsca pobytu w tego typu środowiskach. Zdaniem Sądu środki, które realnie mogą pomóc skazanemu i jednocześnie zabezpieczą społeczeństwo przed ponownym popełnieniem czynów to przede wszystkim wnioskowana przez biegłych terapia.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że na podstawie opinii biegłych psychiatrów
i psychologa, Sąd ustalił, że u uczestnika występują zaburzenia osobowości o typie osobowości dyssocjalnej, która jest ciężkim zaburzeniem struktury charakteru, obejmuje wiele zakresów funkcjonowania człowieka i trudno poddaje się korekcie. Osobowość dyssocjalna będzie występowała u uczestnika do końca życia, ale z biegiem lat manifestacja jej cech zazwyczaj maleje. Zdaniem Sądu Okręgowego wK. w przypadku uczestnika zachodzi wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego
z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia, ale z biegiem lat i wiekiem manifestowanie agresji czynnej z reguły tępieje i częściej są to akty agresji biernej (sarkazm, odmowa, bunt), przy czym najczęściej jest ona ukierunkowana na osoby związane ze skazanym, a rzadziej na krąg osób postronnych i przypadkowych. Biegli opracowujący opinię w powyższej spawie wskazywali, iż nie można wykluczyć, że może dojść do sytuacji, kiedy to nawet po pozytywnej zmianie, nastąpi nasilenie agresji czynnej pod wpływem bodźców zewnętrznych jakie mogą pojawić się po opuszczeniu zakładu karnego. By temu zapobiec, zdaniem biegłych, należy wdrożyć wobec uczestnika terapię, by „zminimalizować szkody” wynikające z trwałych cech osobowości dyssocjalnej, tak by pomóc uczestnikowi w radzeniu sobie
z gniewem, agresją i innymi napięciami.

dowód:

- wniosek z 8.11.2021r. – k. 914-916 w aktach sprawy Sądu Okręgowego
w K. (...)

- postanowienie Sądu Okręgowego w K. z(...), (...) –
k. 297 z uzasadnieniem – k. 297/2-299

Przed Sądem Rejonowym w G. w sprawie (...) toczy się postępowanie o to, że w dniu (...) w Zakładzie Karnym w G. groził funkcjonariuszowi służby więziennej pozbawieniem życia, poprzez użycie zwrotów „jesteś taki cwany, spotkamy się na wolności to cię zajebię”, przy czym groźba ta wzbudziła w nim uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. W sprawie wydana została opinia sądowo-psychiatryczna, przy czym u R. M. nie stwierdzono objawów choroby psychicznej
o znaczeniu psychozy i nie ujawniono cech upośledzenia umysłowego. Stwierdzono natomiast zaburzenia cech osobowości oraz zdolność do rozpoznania znaczenia czynu
i kierowania postępowaniem.

Sprawa nie została prawomocnie zakończona. Najbliższy termin rozprawy został wyznaczony na (...)

dowód:

w aktach sprawy Sądu Rejonowego wG. (...):

- postanowienie o przedstawieniu zarzutów – k. 19

- protokół rozprawy głównej z 13.05.202r.

Komisariat Policji w O. prowadzi postępowanie pod sygnaturą RSD (...)
w związku z zawiadomieniem Aresztu Śledczego w O. w przedmiocie dokonania przez R. M. w dniu (...) podczas pobytu w tymże Areszcie Śledczym napaści na funkcjonariusza służby więziennej. Obecnie prowadzone są czynności sprawdzające. Zdarzenie będące przedmiotem tego postępowania stało się powodem zakwalifikowania uczestnika jako osoby stwarzającej zagrożenie i umieszczenia go w oddziale dla osób niebezpiecznych w Zakładzie Karnym w W..

Okoliczność bezsporna.

Do Prokuratury Rejonowej w L. wpłynęło zawiadomienie Zakładu Karnego
(...) w S. o możliwości popełnienia przestępstwa popełnionego na szkodę oddziałowego Zakładu Karnego w H. w okresie od (...) do (...) przez ówcześnie osadzonego w Zakładzie Karnym w H. R. M., przy czym
w zawiadomieniu wskazano, że osadzony R. M. w czasie pobytu w Zakładzie Karnym w S. miał chwalić się innemu osadzonemu, że w czasie przebywania w Zakładzie Karnym w H. był w posiadaniu telefonu komórkowego,
z którego wykonał połączenie do swoich znajomych celem, by „zajęli się i rozjebali oddziałowego”, a powyższe zalecenie miało być rzekomo wykonane.

Postanowieniem z (...). odmówiono wszczęcia dochodzenia wobec stwierdzenia, iż brak jest danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa. Wskazano, iż z uzyskanych w Zakładzie Karnym w H. informacji wynika, że nie odnotowano żadnych zdarzeń z udziałem R. M., a nadto brak jest jakichkolwiek sygnałów świadczących o posiadaniu przez osadzonego środków łączności i nigdy nie ujawniono telefonu komórkowego, a ponadto funkcjonariusze Zakładu Karnego w H. nigdy nie zgłaszali zdarzeń lub sytuacji zagrażających ich bezpieczeństwu.

dowód:

- postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie (...) Prokuratury Rejonowej wL. zawarte w aktach osobowych zastępczych

R. M. nie jest upośledzony umysłowo. Jego sprawność intelektualna
i przebieg procesów poznawczych są w granicach normy. Brak jest przesłanek do rozpoznania wtórnych uszkodzeń funkcji mózgowych. Nie występują u niego deficyty
o charakterze zmian otępiennych, ani też objawy choroby psychicznej o obrazie psychozy czy też endogenne zaburzenia nastroju o obrazie stanu depresyjnego lub maniakalnego. Uczestnik nie jest uzależniony od alkoholu ani od innych środków odurzających czy substancji psychotropowych.

U uczestnika postępowania występują natomiast pierwotne zaburzenia w obrębie struktury osobowości o obrazie osobowości dyssocjalnej. Jest osobą społecznie niekonformistyczną, skłonną do przeciwstawiania się autorytetom oraz do lekceważenia
i naruszania ustalonych zasad i reguł współżycia społecznego. Posiada problemy dotyczące tych aspektów osobowości, które związane są ze sferą współżycia z innymi ludźmi. Może miewać trudności w adaptacji do powierzanych mu obowiązków i stawianych wymagań. Raczej unika nawiązywania bliskich kontaktów emocjonalnych, może miewać problemy
z powodu niewłaściwego sposobu nawiązywania i utrzymywania kontaktów z ludźmi. Wykazuje skłonności do dominacji w kontaktach społecznych. Jest pełen urazy, niejednokrotnie wrogi, wymagający zainteresowania sobą. Przejawia także tendencje do obarczania innych odpowiedzialnością za własne problemy, mając przy tym poczucie, że przez innych jest niewłaściwie traktowany. Skłonny do wypierania istotnych przyczyn trudności w przystosowaniu. Charakterystyczne dla niego są tendencje do zaprzeczania przeżywanym problemom, bądź do ich minimalizowania. Bardzo często może odczuwać pragnienia społecznie nieakceptowane, mimo iż posiada zdolność do ich opanowania lub tłumienia. Ma problemy w zakresie swej osobowości, której integracja jest niepełna. Posiada istniejące najprawdopodobniej od dłuższego czasu trudności adaptacyjne. Typowe są dla niego cykliczne zachowania „acting – out” oraz brak stałości emocjonalnej. W sferze osobowości ujawnia podatność na stres, obniżoną tolerancję frustracji, tendencje do impulsywności, generowania konfliktów, ekspansywność i osłabioną kontrolę wewnętrzną.

Uczestnik jest nastawiony aspołeczne, słabo kontroluje wewnętrzne impulsy, poszukuje nowych, ekscytujących doświadczeń i wrażeń. Nie ma zbyt wiele współczucia dla innych i lubi wywierać na nich wpływ. Cechuje go obniżone przystosowanie społeczne i brak poszanowania ogólnie przyjętych i obowiązujących norm społeczno – moralnych. Jest skłonny do zachowań opozycyjnych przeciw autorytetom. Czuje się silny, kiedy ma kontrolę nad sytuacją i innymi osobami. Lubi być w centrum uwagi. Wpada we wściekłość, kiedy ktoś próbuje nim dyrygować. Nieobca jest mu porywczość, szorstkość w relacjach interpersonalnych, skłonność do przeżywania gniewu, irytacji i drażliwości. Uczestnik ma znacznie ograniczone zdolności do nawiązywania bliskich i głębokich więzi emocjonalnych. Nie identyfikuje siebie z przeżywaniem poczucia winy, obce są wyrzuty sumienia. Rzadko uruchamia zachowania empatyczne. Raczej nie angażuje się emocjonalne w problemy innych osób. Jawi się jako dominujący, niezależny, nastawiony na sukces, pewny siebie.

Charakterystyka osobowości predysponuje go do stosowania przemocy i siły fizycznej, a co za tym idzie istnieje wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźby jej użycia.

Zdaniem biegłych ryzyko przemocy w jego przypadku oznacza zagrożenie lub niebezpieczeństwo użycia przemocy, którego wystąpienie można przewidzieć tylko
w ograniczonym zakresie, gdyż pojęcie ryzyka przemocy jest dynamiczne i zależne od kontekstu, jako że zagrożenie uruchomienia przemocy występuje w określonych okolicznościach. Ponadto, ryzyko może być zależne od miejsca pobytu osoby, form nadzoru
i kontroli, zapewnionych świadczeń terapeutycznych, motywacji sprawcy do funkcjonowania bez przemocy i kierowania się zachowaniami prospołecznymi. Ryzyko wystąpienia przemocy nie jest oceniane obiektywnie lecz jest subiektywnym odczuciem, stąd też charakter ryzyka przemocy jest niejasny i złożony z punktu widzenia psychologiczno – psychiatrycznego. Precyzyjne, ilościowe i prawdopodobne oszacowanie ryzyka przemocy jest praktycznie niemożliwe. Ryzyko przemocy jest zjawiskiem zmiennym. Dostępne psychiatrom
i psychologom narzędzie do oceny ryzyka przemocy, nie różnicuje pomiędzy wysokim,
a bardzo wysokim ryzykiem przemocy. Określenie „bardzo wysokie” ryzyko przemocy jest określeniem kodeksowym i prawnym, nie zaś medycznym, czy psychologicznym.

Uwzględniając funkcjonowanie psychospołeczne, historię stosowania przemocy, konstrukt osobowościowy, aktualny poziom wglądu, samokontrolę i sposób reagowania
w sytuacjach stresowych, plany dotyczące przyszłości, uczestnik jest osobą o wysokim ryzyku przemocy.

Osoby wykazujące wysokie ryzyko przemocy powinny być podawane cyklicznie, co sześć miesięcy a nawet częściej, ponownej ocenie.

Stwierdzone u uczestnika wysokie ryzyko przemocy, jest dynamiczne, może podlegać zmianie w czasie i winno być poddawane systematycznej ocenie (aktualizacji).

dowód:

opinia biegłych sadowych: psychiatry – lek. med. M. K. (1), psychologa – B. B., psychiatry – lek. med. M. K. (2) – k. 200-225

opinia uzupełniająca biegłych – k. 330-344

U uczestnika nie stwierdzono parafilii, tj. zaburzeń preferencji seksualnych pod postacią raptofilii – gwałcicielstwa. Karalne zachowania skazanego były motywowane pozaseksualnie. Użyta przemoc nie miała charakteru erotozależnego i wynikała z zaburzonej osobowości. Z punktu widzenia seksualności, uczestnik miał takie same możliwości kontroli swoich zachowań seksualnych, jak każda osoba.

Uczestnik nie wykazuje patologicznej formy dewiacji seksualnej i nie wymaga leczenia seksuologicznego w tym zakresie.

Stwierdzone zaburzenia osobowości, brak internalizacji norm moralnych i prawnych,
a także zdiagnozowany wysoki stopień ryzyka zachowań przemocowych uzasadniają stwierdzenie, iż uczestnik stanowi zagrożenie dla porządku prawnego przez możliwość popełnienia czynów zabronionych, w tym karalnych zachowań seksualnych.

dowód: opinia biegłego seksuologa – lek. med. P. P. – k. 305-312

Uczestnik postepowania obecnie ma 43 lata. Był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona uczestnika zginęła w pożarze, z drugą żoną rozwiódł się około 2008r. Z drugiego związku małżeńskiego ma syna, z którym nie utrzymuje kontaktów. Ma zasądzone alimenty. Przez długie lata, za wyjątkiem krótkiego okresu, kiedy to zamieszkiwał w C. z M. P. ( osoba pokrzywdzona przestępstwem znęcania się psychicznego i fizycznego, za które uczestnik został skazany), do momentu aresztowania mieszkał z rodzicami – ojcem, który ma obecnie 70 lat i matką, która ma 66 lat. Rodzice są na emeryturze. Uczestnik jest jedynakiem. W jego rodzinie nie było przypadków chorób psychicznych i samobójstw.
W domu rodzinnym panowała spokojna atmosfera. Do szkoły uczestnik poszedł o czasie, uczył się średnio. Nie sprawiał problemów wychowawczych. Kontynuował naukę w szkole zawodowej jako ślusarz, a następnie na mechanice ogólnej w technikum zaocznym. Przed tymczasowym aresztowaniem przepracował 12 lat, przy czym w ostatnim zakładzie pracy pracował przez 6 lat do 2012r. Był karany z uchylanie się od płacenia alimentów. Za inne przestępstwa nie był karany. Ponieważ był jedynym żywicielem rodziny nie odbywał służby wojskowej. Alkohol spożywał okazjonalnie. Nie zażywał środków odurzających nie był umieszczany w izbie wytrzeźwień. Jego relacje z rodzicami układają się bardzo dobrze Przez cały okres pozbawienia wolności pozostaje z nimi w kontakcie, w tym w szczególności
z matką E. M.. Matka uczestnika postępowania, na etapie osadzenia uczestnika w zakładach karnych, pisała wielokrotnie pisma do dyrekcji zakładów karnych wstawiając się za synem w sytuacjach konfliktowych i przyjmując postawę obronną wobec syna, zaprzeczała incydentom zarzucanym uczestnikowi. Zarówno uczestnik postępowania, jak i jego matka deklarują, iż po opuszczeniu zakładu karnego może zamieszkać wraz z matką w mieszkaniu w D. przy ulicy (...) ( mieszkanie dwupokojowe).

Obecnie uczestnik deklaruje, że wstydzi się popełnionego czynu, za który został skazany. Oświadczył, że drugi raz nie popełniłby takiego błędu i zdaje sobie sprawę, że źle postąpił. Po opuszczeniu zakładu karnego planuje podjąć pracę i zaopiekować się rodzicami. Wyraża gotowość uczestniczenia w terapii, na którą został skierowany w ramach zastosowanych po opuszczeniu zakładu środków zapobiegawczych przez Sąd Okręgowy
w K.. Uczestnik postępowania zaprzecza zdarzeniom, za które był karany dyscyplinarnie w S. i G., a także zdarzeniu z(...)
tj. napaści na funkcjonariusza Aresztu Śledczego w O.. Twierdzi, iż w dniu(...) to on został pobity w Areszcie Śledczym w O.. Nadto zaprzecza też, iż miało miejsce zdarzenie, które jest przedmiotem toczącego się postępowania przed Sądem Rejonowym
w G. w sprawie(...)

dowód:

- dane dotyczące uczestnika postępowania z okresu przed pozbawieniem wolności zawarte w aktach osobowych oraz wywiadach w powołanych w stanie faktycznym wszystkich opiniach sądowo-psychiatrycznych,

- zeznania uczestnika postępowania R. M. – k. 355-356

Sąd zważył co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Został on złożony w trybie ustawy z dnia 22.11.2013r. o postępowaniu wobec osób
z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 1638).

Zgodnie z art. 3a ustawa ma zastosowanie do osób skazanych za czyn popełniony przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20.02.2015r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 396), tj. przed dniem 01.07.2015r. i po myśli art. 1 reguluje postępowanie wobec osób, które spełniają łącznie następujące trzy przesłanki:

odbywają prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności, wykonywaną w systemie terapeutycznym,

w trakcie postępowania wykonawczego występowały u nich zaburzenia psychiczne w postaci upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości lub zaburzenia preferencji seksualnych,

stwierdzone u nich zaburzenia psychiczne mają taki charakter lub takie nasilenie, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat

które ustawa określa jako ,,osoby stwarzające zagrożenie''.

Zdaniem Sądu wniosek należało oddalić z uwagi na to, iż nie została spełniona przesłanka określona w art. 1 ust. 1 wskazanej na wstępie ustawy. W odniesieniu do uczestnika postępowania nie można bowiem przyjąć, iż kara pozbawienia wolności była odbywana przez niego w systemie terapeutycznym.

Z analizy akt osobowych uczestnika wynika, że uczestnik został skierowany do odbycia kary w trybie zwykłym. Po uprawomocnieniu wyroku nie był kierowany do oddziału terapeutycznego dla osób zaburzonych, w tym sprawców seksualnych, gdyż nie stwierdzono
u niego zaburzeń preferencji seksualnych, na co zresztą wskazuje zawarta w aktach osobowych rozmowa z psychologiem w dniu (...) Z akt osobowych uczestnika postepowania nie wynika też by był po prawomocnym orzeczeniu kary kierowany do odbywania kary w systemie terapeutycznym jako osoba z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi. Jako forma długotrwałego oddziaływania terapeutycznego (poza krótkimi kursami) był stosowany wobec niego system programowego oddziaływania, który jednak nie jest tym samym co system terapeutyczny.

O orzeczeniu systemu terapeutycznego wykonania kary pozbawienia wolności orzeka albo sąd karny w wyroku skazującym na karę pozbawienia wolności albo po wydanym wyroku komisja penitencjarna. W pierwszym przypadku podstawą prawną orzeczenia jest
art. 62 kk, a w drugim art. 76 §1 pkt 2 i art. 96 – 97 kkw, przy czym definicja systemu terapeutycznego zawarta jest w art. 96 kkw.

Z treści art. 62 kk wynika, że orzeczenie systemu terapeutycznego wykonania kary pozbawienia wolności stanowi uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Jeżeli sąd orzekający nie skorzysta z tego uprawnienia, to o skierowaniu skazanego do określonego systemu odbywania kary może zadecydować komisja penitencjarna (art. 76 kkw). Skierowanie skazanego do systemu programowego oddziaływania zostało uregulowane w art. 95 kkw
i w przeciwieństwie do systemu terapeutycznego odbywania kary, który może być realizowany także wbrew woli osadzonego, system programowego oddziaływania jest formą dobrowolnej współpracy osadzonego, gdyż uzależniony jest od zgody skazanego. Poza tym, skazanego można przenieść z systemu programowego odziaływania do systemu terapeutycznego. Tak więc, system indywidualnego programowego oddziaływania, któremu uczestnik polegał od stycznia 2016r. nie był równoznaczny z zastosowaniem wobec niego systemu terapeutycznego, o którym mowa w art. 1 ustawy o postępowaniu wobec osób
z zaburzeniami psychicznymi stwarzającymi zagrożenie, życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób w zw. z art. 96 kkw. Tym bardziej takiego charakteru nie miały krótkotrwałe kursy i programy readaptacyjne, w których uczestniczył.

Jeśli chodzi o system terapeutyczny, to w tym systemie odbywają karę skazani
z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi, w tym skazani za przestępstwa określone w art. 197 – 203 kk, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, upośledzeniem umysłowym, a także uzależnieniem od alkoholu czy innych środków odurzających i psychotropowych oraz skazani niepełnosprawni fizycznie – wymagający oddziaływania specjalistycznego, zwłaszcza opieki psychologicznej, lekarskiej lub rehabilitacyjnej, przy czym karę pozbawienia wolności w tym systemie wykonuje się przede wszystkim w oddziale terapeutycznym o określonej specjalizacji ( art. 96 kkw). Treść tego przepisu wskazuje na to, iż w systemie terapeutycznym można odbywać karę pozbawienia wolności także poza oddziałem terapeutycznym ( choć przepis mówi, że przede wszystkim
w oddziale o określonej specjalizacji), jednakże analiza wskazanych wyżej przepisów, w tym w szczególności art. 62 kk, jak i też art. 76 § 1 pkt 2 kkw, prowadzi do jednoznacznych wniosków, iż system terapeutyczny może być orzeczony albo przez sąd karny albo też musi to nastąpić w oparciu o decyzję komisji dyscyplinarnej.

Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż decyzja komisji penitencjarnej w przedmiocie odbywania kary w systemie terapeutycznym przez uczestnika postępowania podjęta została dopiero po 6 latach od momentu pozbawienia go wolności,
tj. 18.06.2020r. Co równie istotne w sprawie, w takim systemie uczestnik odbywał karę niespełna cztery miesiące.

Brak jest, zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy popełnionym przestępstwem a skierowaniem uczestnika postepowania do oddziału terapeutycznego. Powodem skierowania do tego oddziału były jego zachowania na terenie Zakładu Karnego w G., a następnie w S., które to odbiegały od postawy prezentowanej przez uczestnika przez niemalże pierwszych sześć lat odbywania kary pozbawienia wolności. Zauważyć należy, iż z akt osobowych wynika, że oceny okresowe jakim podlegał uczestnik postępowania po prawomocnym orzeczeniu kary nie były negatywne, a pozytywne lub umiarkowane. Zaburzenia osobowości o charakterze dyssocjalnym występujące u uczestnika, na co zwrócili uwagę biegli psychiatra i psycholog, są uwarunkowane środowiskowo i zdaniem Sądu zmiana zachowania uczestnika jaka wystąpiła w 2020r. potwierdza tą tezę. Z całą pewnością natomiast nie można przyjąć, iż krótkotrwały pobyt uczestnika na oddziale terapeutycznym ( zaledwie cztery miesiące) można potraktować za równoznaczny „z odbywaniem prawomocne orzeczonej kary pozbawiania wolności (…) wykonywanej w systemie terapeutycznym” ( literalne brzmienie art., 1 ust. 1 ustawy).

Z tych względów Sąd uznał, że uczestnik postępowania nie spełniał kryteriów uznania go za osobę, do której zastosowanie mają przepisy powołanej ustawy, gdyż nie odbywał on kary w systemie terapeutycznym, a ustawa wymaga, by wszystkie trzy przesłanki z art. 1 zostały spełnione łącznie. Jeśli chodzi o pozostałe przesłanki wskazane w art. 1 ust. 2 i 3 ustawy to niewątpliwie zostały one spełnione.

Z opinii biegłych psychiatrów i psychologa sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania wynika, że u uczestnika postępowania stwierdzono pierwotne zaburzenia
w obrębie struktury osobowości o obrazie osobowości dyssocjalnej, czego przejawami są takie zachowania uczestnika jak: przeciwstawianie się autorytetom, lekceważenie i naruszanie ustalonych zasad i reguł współżycia społecznego oraz norm moralnych, brak bliskich kontaktów emocjonalnych, niewłaściwy sposób nawiązywania i utrzymywania kontaktów
z ludźmi, skłonność do dominacji w kontaktach społecznych, potrzeba kontroli nad innymi, która daje mu poczucie siły, podatność na stres, obniżona tolerancja frustracji, tendencje do impulsywności, generowania konfliktów, ekspansywność i osłabiona kontrola wewnętrzna. Uczestnik obarcza innych odpowiedzialnością za własne problemy, z czym koreluje jego skłonność do wypierania istotnych przyczyn trudności. Uczestnik minimalizuje swoje problemy, nie przejawia chęci kontroli swoich pragnień, które mogą być społecznie nieakceptowalne. Poszukuje nowych, ekscytujących doświadczeń i wrażeń. Stwierdzone zaburzenia osobowości, brak internalizacji norm moralnych i prawnych, a także zdiagnozowany wysoki stopień ryzyka zachowań przemocowych jednoznacznie wskazują, iż uczestnik stanowi zagrożenie dla porządku prawnego. Również z wszystkich innych opinii powołanych w stanie faktycznym sporządzonych na potrzeby postępowania karnego wnioskować należy o występowaniu u uczestnika nieprawidłowych cech osobowości oraz braku internalizacji norm moralnych i prawnych, co oczywiście nie stoi w sprzeczności
z wnioskami tychże biegłych odnośnie poczytalności uczestnika w czasie popełnienia czynu zabronionego ( na takie potrzeby dowód został dopuszczony). Ponadto, zbieżne z wnioskami biegłych powołanych na potrzeby niniejszego postępowania są wnioski biegłych psychiatry
i psychologa, którzy to wydawali opinię na potrzeby postępowania w sprawie orzeczenia przez Sąd Okręgowy wK. o środkach zabezpieczających po opuszczeniu przez uczestnika postępowania zakładu karnego. Jednoznacznie ze wszystkich opinii wynika, iż
w przypadku uczestnika stwierdzone zaburzenia psychiczne mają taki charakter, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia – czynu o jakim mowa w art. 1 ust 3 ustawy.

Z ostrożności, dla wyczerpania tematu, należy wskazać, że w sytuacji, gdyby uczestnik odbywał karę w systemie terapeutycznym, całokształt okoliczności ustalonych
w sprawie przemawiałby za orzeczeniem wobec niego nadzoru prewencyjnego, a nie za umieszczeniem w (...)

Zgodnie z art. 3 ustawy wobec osoby stwarzającej zagrożenie stosuje się nadzór prewencyjny albo umieszczenie w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym. Kryterium decydującym o wyborze właściwego środka jest ustalenie stopnia prawdopodobieństwa popełnienia przez tę osobę czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat, które może być albo wysokie albo bardzo wysokie (art. 14 ust. 2 i 3 ustawy).

Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy podstawę takiej oceny stanowi całokształt okoliczności ustalonych w sprawie, a w szczególności uzyskane opinie biegłych, a także wyniki prowadzonego dotychczas postępowania terapeutycznego oraz możliwość efektywnego poddania się przez tę osobę postępowaniu terapeutycznemu na wolności. Analizując wyniki postępowania terapeutycznego wobec uczestnika, jeżeli takie było prowadzone, sąd uwzględnia zarówno pozytywne, jak i negatywne efekty oceniając równocześnie postawę uczestnika, zakres współpracy z terapeutami, przestrzeganie reguł obowiązujących
w postępowaniach terapeutycznych. Ocena prognozowanych zachowań osoby z zaburzeniami psychicznymi, o których jest mowa w art. 1 ust. 3 ustawy wymaga również, by sąd dodatkowo dokonał szczegółowej analizy czynów popełnionych dotychczas przez uczestnika, ich motywacji, związku ze stwierdzonymi zaburzeniami psychicznymi z uwzględnieniem dotychczasowego przebiegu życia sprawcy oraz jego aktualnej sytuacji życiowej, wyników dotychczasowego postępowania terapeutycznego i możliwości jego podjęcia w warunkach wolnościowych (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13.01.2016r. V CSK 455/15,
z 10.01.2017r., V CSK 483/15).

Zdaniem Sądu, w pierwszej kolejność w tego typu sprawach należy rozważyć możliwość zastosowania nadzoru prewencyjnego, a dopiero w przypadku ustalenia, że postępowanie terapeutyczne zastosowane wobec osoby pozostawionej na wolności nie będzie skuteczne, rozważyć konieczność osadzenia w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym. Warunkiem osadzenia w Ośrodku jest wcześniejsze ustalenie, że nadzór prewencyjny połączony z terapią nie pozwoli na osiągnięcie celu jakim jest skuteczne oddziaływanie na osobę stwarzającą zagrożenie (por. komentarz do art. 14 ustawy pod red. Drembkowski/Kmieciak 2022, wyd. 1/Krysztofiuk). Zasadniczą kwestią decydującą o wyborze zastosowanego środka wskazanego w art. 3 ustawy jest zbadanie czy prawdopodobieństwo popełnienia czynu jest wysokie czy bardzo wysokie.

Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów, które pozwoliłyby na wyznaczenie jednoznacznej granicy pomiędzy bardzo wysokim a wysokim stopniem prawdopodobieństwa, poza ogólnym obowiązkiem uwzględnienia wszystkich okoliczności. Nie powinno również ulegać wątpliwości, że kryteria oceny mają indywidualny charakter, związany z cechami konkretnego uczestnika, którego dotyczy wniosek. W orzecznictwie przyjmuje się, że pojęcie „bardzo wysokiego prawdopodobieństwo” popełnienia czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 ustawy, oznacza tego rodzaju prawdopodobieństwo, które graniczy z pewnością popełnienia pewnej kategorii czynów zabronionych. Nie chodzi tu o niemożliwe do realizacji wykazanie całkowitej pewności, że zdarzenie takie wystąpi, ale jedynie o potencjalną możliwość takiego zachowania osoby, której dotyczy postępowanie regulowane ustawą
o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi. Pojęcie „prawdopodobieństwa” nie może być rozumiane jako „pewność”. Przeciwstawiane mu pojęcie „wysokie prawdopodobieństwo” (w rozumieniu art. 14 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec osób
z zaburzeniami psychicznymi) oznacza mniejszy stopień prawdopodobieństwa popełnienia określonego czynu zabronionego, to jest istotnie, zauważalnie przekraczający ten stopień prawdopodobieństwa jego popełnienia, jaki zwykle występuje wśród ogółu członków społeczeństwa, znacznie przekraczający jedynie potencjalną, hipotetyczną możliwość wystąpienia określonej okoliczności, czyli samo tylko przypuszczenie możliwości popełnienia czynu zabronionego. Inaczej mówiąc, „wysokie prawdopodobieństwo” popełnienia czynu zabronionego oznacza już realne zagrożenie popełnienia tego rodzaju czynu, którego prawdopodobieństwo popełnienia nie graniczy jednak z pewnością.

Okoliczności przedmiotowej sprawy nie uzasadniają prognozowania bardzo wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia przez uczestnika czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 ustawy.

Z opinii biegłych sporządzonych w niniejszej sprawie wynika, że charakter osobowości predysponuje uczestnika postępowania do stosowania przemocy i siły fizycznej,
i istnieje wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźby jej użycia. Jednocześnie biegli wskazali, że precyzyjne, ilościowe
i prawdopodobne oszacowanie ryzyka przemocy jest praktycznie niemożliwe, gdyż prawdopodobieństwo popełnienia przez uczestnika przestępstwa o którym mowa w art. 1 ust. 3 ustawy, uwarunkowane jest szeregiem czynników: miejscem pobytu osoby, form nadzoru
i kontroli, zapewnionych świadczeń terapeutycznych, motywacji sprawcy do funkcjonowania bez przemocy i kierowania się zachowaniami prospołecznymi. Wpływ środowiska zewnętrznego (otoczenia) na zachowanie uczestnika w toku odbywania kary pozbawienia wolności potwierdzają wpisy w jego aktach osobowych ( w zależności od tego w jakim środowisku uczestnik postępowania przebywał różnie kształtowały się jego zachowania).
Z projektów sporządzonych ocen okresowych wynika, że forma dobrowolnego uczestnictwa w systemie programowego oddziaływania początkowo przynosiła pozytywne efekty, przy czym zmiana środowiska jaka nastąpiła w 2020r. ( opuszczenie Zakładu Karnego w H., gdzie przez długi okres odbywał karę) wpłynęła negatywnie na zachowanie uczestnika postępowania, który przybrał postawę buntu i opozycji wobec autorytetów, w tym personelu zakładu karnego. Nie można jednak stracić z pola widzenia, iż przez pierwsze sześć lat pozbawienia wolności zachowanie uczestnika postępowania było co najmniej umiarkowane lub pozytywne, co potwierdzają zawarte w aktach osobowych uczestnika opinie okresowe. Zdaniem, Sądu, niezrozumiałym jest dlaczego po tak krótkim okresie pobytu w 2020r. na oddziale terapeutycznym zrezygnowano z dalszej terapii uczestnika - z założenia terapia ta powinna być prowadzona pomimo braku zgody, a jej celem jest właśnie doprowadzenie do zmiany postawy osoby objętej terapią, a nie rezygnacja z terapii z tej tylko przyczyny, iż osoba jej poddana odmawia uczestniczenia w niej i współpracy ( celem tej terapii jest właśnie nawiązanie współpracy). Zwrócić należy uwagę, iż z ocen okresowych w czasie kiedy uczestnik postępowania przebywał w H., gdzie najdłużej odbywał karę pozbawienia wolności wynika, iż chętnie uczestniczył w oferowanych mu programach – program dla osób uzależnionych od alkoholu, program przeciwdziałania agresji, program aktywizacji zawodowej, program dla sprawców przemocy domowej, a także dobrowolnie poddał się systemowi programowego oddziaływania. Ocena zachowania uczestnika postępowania wymaga analizy całego okresu odbywania kary i z pewnością nie można zachowania tego ocenić tylko i wyłącznie prze pryzmat ostatnich dwóch lat, kiedy to uczestnik przebywał w różnych jednostkach penitencjarnych. Jeśli chodzi o toczące się postępowanie przed Sądem Rejonowym w G. w sprawie(...), a także zainicjowane postępowanie
w związku z rzekomym pobiciem na terenie Aresztu Śledczego w O. będącym na etapie postępowania przygotowawczego, to brak jest podstaw do przyjęcia, iż czyny takie istotnie miały miejsce. Zauważyć bowiem należy, iż sprawy te nie zostały prawomocnie zakończone, co oznacza, że zgodnie z zasadą domniemania niewinność ( art. 5 kpk) Sąd nie może uznać uczestnika za winnego popełnienia tych czynów. Ponadto, należy wziąć pod uwagę przy ocenie stopnia prawdopodobieństwa popełnienia czynów szereg innych okoliczności jak chociażby to, iż uczestnik postępowania do momentu wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w K.w sprawie (...)nie był karany za przestępstwa przeciwko zdrowiu
i życiu ( posiadał jedynie wyrok za niealimentację). Ponadto, nie ma dowodów na to, by
w przeszłości będąc na wolności funkcjonował w społeczeństwie w sposób nieprawidłowy.
Z materiału dowodowego wynika, iż kończył szkołę, nie powtarzał klas, przez wiele lat pracował w tym samym miejscu pracy, nie był zwalniany dyscyplinarnie, utrzymywał prawidłowe relacje z matką i ojcem. Nie bez znaczenia dla oceny powinien mieć też charakter popełnionego czynu. W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że choć istotnie czyn został popełniony ze szczególnym okrucieństwem, to na korzyść uczestnika przemawia to, że jego zachowania przestępcze nie miały charakteru długotrwałego – treść prawomocnego wyroku
w postępowaniu karnym wskazuje na to, iż zachowania charakteryzujące się szczególnym okrucieństwem miały miejsce na przestrzeni ponad dwóch tygodni, tj. w okresie od 18.07.2012r. do 05.08.2012r. Ponadto, uczestnik postępowania po opuszczeniu zakładu karnego będzie miał stworzone odpowiednie warunki do tego, by funkcjonować na wolności. W szczególności bowiem matka uczestnika postępowania deklaruje możliwość zamieszkania z nią w tym samym miejscu w którym uczestnik postepowania przebywał będąc na wolności, tj. w domu rodzinnym uczestnika. Na pozytywny obraz relacji uczestnika z matką wskazują zarówno akta toczącego się postępowania karnego, jak i też akta osobowe uczestnika ( matka uczestnika od początku była zaangażowana we wszystkich sprawach związanych z jego pobytem w zakładach karnych). Dotychczasowa linia życia uczestnika pozwala na przyjęcie, iż będzie on poszukiwał pracy. Ponadto, zdaniem Sądu fakt, iż przez długi okres poddawał się działaniom terapeutycznym również pozwala na wniosek, iż po opuszczeniu zakładu karnego będzie realizował środek zabezpieczający orzeczony postanowieniem Sądu Okręgowego
w K. z (...). Zwrócić przy tym należy uwagę na treść opinii biegłych wydanych na potrzeby postępowania zabezpieczającego. Biegli skłaniając się ku przyjęciu wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia czynu, a nie prawdopodobieństwa bardzo wysokiego wskazali na inne istotne okoliczności, a mianowicie wyjaśniali, że o ile osobowość dyssocjalna będzie występowała u uczestnika do końca życia, o tyle z biegiem lat manifestacja cech tej osobowości zazwyczaj maleje – zwłaszcza tępieje manifestowanie agresji czynnej, a częściej są to akty agresji biernej ( np. sarkazm, odmowa, bunt). Ponadto, biegli zwrócili uwagę, iż agresja jest ukierunkowana na osoby związane ze skazanym,
a rzadziej na krąg osób postronnych i przypadkowych. Jest to zgodne z faktami w niniejszej sprawie, jeśli wziąć pod uwagę, iż czyn zabroniony został przez uczestnika popełniony także wobec osoby bliskiej, tj. konkubiny. Te okoliczności uzasadniają twierdzenie, iż ryzyko popełnienia takiego przestępstwa wobec osoby przypadkowej, obcej dla uczestnika nie jest bardzo wysokie. Oczywiście biegli nie wykluczyli, iż bodźce zewnętrzne, którym uczestnik może być poddany po opuszczeniu zakładu karnego mogą ulec zmianie w kierunku nasilenia agresji czynnej. W tym kontekście jednak zwrócić należy uwagę, iż uczestnik nie przebywał nigdy w środowiskach kryminogennych, nie jest osobą uzależnioną od alkoholu, czy środków psychotropowych, a fakt zamieszkiwania tylko z matką ogranicza ryzyko oddziaływania na uczestnika negatywnych bodźców zewnętrznych. Także w tej sprawie biegli uznali, iż uzasadnione jest zastosowanie terapii, która pomoże uczestnikowi radzić sobie na wolności
z agresją, gniewem i napięciami.

Reasumując, nawet gdyby zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 1 ustawy brak byłoby podstaw do uwzględnienia wniosku, a zaszłyby przesłanki do zastosowania nadzoru prewencyjnego z jednoczesnym poddaniem uczestnika terapii. Nadzór prewencyjny jest zdaniem Sądu dostateczną formą zabezpieczenia społeczeństwa przed popełnienia czynów
o jakich mowa w art. 1. Zwrócić przy tym należy uwagę na art. 23 ust. 1 ustawy, który stanowi o tym, że policja, dla zrealizowania celów nadzoru prewencyjnego, może prowadzić czynności operacyjno-rozpoznawcze dotyczące osoby stwarzającej zagrożenie, wobec której zastosowano nadzór prewencyjny, a także weryfikować, gromadzić i przetwarzać informacje udzielane przez tę osobę oraz uzyskane w wyniku czynności operacyjno-rozpoznawczych. Orzeczenie nadzoru prewencyjnego może być zatem powiązane z dodatkowymi obowiązkami, które uczestnik powinien realizować. Dzięki temu, możliwe jest utrzymanie dotychczasowych pozytywnych zmian w postępowaniu uczestnika i ograniczenie ryzyka skierowania agresji wobec osób przypadkowych. Natomiast ryzyko popełnienia przestępstwa przeciwko osobie najbliższej, powinno być ograniczone przez kontynuowane przez niego leczenie terapeutyczne, i systematyczną ocenę jego sytuacji.

Reasumując, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na brak podstaw do przyjęcia, iż uczestnik odbywał karę pozbawienia wolności wykonywaną w systemie terapeutycznym ( art. 1 ust. 1 ustawy). Nawet jednak, gdyby kara pozbawiania wolności była wykonywa w systemie terapeutycznym, to brak byłoby podstaw do umieszczenia uczestnika w (...), a zaistniałyby przesłanki do zastosowania nadzoru prewencyjnego z jednoczesnym poddaniem uczestnika terapii
– chociażby w tym samym miejscu, w którym zobowiązany został do jej podjęcia na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w K. z (...)

W postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy o postępowaniu wobec osób
z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób nie pobiera się opłat, a wydatki ponosi Skarb Państwa. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu Sąd przyznał na podstawie
§ 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 03.10.2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.