Uchwała SN z 2 kwietnia 2008, sygn. III CZP 23/08
Data orzeczenia
2 kwietnia 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Marek Sychowicz
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Marian Kocon
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marty B. przeciwko Powszechnemu
Zakładowi Ubezpieczeń na Życie S. A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 2 kwietnia 2008 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 6
grudnia 2007 r.:
„Czy stanowi orzekanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem
pozwu, zasądzenie świadczenia wyliczonego zgodnie z warunkami umowy
ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, w sytuacji, gdy przedmiotem żądania pozwu
była waloryzacja tego świadczenia i jego zasądzenie w zwaloryzowanej wysokości,
a nie ma przesłanek do zastosowania przepisu art. 3581
§ 3 k.c.?”
podjął uchwałę:
Zasądzenie świadczenia pieniężnego w sumie nominalnej w sytuacji, gdy
przedmiotem żądania pozwu jest zasądzenie świadczenia w zwaloryzowanej
wysokości (art. 3581
§ 3 k.c.), a nie ma przesłanek do zwaloryzowania
świadczenia, nie stanowi orzeczenia co do przedmiotu, który nie był objęty
żądaniem (art. 321 § 1 k.p.c.).
Uzasadnienie
Marta B. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od Powszechnego Zakładu
Ubezpieczeń na Życie S.A. w W. kwoty 60 000 zł z odsetkami ustawowymi jako
zwaloryzowanego świadczenia z tytułu trzech umów ubezpieczenia zaopatrzenia
dzieci. Na żądanie to składają się kwoty: 12 554,90 zł z umowy zawartej w 1986 r.,
41 195,18 zł z umowy zawartej w 1990 r. i 6249,97 zł z umowy zawartej w 1991 r.
W sprawie jest niesporne, że po upływie okresu ubezpieczenia pozwany zaoferował
powódce z tytułu tych umów – odpowiednio – kwoty 821, 216 i 2690,25 zł, nie
zostały one jednak wypłacone. Sąd Rejonowy w Szczecinie uznał, że waloryzacji
podlegają, aczkolwiek nie w rozmiarze, którego domaga się powódka, jedynie
świadczenia z pierwszych dwóch umów i wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r.
uwzględnił powództwo do kwoty 15 400 zł z odsetkami ustawowymi, a w pozostałej
części oddalił je. Na zasądzoną kwotę składają się zwaloryzowane świadczenia z
umów z 1986 r. i 1990 r. w wysokości – odpowiednio – 10 252 i 2401 zł oraz
niezwaloryzowane świadczenie z umowy z 1991 r. w wysokości 2692,25 zł.
Wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej apelację zaskarżyła
powódka. Sąd Okręgowy w Szczecinie rozpoznając apelację ustalił, że suma
nominalna świadczenia należnego powódce z umowy z 1991 r. wynosi kwotę 6650
zł. W tych okolicznościach Sąd ten powziął poważne wątpliwości, które ujął w
zagadnieniu prawnym i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił je do
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Żądanie sądowej waloryzacji świadczenia pieniężnego, polegającej na
zmianie jego wysokości (art. 3581
§ 3 k.c.), może przybrać różny kształt, w
zależności od okoliczności i od wyboru wierzyciela. W szczególności, jeżeli
wynikające z orzeczenia lub umowy wymagalne roszczenie o świadczenie w sumie
nominalnej nie zostało spełnione, może ono polegać na żądaniu zasądzenia
świadczenia w wysokości ustalonej w wyniku jego zwaloryzowania. Taki sposób
żądania waloryzacji świadczenia jest powszechnie przyjęty i akceptowany w
orzecznictwie. W ten sposób zostało ono sformułowane również w sprawie, w której
powstało rozstrzygane zagadnienie prawne.
Jeżeli wynikające z orzeczenia lub umowy roszczenie o świadczenie w sumie
nominalnej jest wymagalne i nie zostało zaspokojone, a wierzyciel żąda zasądzenia
świadczenia w wysokości zwaloryzowanej, należy rozumieć, że żąda zasądzenia
świadczenia, które jest mu należne. W żądaniu zasądzenia tego świadczenia mieści
się żądanie zasądzenie świadczenia w sumie nominalnej (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Okolicznościami faktycznymi uzasadniającymi żądanie są okoliczności, które
według wierzyciela dają podstawę do waloryzacji świadczenia (art. 3581
§ 3 k.c.),
ale także wskazują na wymagalność roszczenia o świadczenie w części
obejmującej sumę nominalną i niezaspokojenie wierzyciela w tym zakresie (art. 187
§ 1 pkt 2 k.p.c.). Stwierdzenie przez sąd przesłanek dających podstawę do
waloryzacji świadczenia uzasadnia zasądzenie go w sumie zwaloryzowanej, tj. w
sumie nominalnej, odpowiednio podwyższonej na skutek waloryzacji; wówczas
kwota zasądzona, obejmująca zwaloryzowane świadczenie, pochłania sumę
nominalną świadczenia. Stwierdzenie natomiast braku przesłanek do
zwaloryzowania świadczenia sprzeciwia się dokonaniu jego sądowej waloryzacji,
nie powoduje jednak niezasadności powództwa o zasądzenie świadczenia w sumie
nominalnej jako świadczenia wynikającego z roszczenia wymagalnego i
niespełnionego przez dłużnika. Wobec tego, że zasądzenie tego świadczenia
mieści się w żądaniu pozwu zasądzenia świadczenia zwaloryzowanego, jego
zasądzenie nie jest orzeczeniem co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem
(art. 321 § 1 k.p.c.).
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1
k.p.c.).