Zarządzenie z 28 kwietnia 2016, sygn. II C 3099/15
W skrócie
Sygn. akt II C 3099/15
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 11 grudnia 2014r., złożonym w elektronicznym postępowaniu upominawczym powód K. Z. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zasądzenie od pozwanego S. U. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 4200 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 11 sierpnia 2012r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu powód wskazał, iż w dniu 16 lipca 2011r. będąc konsumentem zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi. W zamian za ochronę ubezpieczeniową powód wpłacał pozwanemu określoną kwotowo składkę. Pozwany wpłacił pierwszą składkę w kwocie 4200 zł. 10 sierpnia 2012r. stosunek ubezpieczenia z pozwanym uległ zerwaniu.
Pozwany w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi (dalej: OWU) stosował zapis, iż w przypadku przedterminowego rozwiązania bądź odstąpienia od umowy, wypłacana wysokość tzw. Świadczenia Wykupu uwzględnia jej pomniejszenie o koszty poniesione przez ubezpieczyciela związane z dystrybucją i zawarciem umowy oraz koszty związane z prowadzoną przez ubezpieczyciela działalnością gospodarczą, które w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy nie mogłyby zostać pokryte z opłat, jakie byłyby pobierane przez ubezpieczyciela w trakcie trwania całego okresu, na który umowa została zawarta. Zgodnie z zapisami OWU - § 23 ust. 5 i 6 OWU wysokość wykupu świadczenia jest uzależniona procentowo od roku trwania umowy, w którym ta została rozwiązana i oblicza się ją zgodnie z tabelą.
Umowa została rozwiązana na skutek niezapłacenia przez powoda składki regularnej, w związku z czym pozwany naliczył powodowi „koszty” będące w istocie opłatą likwidacyjną. Opłata ta naliczana była przez pozwanego proporcjonalnie do roku trwania umowy ubezpieczenia. W niniejszej sprawie, w związku z rezygnacją powoda pozwany pobrał opłatę wynoszącą prawie całą wartość rachunku stworzonego ze składek regularnych wpłaconych przez powoda.
W ocenie powoda powyższe zapisy OWU, na podstawie których pozwany pobrał w/w kwotę, stanowią klauzule abuzywne w rozumieniu art. 385 1 k.c., co skutkuje tym, iż nie mają zastosowania w relacji umownej łączącej powoda z pozwanym. Powód podniósł, iż pozwany dotąd nie przekazał mu informacji na temat wartości rachunku i wysokości pobranej opłaty, w związku z czym zastrzegł możliwość modyfikacji wysokości roszczenia po przedłożeniu przez pozwanego stosownej dokumentacji, z której wynikać będzie wartość rachunku powoda na dzień rozwiązania umowy.
Powód wskazał, iż wezwał pozwanego do zwrotu nienależnie pobranych opłat likwidacyjnych. Pozwany w odpowiedzi stwierdził, iż nie widzi podstaw do zwrotu tych opłat.
(pozew k. 1-6, k. 15-18)
Sąd Rejonowy Lublin Zachód postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015r. stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty i sprawę przekazał do rozpoznania tut. Sądowi jako sądowi właściwości ogólnej pozwanego.
(postanowienie k. 8)
Pozwany S. U. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew z 14 sierpnia 2015r. w pierwszej kolejności wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 505 ( 37) k.p.c., a w dalszej kolejności o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.
Pozwany podniósł, iż załączone do pozwu pełnomocnictwo budzi istotne wątpliwości, gdyż zostało udzielone spółce jawnej V. S. & P. sp. j. , która nie istnieje i nie istniała w chwili udzielania pełnomocnictwa, a nie występującemu po stronie powoda radcy prawnemu M. M., nadto w treści pełnomocnictwa nie wskazano prawidłowo firmy pozwanego, w związku z czym zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania na podstawie art. 505 ( 37) k.p.c. wobec nieusunięcia w terminie braków pozwu poprzez niedołączenie pełnomocnictwa, z którego wynikałoby umocowanie do reprezentowania powoda przez w/w radcę prawnego w sprawie przeciwko pozwanemu.
Pozwany podniósł, iż powód był poinformowany o warunkach umowy w tym w szczególności o wysokości Świadczenia Wykupu w kolejnych latach umowy, został również poinformowany, że przedterminowe rozwiązanie umowy wiąże się z uwzględnieniem przy wyliczaniu kwoty Świadczenia Wykupu kosztów pozwanego związanych z dystrybucją, zawarciem i wykonywaniem umowy, oświadczył również, że otrzymał i zapoznał się z OWU, ponadto miał możliwość odstąpienia od umowy w 30-dniowym terminie z czego nie skorzystał.
Pozwany wskazał, iż powód nie udowodnił roszczenia, nie wykazał przesłanek abuzywności wzorca, o których mowa w art. 385 1 § 1 k.c. Podniósł, iż powodowi przesłano rozliczenie wypłaconego świadczenia, a powód nie wnosił o przedstawienie wartości rachunku i wskazanie wysokości wpłaconego świadczenia.
Pozwany wskazał, iż Świadczenie Wykupu jest postanowieniem określającym główne świadczenia stron i zgodnie z art. 385 1 k.c. nie może być uznane za niedozwolone, ponieważ zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Ponadto postanowienia OWU w żaden sposób nie kształtują praw i obowiązków ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, stąd zdaniem powoda brak jest podstaw prawnych do uznania skarżonych postanowień OWU za nieskuteczne.
W ocenie pozwanego wypłata powodowi całości środków zgromadzonych na rachunku spowodowałaby zachwianie równości stron umowy ubezpieczenia, gdyż w takiej sytuacji zakład ubezpieczeń winien zwrócić ubezpieczającemu całość wpłaconych przez niego środków pomimo udzielania ochrony ubezpieczeniowej przez cały okres jej trwania i poniesienia wysokich kosztów jej zawarcia i wykonania. W przypadku przedmiotowej umowy, będącej umową długoterminową, największe koszty związane z jej zawarciem i funkcjonowaniem są ponoszone na początku jej trwania. Całkowity koszt pozwanego związany z zawarciem i wykonywaniem przedmiotowej umowy wyniósł 6323,67 zł, a koszty samej prowizji wyniosły 4202,40 zł co potwierdza, że wysokość Świadczenia Wykupu pozostaje w związku z tym kosztem i ryzykiem pozwanego. Zdaniem pozwanego wytoczenie niniejszego powództwa ma na celu przerzucenie na pozwanego skutków finansowych decyzji powoda.
(odpowiedź na pozew k. 46-61)
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015r. Sąd umorzył postępowanie w sprawie.
(postanowienie k. 91-93)
Powyższe postanowienie, doręczone w dniu 31 sierpnia 2015r., zaskarżył w dniu 3 września 2015r. zażaleniem w całości powód wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015r., sygn. akt V Cz 4347/15, Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie.
(zażalenie k. 96-102; postanowienie SO k. 116-117)
Strony na rozprawie w dniu 29 marca 2016r. podtrzymały swoje stanowisko w sprawie.
(protokół rozprawy k. 140)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Powód w dniu 10 sierpnia 2011r. zawarł z pozwanym Umowę Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym o nr (...), której integralną część stanowiły Ogólne Warunki Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną M. (...) wraz z załącznikiem nr 1, o indeksie (...). Powód własnoręcznym podpisem potwierdził, że przed zawarciem umowy otrzymał w/w OWU. Powód zobowiązał się do uiszczania składki regularnej w wysokości 4200 zł rocznie. Umowa została zawarta na okres 25 lat.
(bezsporne; polisa k. 75; wniosek o zawarcie umowy k. 26-28)
Jednym ze świadczeń świadczeniem objętym w/w umową było tzw. Świadczenie Wykupu – w kwocie nie wyższej niż kwota odpowiadająca wartości tzw. części wolnej rachunku, powiększonej o określony procent wartości tzw. części bazowej rachunku, zgodnie z tabelą wskazaną w Załączniku nr 1 do OWU.
Zgodnie z § 10 ust. 1 OWU umowa ubezpieczenia ulegała rozwiązaniu m.in.:
-wskutek jej rozwiązania przez ubezpieczającego – z dniem doręczenia do siedziby ubezpieczyciela pisemnego oświadczenia ubezpieczającego o rozwiązaniu (pkt 2);
-niezapłacenia przez ubezpieczającego składki regularnej – z upływem ostatniego dnia 45-dniowego okresu, za który składka była należna (pkt 3);
-wypłaty Świadczenia Wykupu – z dniem złożenia wniosku o wypłatę Wartości Wykupu (pkt 6)
Ust. 4 w/w paragrafu stanowił, iż w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy z przyczyn wskazanych powyżej wypłacana wartość Świadczenia Wykupu w zakresie wartości tzw. części bazowej rachunku uwzględnia jej pomniejszenie o koszty poniesione przez ubezpieczyciela związane z dystrybucją i zawarciem umowy oraz o koszty związane z prowadzoną przez ubezpieczyciela działalnością gospodarczą, które w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy nie mogłyby zostać pokryte z opłat, jakie byłyby pobierane przez ubezpieczyciela w trakcie trwania całego okresu, na jaki umowa została zawarta.
Zgodnie z § 23 ust. 5 OWU wysokość Świadczenia Wykupu na dany dzień była równa wartości tzw. części wolnej rachunku oraz określonego procentu tzw. części bazowej rachunku, wskazanego w ust. 15 Załącznika nr 1 do OWU.
Ust. 6 powołanego § 23 stanowił zaś, że wysokość określonego procentu Wartości Części Bazowej Rachunku, o którym mowa w ust. 5, ustalana jest na podstawie Okresu Ubezpieczenia aktualnego dla danej Umowy oraz Roku oznaczającego:
1) w tzw. okresie bazowym (tj. pierwszych siedmiu lat polisy - § 2 ust. 1 pkt 12 OWU) oraz po jego upływie, jeżeli nie zostały opłacone składki regularne należne za okres bazowy:
a) w przypadku, gdy nie nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej – liczbę lat polisy, za które w pełni zostały zapłacone wszystkie składki regularne, powiększoną o 1, jednak nie wyższą niż rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita lub częściowa wypłata Świadczenia Wykupu;
b) w przypadku, gdy nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej – liczbę lat polisy, za które w pełni zostały zapłacone składki regularne powiększoną o 1, jednak nie wyższą, niż rok polisy poprzedzający rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita lub częściowa wypłata Świadczenia Wykupu;
2) po okresie bazowym pod warunkiem opłacenia składek regularnych należnych za okres bazowy:
a) w przypadku gdy nie nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej w okresie bazowym – rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita lub częściowa wypłata Świadczenia Wykupu;
b) w przypadku, gdy nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej w okresie bazowym – rok polisy poprzedzający rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita lub częściowa wypłata Świadczenia Wykupu.
Z kolei z § 24 OWU wynikało, że z tytułu zawarcia i wykonywania umowy ubezpieczyciel pobiera następujące opłaty: opłatę wstępną, opłatę za udzielanie tymczasowej ochrony ubezpieczeniowej, opłatę za ryzyko, opłatę administracyjną, opłatę za zarządzanie aktywami Rachunku Jednostek Funduszy, opłatę za zarządzanie aktywami Portfeli Modelowych, opłatę operacyjną oraz inne opłaty z tytułu dodatkowych usług oferowanych przez Ubezpieczyciela związanych z Ubezpieczeniowymi Funduszami Kapitałowymi, określone w szczegółowych regulaminach.
Tabela z ust. 15 Załącznika nr 1 do OWU określała procent tzw. części bazowej rachunku wypłacany ubezpieczającemu w przypadku odpisania jednostek funduszy z części bazowej rachunku w związku z całkowitą lub częściową wypłatą Świadczenia Wykupu od 2% - w przypadku 25-letniego okresu ubezpieczenia, gdy wypłata miała nastąpić w 1. lub 2. roku trwania umowy do 96% - w przypadku rozwiązania umowy w ostatnim roku jej trwania.
(OWU k. 129-134)
Przedmiotowa umowa uległa rozwiązaniu z dniem 10 sierpnia 2012r. wskutek niezapłacenia przez powoda składki regularnej. Na dzień rozwiązania umowy wartość wpłaconych składek wynosiła 4200 zł. Pozwany dokonał wypłaty Świadczenia Wykupu, którego wysokość została obliczona zgodnie z powyższymi postanowieniami OWU.
(okoliczność bezsporna)
Pismem z dnia 21 marca 2014r. pełnomocnik powoda wezwał pozwanego do dobrowolnej zapłaty na rzecz powoda całości nienależnie pobranych kosztów rozwiązania polisy powoda wraz z odsetkami – w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania, wskazując, iż opłaty za likwidację polisy zostały pobrane na podstawie zapisów stanowiących klauzule abuzywne. Pozwany w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014r. wskazał, iż nie widzi podstaw do zapłaty żądanej kwoty.
(bezsporne; wezwanie do zapłaty k. 29-30; pismo pozwanego k. 32)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych powyżej dokumentów, które Sąd w całości uznał za wiarygodne, gdyż ich rzetelność i prawdziwość nie była przez strony kwestionowana, oraz w oparciu o okoliczności między stronami bezsporne.
Sąd oddalił wniosek dowodowy złożony przez pełnomocnika pozwanego w odpowiedzi na pozew o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego aktuariusza. Sąd uznał, że okoliczności, na które dowód miałyby zostać przeprowadzony są nieistotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Z tych samych względów Sąd pominął zestawienia kosztów i związane z tym faktury.
Sąd pominął dowód z przesłuchania powoda, gdyż powód mimo wezwania Sądu nie stawił się na termin rozprawy, nadto jego zeznania nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie jako nieudowodnione.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną między stronami był fakt zawarcia i rozwiązania łączącej strony umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, jak również fakt wypłaty powodowi Świadczenia Wykupu zgodnie z postanowieniami OWU.
W niniejszej sprawie powód dochodził od pozwanego ubezpieczyciela kwoty 4200 zł podnosząc, iż stanowi ona równowartość wpłaconych przez niego składek na jego rachunek polisowy i wskazując, że pozwany za rozwiązanie łączącej strony umowy opłatę stanowiącą niemal całość wartości rachunku powoda na podstawie zapisów OWU uznanych przez powoda za abuzywne a więc niewiążące strony.
Zgodnie z art. 385 1 § 1 i 2 k.c. zamieszczona w umowie klauzula abuzywna nie wiąże konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie. Istnieją dwie drogi umożliwiające Sądowi stwierdzenie, iż zamieszczona w umowie klauzula stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. tj. kontrola incydentalna dokonywana przez sąd rozpoznający konkretną sprawę oraz kontrola abstrakcyjna sprawowana przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
W niniejszej sprawie Sąd, rozpatrując indywidualną sprawę, musiał zatem ustalić, czy zamieszczona w umowie ubezpieczenia, zawartej między stronami, klauzula stanowi niedozwolone postanowienie umowne, co umożliwia Sądowi ustalenie treści wiążącego strony stosunku prawnego, a tym samym pozwala na rozstrzygnięcie sporu.
Mając na względzie brzmienie art. 385 1 k.c., aby można było uznać klauzulę za abuzywną, muszą zostać spełnione cztery przesłanki: umowa musi być zawarta z konsumentem, postanowienia tej umowy nie zostały uzgodnione z konsumentem w sposób indywidualny, a ponadto kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, co jednak nie dotyczy głównych świadczeń stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Mając na uwadze brzmienie art. 385 1 k.c., należy stwierdzić, że konieczne w niniejszej sprawie było wykazanie przesłanek określonych ww. przepisem.
Należy wskazać, że rozkład ciężaru dowodu kształtuje się według ogólnych reguł dowodzenia wynikających z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis ten formułuje podstawową regułę rozkładu ciężaru dowodu w sporze cywilnoprawnym, wskazując przede wszystkim, kogo obciążają skutki niepowodzenia procesu dowodzenia (tak zwany ciężar dowodu w znaczeniu materialnoprawnym). W świetle wynikającej z tego przepisu reguły za prawdziwe mogą być w procesie cywilnym przyjęte jedynie te fakty, które zostały udowodnione przez stronę obciążoną ciężarem ich dowodzenia, zaś pominięte powinny zostać te fakty, które przez stronę obciążoną obowiązkiem dowodzenia nie zostały w sposób należyty wykazane. Nie budzi przy tym wątpliwości, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy to stronę powodową obciążał obowiązek wykazania istnienia roszczenia materialnoprawnego stanowiącego podstawę dochodzonego w tej sprawie żądania zapłaty.
Materialnoprawną zasadę rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) uzupełniają reguły procesowe (w szczególności art. 3 § 1 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c.) nakazujące stronom przejawiać aktywność w celu wykazania wszystkich istotnych okoliczności i faktów, z których wywodzą skutki prawne, w szczególności wskazywać dowody. Obowiązek przedstawiania dowodów odnosi się zarówno do przesłanek dotyczących samej zasadności dochodzonego roszczenia, jak i jego wysokości. Niedochowanie powyższych obowiązków skutkuje ryzykiem przegrania procesu przez stronę, którą obciążał ciężar wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wobec powyższego to na stronie powodowej z mocy art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. ciążył obowiązek udowodnienia zasadności oraz wysokości roszczenia. Podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie, aby móc w trybie kontroli incydentalnej dokonać oceny kwestionowanych przez powoda zapisów OWU pod kątem ich abuzywności stosownie do wyżej powołanego art. 385 1 k.c. konieczne było wykazanie wysokości zatrzymanej przez pozwanego ubezpieczyciela kwoty, a zatem wysokości roszczenia, a obowiązek w tym zakresie, jak wskazano powyżej, ciążył na powodzie.
Powód z tego obowiązku się nie wywiązał. Nie przedstawił jakichkolwiek dowodów wysokości roszczenia, podnosząc w pozwie, iż dochodzi równowartości wpłaconych składek w kwocie 4200 zł i równocześnie wskazując, że nie jest mu znana wartość jego rachunku oraz wysokość opłaty pobranej przez pozwanego. Nie odniósł się też w żaden sposób do twierdzeń pozwanego, że powodowi przesłano rozliczenie wypłaconego Świadczenia Wykupu. Wskazać należy, iż można domniemywać, powołując się na przytoczone powyżej zapisy OWU dotyczące obliczania wysokości Świadczenia Wykupu, że wobec rozwiązania umowy na początku 2. roku jej trwania pozwany wypłacił powodowi Świadczenie Wykupu równe 2% wartości rachunku, zatrzymując 98% i taka kwota winna być dochodzona w niniejszym postępowaniu, lecz to na powodzie ciąży obowiązek udowodnienia wysokości roszczenia. Nie przedstawiając dowodów w tym zakresie – w sprawie niniejszej rozliczenia polisy – powód winien liczyć się z konsekwencjami w postaci oddalenia powództwa, gdyż rolą Sądu w niniejszym postępowaniu nie jest domyślanie się, jakiej kwoty powód może dochodzić.
Powód w pozwie podniósł, iż pozwany do czasu wniesienia pozwu nie przekazał mu informacji na temat wartości rachunku i wysokości pobranej opłaty, w związku z czym zastrzegł możliwość modyfikacji wysokości roszczenia po przedłożeniu przez pozwanego stosownej dokumentacji, z której wynikać będzie wartość rachunku powoda na dzień rozwiązania umowy, przy czym powód nie sformułował w tym zakresie żadnych wniosków dowodowych, a pozwany do odpowiedzi na pozew nie dołączył rozliczenia polisy, do czego zresztą nie był zobligowany.
Wobec powyższego wskazać należy, iż w związku z niewykazaniem przez powoda wysokości zatrzymanej przez pozwanego kwoty zbędne było badanie kwestionowanych zapisów OWU pod kątem ich abuzywności, gdyż nawet przy uznaniu, że zapisy OWU dotyczące zasad obliczania Świadczenia Wykupu są abuzywne w rozumieniu art. 385 1 k.c., nie będzie możliwe określenie kwoty, która została nienależnie pobrana od powoda przez pozwanego i co za tym idzie, orzeczenie obowiązku jej zwrotu.
Mając to wszystko na względzie, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku, oddalając powództwo.
O kosztach procesu Sąd orzekł jak w punkcie II wyroku, stosownie do art. 98 § 1 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, na którą składały się: wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego – radcy prawnego w wysokości 600 zł stosownie do § 6 pkt 3) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa.
ZARZĄDZENIE
odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron.