Wyrok z 25 sierpnia 2022, sygn. I C 200/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 sierpnia 2022 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia Leokadia Krośniak-Cebulska

Protokolantka: Anna Olejnik-Alencynowicz

po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2022 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa (...) we W.

przeciwko A. J.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1.  uznaje za bezskuteczne w stosunku do powoda (...) we (...) umowy:

- darowizny nieruchomości położonej w Z. przy ul. (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Zabrzu prowadzona jest księga wieczysta numer (...), z dnia 28 listopada 2016 roku, zawartą pomiędzy I. J. a pozwanym A. J.,

- darowizny udziału wynoszącego ½ część we współwłasności nieruchomości położonej w R. przy ul. (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Rudzi Śląskiej prowadzona jest księga wieczysta numer (...) z dnia 10 kwietnia 2015 roku, zawartą pomiędzy I. J. a pozwanym A. J.,

w celu ochrony wierzytelności powoda w kwocie 170.511,29 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie i kosztami postępowania, stwierdzonej prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 15 listopada 2018 roku, wydanym przez Sąd Okręgowy w Gliwicach X Wydział Gospodarczy w sprawie sygn. akt X GNc 223/18;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 13.943 (trzynaście tysięcy dziewięćset czterdzieści trzy) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sędzia Leokadia Krośniak-Cebulska

Sygn. akt I C 200/20

(...) we W. domagał się uznania za bezskuteczne w stosunku do niego czynności prawnych w postaci umów darowizn zawartych pomiędzy dłużnikiem I. J., a pozwanym A. J.: w dniu 28.11.2016 roku w K., na podstawie której pozwany stał się właścicielem nieruchomości położonej w Z., dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi KW nr (...) oraz w dniu 10.04.2015 roku w K., na podstawie której pozwany stał się właścicielem ½ udziału nieruchomości położonej w R., dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi KW nr (...) w celu zaspokojenia przysługujących mu w stosunku do I. J. wierzytelności w kwocie 170 511,29 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania stwierdzonej prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Okręgowego w Gliwicach z 15.11.2018 roku, sygn. akt GNc 223/18, opatrzonym klauzulą wykonalności z 9.01.2019 roku. Nadto wniósł o udzielenie zabezpieczenia.

W uzasadnieniu podał, ze wierzyciel pierwotny (...) zawarł z I. J. prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą (...) (...) w dniu 8.05.2014 roku umowę pożyczki (...) nr (...). Wobec nieuregulowania zobowiązań wynikających z w/w umowy wierzyciel pierwotny wypowiedział umowę pismem z dnia 22.06.2016 roku. W dniu 22.12.2016 roku (...) zawarł z powodem umowę przelewu opisanej wierzytelności. Powód skierował przeciwko dłużniczce pozew, a Sąd Okręgowy w Gliwicach wydał nakaz zapłaty w dniu 15.11.2018 roku, sygn. akt GNc 223/18, opatrzony klauzulą wykonalności w dniu 9.01.2019 roku. Wobec powyższego powód skierował wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko I. J.. Postepowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. W dniu 28.11.2016 roku I. J. darowała pozwanemu nieruchomość w Z. a w dniu 10.04.2015 roku udział w nieruchomości w R.. Czynności te zostały dokonane z pokrzywdzeniem wierzyciela. Dłużniczka zawierając umowy darowizn wyzbyła się istotnych składników swojego majątku.

W odpowiedzi na pozew A. J. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów.

W uzasadnieniu podał, że nie uzyskał żadnego przysporzenia majątkowego z pokrzywdzeniem wierzycieli swojej współmałżonki I. J.. Wręcz przeciwnie spłacił wszystkich znanych mu wierzycieli żony stając się jej głównym wierzycielem. Pozwany został zmuszony spłacić za małżonkę te zobowiązania, za które był odpowiedzialny umownie (poręczenia, przystąpienie do długu). Nadto spłacił za nią także zobowiązania za które nie był odpowiedzialny. Poza tym nieruchomości będące przedmiotem darowizn obciążone były hipotekami na kwoty przekraczające wartość tych nieruchomości. Wobec tego dłużniczka nie tylko nie stała się niewypłacalna, lecz wręcz przeciwnie, jej sytuacja majątkowa uległa poprawie, ponieważ pozwany zaspokoił wierzytelności przewyższające wartość nieruchomości. Ponadto powód nie zaspokoiłby się w żadnej części z darowanych nieruchomości gdyż wierzytelności zabezpieczone hipoteką miałyby pierwszeństwo przed wierzytelnością powoda.

Sąd ustalił:

W dniu 8 maja 2014 roku I. J. zawarła z (...) umowę pożyczki (...) w kwocie 150.000 zł na okres od 8 maja 2014 do 9 maja 2024 roku. Następca prawny pożyczkodawcy (...) pismem z dnia 22 czerwca 2016 roku wypowiedział powyższą umowę. W dniu 22 grudnia 2016 roku (...) zawarł z powodem umowę przelewu wierzytelności. Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 15 listopada 2018 roku, w sprawie sygn. akt X CNc 223/18 Sąd Okręgowy w Gliwicach zasądził od I. J. na rzecz powoda kwotę 170.511,29 zł z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu. Postanowieniem z 26 lutego 2020 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Rudzie Śląskiej umorzył postępowanie przeciwko dłużniczce albowiem egzekucja okazała się bezskuteczna.

(dowody: umowa pożyczki k.19-21, wypowiedzenie k.22, nakaz zapłaty k. 23-24, postanowienie k. 25-27, umowa przelewu wierzytelności k. 257-267)

Już po zawarciu umowy pożyczki dłużniczka umową darowizny z dnia 10 kwietnia 2015 roku w Kancelarii Notarialnej w K., przed notariuszem A. T. darowała swojemu mężowi A. J. udział wynoszący ½ część w zabudowanej nieruchomości położonej w R., dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi KW nr (...). Następnie umową darowizny z 28 listopada 2016 roku w Kancelarii Notarialnej w K., przed notariuszem M. R. darowała mu zabudowaną nieruchomość położoną w Z. przy ul. (...) dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadzi KW nr (...) do jego majątku osobistego.

(dowody: kopie aktów notarialnych k. 141-152, odpisy z KW k. 28-53)

Pozwany prowadzi działalność w zakresie nieruchomości, chciał zatrzymać w/w nieruchomości więc postanowił spłacić część długów swojej żony w zamian za te nieruchomości. Gdyby dłużniczka nie przeniosła na pozwanego własności nieruchomości pozwany nie spłacałby jej długów. W małżeństwie pozwanego i I. J. obowiązuje rozdzielność majątkowa od 2004 roku.

(dowody: zeznania pozwanego k. 250-251, kopia aktu notarialnego k. 100-101)

Powyższy stan faktyczny Sąd oparł na dowodach z wyżej wskazanych dokumentów oraz zeznaniach złożonych przez pozwanego. Prawdziwość dokumentów, na których oparto powyższe ustalenia, nie była kwestionowana przez strony, a Sąd nie dostrzegł żadnych okoliczności uzasadniających podważenie ich autentyczności.

Postanowieniem z 31 marca 2021 roku oddalono wniosek powoda o zabezpieczenie.

Sąd zważył:

Powództwo należało uznać za zasadne. Sąd nie podziela stanowiska pozwanego jakoby w czasie kiedy były sporządzane umowy darowizny powód wierzycielem jeszcze nie był, gdyż nakaz zapłaty pochodzi z 2018 roku oraz jakoby powód nie udowodnił, że nakaz zapłaty związany jest z pożyczką z 2014 roku, a nadto, że pożyczka została postawiona w stan wymagalności. Wbrew twierdzeniom pozwanego powód przedstawił umowę cesji wierzytelności zawartej z następcą prawnym wierzyciela pierwotnego. Poza tym z pozwu o zapłatę wniesionego w sprawie X GNc 223/18 w której SO w Gliwicach wydał nakaz zapłaty ewidentnie wynika, że wierzytelność powoda wynika z niewywiązania się przez I. J. z umowy pożyczki zawartej 8 maja 2014 roku z wierzycielem pierwotnym (...) Tak więc powód jako następca prawny wierzyciela pierwotnego był wierzycielem I. J. w chwili zawierania przez dłużniczkę umów darowizn.

Zgodnie z treścią art. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Przewidziana w art. 527 k.c. instytucja „skargi pauliańskiej” została wprowadzona celem zagwarantowania wierzycielowi możliwości zapobieżenia skutkom nielojalnego zachowania dłużnika względem niego, polegającego na doprowadzeniu się przez dłużnika do stanu niewypłacalności bądź pogłębieniu już występującego stanu niewypłacalności poprzez dokonanie czynności prawnej na korzyść osoby trzeciej. Podkreślić należy przy tym, iż w świetle cytowanego przepisu przedmiotem zaskarżenia w ramach akcji paulińskiej może być tylko ważna czynność prawna dłużnika.

Art. 527 § 1 k.c. formułuje przesłanki zastosowania powyższej instytucji w następujący sposób: 1) istnienie godnego ochrony interesu wierzyciela w postaci wierzytelności; 2) dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią; 3) pokrzywdzenie wierzycieli wskutek dokonanej przez dłużnika czynności prawnej; 4) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli; 5) uzyskanie wskutek tej czynności prawnej korzyści majątkowej przez osobę trzecią i wiedza osoby trzeciej lub możliwość dowiedzenia się o tym przy zachowaniu należytej staranności.

Wierzytelność powoda wynika z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach z 15.11.2018 roku, sygn. akt GNc 223/18.

Pojęcie pokrzywdzenia zostało zdefiniowane w art. 527 § 2 k.c. Do pokrzywdzenia wierzycieli dochodzi zarówno, gdy majątek dłużnika ulega zmniejszeniu, ponieważ coś z niego ubyło, jak też wówczas, gdy nie weszło do niego to, co mogło i powinno wejść, gdyby nie dokonano czynności prawnej wskutek której stał się on niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był poprzednio. Skutkiem zaskarżonej czynności prawnej jest taki stan faktyczny majątku dłużniczki, który powoduje całkowitą niemożność, utrudnienie lub odwleczenie zaspokojenie żądania wierzyciela. Uregulowaną w art. 527 k.c. instytucję uzasadnia każde powiększenie niewypłacalności, bez względu na jej rozmiar.

Nie budzi wątpliwości, iż umowy darowizn doprowadziły do stanu niewypłacalności dłużniczki a w efekcie do pokrzywdzenia powoda. Nie jest rolą Sądu ustalanie w niniejszej sprawie czy gdyby umowy darowizn nie zostały zawarte doszłoby do zaspokojenia wierzyciela. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji, należy uznać za wystarczający dowód tego, że dłużniczka stała się niewypłacalna. Pokrzywdzenia nie wyłącza nawet istnienie stanu ekwiwalentności świadczeń, albowiem jedynie uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu, który nadal znajduje się w jego majątku lub posłużył do zaspokojenia jego wszystkich wierzycieli, pozwala wyłączyć skuteczność skargi pauliańskiej. Nawet przy założeniu, że pozwany stał się wierzycielem swojej żony spłacając jej długi to czynność prawna, na podstawie której dłużniczka przeniosła na niego własność nieruchomości, może być uznana za bezskuteczną wobec innych wierzycieli. W takim bowiem wypadku pozbawia się pozostałych wierzycieli możliwości zaspokojenia się ze składnika majątkowego, który byłby dla nich dostępny, gdyby nie nastąpiło takie zaspokojenie jednego z wierzycieli (por. wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2012 r. III CSK 214/11).

Zasady doświadczenia życiowego nakazują przyjąć, iż I. J. posiadając problemy finansowe jednocześnie wyzbywając się majątku działała z pełną świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Zbycie składnika majątku o istotnej wartości, który mógłby posłużyć do egzekucji, świadczy o tym, że dłużnik musiał mieć świadomość, że dokonując spłaty jednego wierzyciela, działał z pokrzywdzeniem pozostałych, uniemożliwiając im zaspokojenie ze swojego majątku. Każda racjonalnie działająca osoba musiałaby w tej sytuacji dojść do analogicznego wniosku (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2014 r. I ACa 69/14).

Korzyścią majątkową jest określona wartość majątkowa, która wskutek danego zdarzenia prawnego weszła do majątku podmiotu uzyskującego taką korzyść. Do majątku pozwanego wszedł składnik w postaci nieruchomości. Skoro nabywcą nieruchomości był mąż dłużniczki to zgodnie z art. 527 § 3 k.c. istnieje domniemanie, iż posiadał on wiedzę o działaniu żony ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Co do zasady dłużnik ma prawo wyboru wierzyciela, którego chce spłacić, to jednak reguła ta nie ma zastosowania wtedy gdy dłużnik dokonał wyboru wierzyciela w sposób arbitralny, prowadzący do uprzywilejowania go kosztem pozostałych wierzycieli (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2014 roku, I ACa 69/14).

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na zasadzie art. 98 k.p.c.

Sędzia Leokadia Krośniak – Cebulska

.