Uchwała SN z 16 października 2008, sygn. III CZP 88/08
Data orzeczenia
16 października 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
Sędzia SN Iwona Koper
Sąd Najwyższy w sprawie postępowania upadłościowego ''O.T.K." sp. z o.o. w
K. przy uczestnictwie wierzycieli Haliny P. i Jerzego P. po rozstrzygnięciu w Izbie
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16 października 2008 r. zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w
Krakowie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r.:
„Czy od zażalenia na zarządzenie o zwrocie zgłoszenia wierzytelności przez
sędziego komisarza, opłatę należy pobrać na zasadzie art. 75 pkt 3, art. 19 ust. 3
pkt 2 czy też art.14 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.)?”
podjął uchwałę:
Od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o zwrocie zgłoszenia
wierzytelności pobiera się opłatę podstawową.
Uzasadnienie
Sędzia-komisarz w postępowaniu upadłościowym dłużnika zarządził zwrot
wierzycielom pisma obejmującego zgłoszenie wierzytelności w związku z
niespełnieniem odpowiednich wymogów formalnych (art. 242 ustawy z dnia 28
lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U Nr 60, poz. 535, ze zm. –
dalej: "Pr.u.n."). W toku rozpatrywania zażalenia powodów Sąd Rejonowy rozważał,
jaką opłatę należy pobrać od tego środka zaskarżenia i na jakiej podstawie prawnej.
W ocenie Sądu, kwestii tej nie reguluje art. 75 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o
kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U Nr 187, poz.1398 ze zm. – dalej:
„u.k.s.c.”), natomiast w grę mógłby wchodzić art.19 ust. 3 pkt 2 lub art. 14 ust. 3
u.k.s.c. W związku z tym, że zgłoszenie wierzytelności powinno wskazywać m.in.
określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi (art. 240 Pr.u.n.), nie ma
wątpliwości co do tego, do jakiej wartości wyjściowej odnieść należy regułę
wynikającą z art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c., przewidującą jedną piątą opłaty od
zażalenia. Sąd Rejonowy wskazał zatem na możliwość zastosowania tego właśnie
przepisu do określenia opłaty od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o
zwrocie zgłoszenia wierzytelności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że na zarządzenie
sędziego-komisarza w przedmiocie zwrotu zgłoszenia wierzytelności, wydane w
toku postępowania upadłościowego, przysługuje zażalenie (np. uchwały Sądu
Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r., III CZP 98/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 21 i z
dnia 2 marca 2005 r., III CZP 90/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 20). Zarządzenie o
zwrocie zgłoszenia wierzytelności ma charakter rozstrzygnięcia ogólnego, nie
należy natomiast do grupy orzeczeń właściwych tylko dla postępowania
upadłościowego, odnośnie do których przyjęto ograniczenia w zakresie możliwości
ich zaskarżania (art. 222 Pr.u.n.).
W literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego brak jak dotychczas
wyraźnych wypowiedzi odnoszących się wprost do tego, jaką opłatę i na podstawie
których przepisów należy pobrać od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza
w przedmiocie zwrotu zgłoszenia wierzytelności(art. 240 Pr.u.n.).
Zgodnie z art. 75 pkt 2 u.k.s.c., opłatę w kwocie 200 zł pobiera się m.in. od
zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu upadłościowym i
naprawczym. W przepisie tym określono różne formy środków prawnych (wnioski,
zażalenie, sprzeciw), od których pobiera się stałą opłatę, w tym także od zażalenia
na postanowienia wydane w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. W
związku z tym, że w takim postępowaniu sędzia-komisarz może wydawać zarówno
postanowienia, jak i zarządzenia brak usprawiedliwionych podstaw do twierdzenia,
iż przepis ten obejmuje także opłatę stałą od zażalenia na zarządzenie sędziego-
komisarza, w tym – od zażalenia na zarządzenie o zwrocie zgłoszenia
wierzytelności, wspomina się bowiem expressis verbis o "zażaleniu na
postanowienia", a więc o jednej tylko postaci rozstrzygnięcia sędziego-komisarza.
Eksponując w art. 75 u.k.s.c tylko niektóre środki prawne, od których pobiera się
opłatę stałą, ustawodawca zróżnicował jednak reguły pobierania opłat i ich
wysokość w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. Nie można zatem uznać
za trafną sugestię Sądu Rejonowego zmierzającą do rozszerzającej wykładni art.
75 pkt. 3 u.k.s.c. i motywowanie jej potrzebą ujednolicenia opłat pobieranych w
takim postępowaniu.
Sąd Rejonowy sugerował także możliwość określenia opłaty od zażalenia na
zarządzenie o zwrocie zgłoszenia wierzytelności na podstawie art.19 ust. 3 pkt 2
u.k.s.c., zgodnie z którym piątą część opłaty pobiera się od zażalenia, chyba że
przepis szczególny stanowi inaczej. Zdaniem tego Sądu, w świetle art. 240 Pr.u.n.
zgłoszenie wierzytelności powinno m.in. określać wierzytelność z należnościami
ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnych i te wierzytelności mogłyby
stanowić „wartości wyjściowe” dla ustalenia wysokości opłaty od zażalenia na
zarządzenie sędziego-komisarza o zwrocie zgłoszenia wierzytelności. W tej
propozycji interpretacyjnej nie dostrzeżono, że art. 19 u.k.s.c. powinien być
interpretowany w powiązaniu z art. 18 u.k.s.c., ułamkowa zatem część opłaty,
określona w art. 19 u.k.s.c., powinna być obliczona przy uwzględnieniu opłaty
pobieranej od pisma wszczynającego postępowanie, o jakim wspomina art.18 ust. 1
u.k.s.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w literaturze wyraża się trafne
stanowisko, że zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości stanowi formę jej
dochodzenia i tym samym zgłoszenie spełnia funkcję zbliżoną do wytoczenia
powództwa lub zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W
związku z tym, że de lege lata nie pobiera się jednak opłaty od zgłoszenia
wierzytelności (art. 239-240 Pr.u.n.), odpada możliwość określenia wysokości opłaty
od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza w sposób określony w art. 19
u.k.s.c. Nie mogą być też brane w pod uwagę w tym zakresie środki prawne
otwierające poszczególne etapy postępowania upadłościowego, np. wniosek o
ogłoszeniu upadłości lub wniosek o wszczęcie postępowania naprawczego.
Wyłączenie możliwości zastosowania art. 75 pkt 3 i art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c.
w zakresie ustalenia opłaty od zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o
zwrocie zgłoszenia wierzytelności prowadzi do wniosku, że właściwą podstawą
prawną ustalenia opłaty stanowi art. 14 ust. 1 i 3 u.k.s.c., zgodnie bowiem z regułą
wyrażoną w art. 3 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c., opłacie podlega m.in. zażalenie, jeżeli
przepis ustawy przewiduje jej pobranie. Obowiązek uiszczenia tej opłaty wynika z
art.14 ust. 3 u.k.s.c., przewidującego opłatę podstawową. W rezultacie, od
zażalenia na zarządzenie sędziego-komisarza o zwrocie zgłoszenia wierzytelności
(art. 240 Pr.u.n. ) pobiera się opłatę stałą określoną w art. 14 ust. 3 u.k.s.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1
k.p.c.).