Wyrok z 31 października 2022, sygn. I C 781/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 października 2022 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Rafał Szurka
Protokolant:	stażysta Oliwia Bednarek

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2022 r. w Bydgoszczy na rozprawie

sprawy z powództwa (...) w W. Oddział Terenowy w O.

przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B.

o zapłatę

1.  oddala powództwo w zakresie żądania zapłaty dalszej kwoty 107.492,77 złotych (sto siedem tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt dwa 77/100),

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.162,13 złotych (pięć tysięcy sto sześćdziesiąt dwa 13/100) tytułem zwrotu kosztów procesu,

3.  nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 3.307,43 złotych (trzy tysiące trzysta siedem 43/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych,

4.  nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 2.298,39 złotych (dwa tysiące dwieście dziewięćdziesiąt osiem 39/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych

Sygn. akt I C 781/19

UZASADNIENIE

Powód, (...) w W. Oddział Terenowy w O. (poprzednio (...) w W.), wniósł o zasądzenie od pozwanego, (...) Spółki z o.o. z siedzibą w B. (poprzednio (...) Spółka z o.o. z siedzibą w B., kwoty 362.487 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że pozwany ma prawo powoływać się w toku egzekucji na ograniczenie jego odpowiedzialności do udziału w księdze wieczystej nr (...), którego jest właścicielem, oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnienie wskazano, że na podstawie aktu notarialnego B. K. nabyła od powoda nieruchomość rolną, z czego pozostała do zapłaty kwota 362.400 złotych z tytułu reszty ceny sprzedaży, której nie zapłaciła, na tą kwotę została ustanowiona hipoteka przymusowa na nieruchomości, która zabezpieczenia wierzytelność główną oraz koszty postępowania o wydanie dalszego tytułu wykonawczego w kwocie 87 złotych, a nieruchomość ta obecnie w udziale stanowi własność pozwanego, stąd jego odpowiedzialność rzeczowa.

Pozwany w odpowiedzi na pozew ostatecznie uznał roszczenia co do kwoty 150.300,47 złotych z ograniczeniem swojej odpowiedzialności do udziału w nieruchomości, wnosząc o oddalenie powództwa w pozostałej części i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Zdaniem pozwanego do zapłaty z tytułu należności głównej pozostaje kwota, objęta uznaniem powództwa, natomiast pozostałe należności z tytułu oprocentowania i odsetek nie są uzasadnione, albowiem treść hipoteki zabezpieczającej aktualnie wierzytelność powódki, nie obejmuje tych składników.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 27 grudnia 2017 roku zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 257.880,24 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem ograniczenia pozwanego do jego odpowiedzialności do udziału we własności nieruchomości (punkt 1 wyroku), w pozostałej części powództwo oddalił (punkt 2 wyroku) i orzekł o kosztach procesu (punkt 3 wyroku – sygn. akt I C 636/17). Zdaniem tego Sądu zasądzona kwota stanowiła w pełni należność główną wraz z kosztami postępowania o wydanie dalszego tytułu wykonawczego.

Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 lipca 2019 roku uchylił wyrok w zaskarżonej części, tj. co do kwoty 107.492,77 złotych) i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania apelacyjnego (sygn. akt V ACa 410/18 – k. 292 akt). Sąd ten wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych Sądu I instancji poprzez przyjęcie, wbrew twierdzeniom samego powoda, że pozwany z tytułu samej należności głównej jest zobowiązany do zapłaty powodowi kwoty 257.880,24 złotych, podczas gdy do zapłaty z tytułu należności głównej pozostaje kwota 150.300,47 złotych oraz pozostałość w zapłacie oprocentowania odsetek naliczonych na dzień 15 września 2003 roku w wysokości 107.492,77 złotych. Zdaniem Sądu Odwoławczego rozważyć należy ewentualność poszerzenia materiału dowodowego co do wyliczenia pozostałej do zapłaty kwoty, a nadto rozważyć należy, czy kwota zmiennego oprocentowania z tytułu rozłożenia pozostałej ceny sprzedaży na raty mogła być przedmiotem zabezpieczenia hipoteką zwykłą.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska, powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 107.492,77 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności pozwanego do udziału w nieruchomości, której jest właścicielem, w tym o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność rozliczenia należności, wynikających w umowy sprzedaży z dnia 19 lutego 1997 roku w zakresie ustalenia wysokości poszczególnych należności wchodzących w skład kwoty 107.492,77 złotych (k. 325-328 akt).

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 19 lutego 1997 roku został zawarty akt notarialny, na podstawie którego B. K. nabyła od powoda własność nieruchomości, za łączną cenę 453.000 złotych, z czego kupując zapłaciła kwotę 90.600 złotych. Należność z tytułu reszty ceny nabycia w kwocie 362.400 złotych została kupującej rozłożona na cztery równe raty roczne. W celu zabezpieczenia wierzytelności z tytułu spłaty reszty ceny sprzedaży wraz z odsetkami kupująca ustanowiła na nieruchomości hipotekę w kwocie 362.400 złotych na rzecz powoda – sprzedającego, płatnej w terminie, na warunkach i z odsetkami określonymi w umowie sprzedaży. W zakresie niespłaconej części ceny sprzedaży strony umowy postanowiły, że naliczane będzie oprocentowanie, w wysokości aktualnej stopy redyskontowej, ustalanej przez Prezesa NBP, z tym że dla nabywców, którzy dotrzymali terminu płatności raty, oprocentowanie wynosi ¼ aktualnej stopy redyskontowej, nie mniej jednak niż 4 % w stosunku rocznym. W przypadku odroczenia terminu płatności od rat należności powiększonych o procentowanie w wysokości ¼ stopy redyskontowej, pobiera się odsetki w wysokości stopy redyskontowej, poczynając od dnia w którym płatność zgodnie z umową miała nastąpić. W pozostałych przypadkach od niespłaconej w terminie raty należności powiększonej o oprocentowanie w wysokości ¼ stopy redyskontowej, pobiera się po upływie tego terminu odsetki ustawowe.

/dowód: odpis aktu notarialnego rep. A nr (...) - k. 6-12 akt/

Wobec braku zapłaty, powyższemu aktowi notarialnemu co do obowiązku zapłaty kwoty 362.400 złotych została nadana klauzula wykonalności, a także w tym zakresie wydany został drugi tytuł wykonawczy w celu ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...).

/dowód: odpis postanowienia w sprawie I Co 5397/00 i Co 2798/100 Sądu Rejonowego w Bydgoszczy – k. 13-14 akt/

Na powyższej podstawie w księdze wieczystej wskazanej nieruchomości została ujawniona na rzecz powoda hipoteka przymusowa zwykła na kwotę 362.487 złotych, jako zabezpieczenie wierzytelności głównej w kwocie 362.400 złotych oraz kosztów postępowania o wydanie dalszego tytułu wykonawczego w kwocie 87 złotych. Pozwany jest współwłaścicielem tej nieruchomości w udziale wynoszącym 62/120 części.

/dowód: treść elektronicznej księgi wieczystej – k. 15-21 akt/

Wysokość poszczególnych należności wchodzących w skład kwoty 107.492,77 złotych obejmuje kwotę oprocentowania naliczonego od niespłaconej części ceny sprzedaży nieruchomości rozłożonej na raty w wysokości 26.565,73 złotych i kwotę naliczonych odsetek ustawowych za opóźnienie w wysokości 80.927,02 złotych oraz różnica kwotowa w wysokości 0,02 złotych.

/dowód: pisemna opinia biegłego z zakresu rachunkowości R. T. z dnia 5 kwietnia 2022 roku – k. 417-422 akt/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych wyżej dokumentów, których treść i forma, przez całe toczące się postępowanie, nie byłuy kwestionowane przez strony procesu. Sąd wziął także pod uwagę wskazaną opinię pisemną biegłego, co do treści której strony nie wniosły żadnych zastrzeżeń i zarzutów, także w ocenie Sądu była ona jasna, logiczna, została sporządzona w oparciu o dostępną dokumentację oraz zgodnie z aktualnym stanem wiedzy w badanej dziedzinie. W ocenie Sądu powyższe dowody były wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy w części, przekazanej do ponownego rozpoznania.

Sąd zważył, co następuje:

W ocenie Sądu dalsze roszczenie powoda, a zatem w zakresie przekazanym do ponownego rozpoznania, nie było ostatecznie uzasadnione. Sąd, mając na uwadze wskazania Sądu Apelacyjnego, dokonał dalszych rozważań i ustaleń, także w drodze dopuszczonego na wniosek powoda dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Dowód ten bezspornie przesądził to, że kwota objęta ponownym rozpoznaniem w niniejszym procesie, czyli kwota 107.492,77 złotych co do zasady, poza kwotą 0,02 złotych jako wykazanej przez biegłego różnicy, stanowił kwotę oprocentowania naliczonego od niespłaconej części ceny sprzedaży nieruchomości rozłożonej na raty i naliczonych odsetek ustawowych za opóźnienie. Opinie biegłego w tym zakresie przesądza źródło powstania tej kwoty. Jednocześnie zatem wyciągnąć z tego należy wniosek, iż wskazana kwota, nie jest kwotą części należności głównej, która miałaby podlegać jeszcze zapłacie z tego tytułu przez pozwanego.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku w uzasadnieniu do wyroku w sprawie V ACa 410/18 wskazał na to, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozważyć, czy kwota zmiennego oprocentowania z tytułu rozłożenia pozostałej ceny sprzedaży na raty mogła być przedmiotem zabezpieczenia hipoteką zwykłą. W ocenie Sądu meriti istotą w sprawie, w ramach zbadania zakresu ustanowionej hipoteki jest to, jaki jest w istocie zakres ustanowionej na rzecz powoda hipoteki przymusowej zwykłej, bo taka hipoteka jest ujawniona w księdze wieczystej nr (...), której właścicielem w udziale obecnie 62/120 części jest pozwany. Poza definicją hipoteki zwykłej z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku – Księgi wieczyste i hipoteka (t.j. Dz.U. 2013.707 z późn.zm.), przytoczoną w uzasadnieniu wyroku, uchylonego w części do ponownego rozpoznania, wskazać należy na treść art. 110 ^{( 1)} wskazanej ustawy, zgodnie z którym wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na sumę nie wyższą niż wynikająca z treści dokumentu stanowiącego podstawę jej wpisu do księgi wieczystej, a jeżeli z dokumentu tego nie wynika wysokość sumy hipoteki, suma ta nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o wpis hipoteki. Przenosząc to na kanwę niniejszej sprawy podnieść należy, że w § 6 aktu notarialnego - umowy sprzedaży z dnia 19 lutego 1997 roku wskazano, że celem zabezpieczenia wierzytelności z tytułu spłaty reszty ceny sprzedaży wraz z odsetkami, kupująca ustanawia na nieruchomości hipotekę w kwocie 362.400 złotych na rzecz powoda. Jednakze podnieść należy, że w istocie wskazana kwota, jako suma hipoteki, bezspornie była kwotą należności głównej z tytułu reszty ceny sprzedaży. Dalej, drugi tytuł wykonawczy wydany jeszcze poprzednikowi prawnemu powoda, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy w sprawie Co 2798/10 dotyczył obowiązku zapłaty kwoty jak wyżej, czyli 362.400 złotych. Wreszcie, po trzecie, z samej treści hipoteki przymusowej zwykłej w księdze wieczystej, wynika kwota 362.487 złotych, ze sprecyzowaniem treści, iż jest należność objęta tym tytułem wykonawczym, i hipoteka ta zabezpiecza wierzytelność główną w kwocie 362.400 złotych oraz koszty postępowania o wydanie dalszego tytułu wykonawczego w kwocie 87 złotych – wyłącznie. Ergo, słusznie w tej sprawie pozwany podnosił, że owe zabezpieczenie hipotecznie nie obejmuje kwoty 107.492,75 złotych, jako należności pobocznej - oprocentowania i odsetek, a nie jako należności głównej. Gdyby tak było, treść hipoteki wskazywałaby na taki zakres. Nadto sama kwota hipoteki, odnosząca się wprost do wysokości niespłaconej a rozłożonej na raty należności głównej z tytułu reszty ceny sprzedaży, wprost wskazuje, że nie może ona obejmować także inne poboczne świadczenia, albowiem wykraczałaby poza wskazaną sumę. W ocenie Sądu sam powód był w istocie świadomy w niniejszym procesie o takim, a nie innym zakresie hipoteki, w związku z ujawnioną jej treścią, stąd też od początku niejasne i czasem sprzeczne tłumaczenia powoda co do wysokości kwoty hipoteki, co zauważył Sąd Apelacyjny.

Z powyższych względów Sąd na podstawie wskazanych wyżej przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece powództwo w części, przekazanej do ponownego rozpoznania, a zatem dalsze roszczenie powoda, oddalił (punkt 1 wyroku).

W pozostałym zakresie wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu, z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 98 i 99 kpc, jednakże w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia pozwu, oraz na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, i odpowiedniego w sprawie adwokatów, oraz z uwzględnieniem art. 100 kpc i ustaleniem, że ostatecznie w sprawie powód wygrał w 59 %, zaś pozwany w 41 %. Suma kosztów, poniesionych przez powoda, to kwota 34.009 złotych (opłata sądowa 18.125 zł, wynagrodzenie pełnomocnika z I instancję 10.800 zł, za II instancję 4.050 zł, zaliczka na biegłego 1.000 zł i opłata skarbowa 34 zł), zaś przez pozwanego to kwota 14.884 złotych (wynagrodzenie pełnomocnika, jak w przypadku powoda, plus 34 zł opłaty skarbowej). Mając na uwadze stopień wygrania i przegrania sprawy oraz wzajemne rozliczenie tych kwot, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda ich zwrot w rozliczonej części (punkt 2 wyroku). W zakresie pozostałych kosztów sądowych, nieopłaconych przez strony, tj. co do opłaty sądowej od apelacji w kwocie 5.375 złotych, oraz kosztów biegłego ponad uiszczoną zaliczkę – 230,82 złotych, Sąd nakazał ich zwrot od każdej ze stron, stosownie do zakresu przegrania sprawy, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy i kosztach sądowych w sprawach cywilnych (punkty 3 i 4 wyroku).