Postanowienie SN z 14 listopada 2008, sygn. V CZ 72/08
Data orzeczenia
14 listopada 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 14 listopada 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie ze skargi Z. K.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I ACa (…)
w sprawie z powództwa Z. K.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w B. i Prokuratorowi
Prokuratury Okręgowej w B.
o ochronę dóbr osobistych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2008 r.,
zażalenia Z. K. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt I
ACa (…),
1) uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej skargę o
wznowienie postępowania (pkt 3),
2) w pozostałej części zażalenie odrzuca,
3) nie obciąża skarżącego kosztami postępowania zażaleniowego na rzecz
Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w B.
Uzasadnienie
W sprawie ze skargi Z. K. o wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., Sąd
2
Apelacyjny postanowieniem z dnia 1 lipca 2008 r. zwolnił skarżącego od kosztów
sądowych w całości, oddalił jego wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu oraz
odrzucił skargę uznając, że nie zachodzi powołana w niej podstawa w postaci
pozbawienia skarżącego możności działania i jego nienależytej reprezentacji w
postępowaniu, którego dotyczy skarga.
Postanowienie to zaskarżył Z. K. w części oddalającej wniosek o ustanowienie
adwokata z urzędu oraz odrzucającej skargę o wznowienie, zarzucając naruszenia art.
410 § 1 w zw. z art. 401 pkt 2 k.p.c., przez odrzucenie skargi, mimo wykazania w niej, że
w postępowaniu został on pozbawiony możliwości działania i był nienależycie
reprezentowany. Polemizował z oceną Sądu, iż jako osoba legitymująca się wyższym
wykształceniem radził sobie w dokonywaniu czynności procesowych, klarownie
formułując żądania procesowe i przedstawiając argumenty w toczącej się z jego
powództwa sprawie, nie zachodziła więc potrzeba ustanowienia dla niego adwokata z
urzędu. Podnosił, że potrzeba ta wynikała z wiadomego Sądowi prowadzącemu sprawę,
której dotyczy skarga, faktu wszczęcia na wniosek prokuratora postępowania o jego
ubezwłasnowolnienie.
Wnosił o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i wznowienie
postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z. K. domagał się w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu
przez Prezesa Sądu Okręgowego w B. oraz Prokuratora Okręgowego w B. zasądzenia
zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. Oddalając powództwo w sprawie
o ochronę dóbr osobistych Sąd Okręgowy w B. uznał, że działanie Sądu, z którym
skarżący wiązał naruszenie jego dóbr osobistych było w okolicznościach sprawy
uzasadnione i nie było bezprawne. Wyrok Sądu Okręgowego z dnia 17 marca 2006 r.
zaskarżył osobiście powód Z. K.. W apelacji zarzucał nieprzeprowadzenie postępowania
dowodowego co do wniosków składanych w jego pismach procesowych. Podnosił, że
nie ma środków na pokrycie kosztów przyjazdu do sądu.
Z. K. został w całości zwolniony od kosztów postępowania postanowieniem Sądu
Apelacyjnego dnia 7 kwietnia 2005 r. który uwzględniając jego zażalenie na
postanowienie Sądu Okręgowego ustalił, że od czterech lat nie dysponuje on żadnymi
dochodami i utrzymuje się z dobrowolnej pomocy finansowej matki emerytki.
Postanowieniem z dnia 17 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek
powoda o ustanowienie adwokata z urzędu, który wnioskodawca uzasadniał m. innymi
3
złym stanem zdrowia uniemożliwiającym mu udział w rozprawach. Wniosek ten powód
ponawiał kilkakrotnie. Twierdził, że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, co uniemożliwia
mu samodzielne wspieranie sprawy (wniosek z dnia 13 stycznia 2006 r.).
Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy oddalił kolejny wniosek
powoda w tym przedmiocie uznając, że jest on osobą dobrze rozeznaną w swoich
sprawach i potrafi formułować pisma procesowe.
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2007 r. Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie w
sprawie z uwagi na powziętą z urzędu wiadomość o wszczęciu – z wniosku Prokuratury
Okręgowej z dnia 7 września 2006 r. - postępowania o częściowe ubezwłasnowolnienie
powoda, które orzeczone zostało postanowieniem z dnia 28 czerwca 2007 r. wskazując,
że uprawomocnienie się tego postanowienia może mieć wpływ na rozstrzygniecie w
kwestii zdolności procesowej wnioskodawcy. Postanowieniem z 27 września 2007 r.
uchylił to postanowienie, bez uzasadnienia. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r.
Sąd Apelacyjny odrzucił spóźniony wniosek powoda o doręczenie wyroku
z uzasadnieniem oddalającego jego apelację.
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny ustanowił dla powoda
adwokata z urzędu w postępowaniu związanym z zaskarżeniem postanowienia z dnia 1
lipca 2008 r.
Samo złożenie przez stronę wniosku o ustanowienia adwokata lub radcy
prawnego nie obliguje sądu do jego uwzględnienia. Wniosek taki podlega uwzględnieniu
wówczas jeżeli w ocenie sądu udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest
potrzebny. Sytuacja taka może zachodzić wtedy, gdy nieporadność strony prowadzi do
tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest ona w stanie
wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r., III CK 533/04, nie publ.).
Podzielić należy prezentowany w zażaleniu pogląd, że odmowa ustanowienia dla
strony adwokata z urzędu prowadzić może do pozbawienia jej możności obrony swych
praw jeżeli skutkiem tego strona wbrew swojej woli została faktycznie pozbawiona
możności działania.
Sprawa o ochronę dóbr osobistych należy do spraw trudnych pod względem
prawnym. Możność obrony swych praw dotyczy nie tylko umiejętności posługiwania się
w procesie właściwą argumentacją prawną, której znajomość nie idzie nie w parze z
posiadaniem wyższego, ale nie prawniczego (w przypadku powoda medycznego)
4
wykształcenia, a także na uczestniczeniu w czynnościach procesowych, składaniu przed
sądem wyjaśnień i oświadczeń, popieraniu swoich twierdzeń i wniosków.
W sporządzonej osobiście skardze o wznowienie postępowania powód,
powoływał się na niemożność korzystania z tych uprawnień w postępowaniu
zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. i podnosił,
właściwe dla wykazania tego - w przedstawionym stanie sprawy, twierdzenia co do
stanu swojego zdrowia oraz braku środków utrzymania.
Trafnie podnosi się w zażaleniu, iż podstawę do oceny stanu zdrowia powoda,
jako przeszkody w podjęciu obrony swoich praw w procesie, stanowić powinien -
zważywszy jego ustawowe przesłanki - fakt toczącego się równocześnie postępowania
o jego ubezwłasnowolnienie. Wskazać też trzeba, że o ile sam fakt składania pism
procesowych przez powoda świadczy o jego aktywności w postępowaniu, to jednak z
uwagi na używaną w nich argumentację przede wszystkim o charakterze
pozamerytorycznym istotne wątpliwości może nasuwać ocena, iż powód jest osobą
dostatecznie rozeznaną w swoich prawach, a w związku z tym czy nie zachodzi
potrzeba ustanowienia dla niego adwokata.
W tym stanie rzeczy przytoczone w uzasadnieniu skargi okoliczności
dostatecznie uzasadniały powołaną w niej podstawę wznowienia w postaci pozbawienia
powoda możności działania (art. 401 pkt 2 k.p.c.), brak było tym samym podstaw do
odrzucenia skargi z przyczyn wskazanych w zaskarżonym postanowieniu.
Kierując się powyższym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie oraz
odrzucił zażalenie w części zaskarżającej postanowienie o oddaleniu wniosku o
ustanowienie adwokata z urzędu jako niepodlegające odrębnemu zaskarżeniu.