sygn. I CO 16/08 17 listopada 2008 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 17 listopada 2008, sygn. I CO 16/08

Data orzeczenia 17 listopada 2008
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt I CO 16/08
POSTANOWIENIE
Dnia 17 listopada 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
w sprawie ze skargi T. W. o wznowienie postępowania ze skargi T. W. o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia
20 czerwca 2005 r., sygn. akt V S (…) wydanego w sprawie ze skargi T. W.
o stwierdzenie naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej
zwłoki w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym ze skargi T. W. o
wznowienie postępowania w sprawie z powództwa T. W. przeciwko C.(…) S.A. w W. o
zapłatę, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 30 czerwca
2000 r., sygn. akt I C (…),
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2007 r., sygn. akt
I CNP (…),
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2008 r.,
1) oddala skargę
2) oddala wniosek Skarbu Państwa o zasądzenie kosztów postępowania
wywołanego skargą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2007 r. odrzucił skargę T. W.
o stwierdzenie naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej
zwłoki w postępowaniu toczącym się przez Sądem Rejonowym skargi o wznowienie
postępowania w sprawie o zapłatę.
2
Od postanowienia tego Tomasz Wiland wniósł skargę o wznowienie
postępowania, wskazując jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 77/06, zgodnie z którym przepis art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w
części obejmującej słowa „kończącego postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art.
32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji (OTK-A 2008, nr 3, poz. 39).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarżący nie wskazał w skardze podstawy prawnej żądania, powołanie się jednak
na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z
Konstytucją wskazuje, że podstawę tę stanowią przepisy art. 4011
k.p.c. i art. 190 ust. 4
Konstytucji.
W pierwszej kolejności należy w tej sytuacji rozważyć kwestię oddziaływania
wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej TK) na zaskarżone skargą o wznowienie
postępowania postanowienie Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu Najwyższego
w obecnym składzie nie jest dopuszczalne odrzucenie – po wejściu w życie wyroku TK -
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia
postępowania wydanego przed tym zdarzeniem z tego tylko względu, że chodzi o
orzeczenie niebędące postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Wyrok TK
co do zasady działa bowiem retroaktywnie.
Nie może być kwestionowane, że stanowiący podstawę skargi o wznowienie
postępowania wyrok TK stwierdził niekonstytucyjność art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. oraz że
wyrok ten wywiera pełną moc wiążącą, w szczególności zobowiązuje ustawodawcę do
podjęcia działań mających na celu wyeliminowanie niekonstytucyjnego stanu rzeczy.
Nie oznacza to jednak, że oparta na tym wyroku skarga o wznowienie
postępowania zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyrok ten
nie stwarza podstawy do rozszerzenia treści normatywnej art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w taki
sposób, aby objąć jego hipotezą również postanowienia w przedmiocie przewlekłości
postępowania. Przeciwne stanowisko zakładałoby przejmowanie przez TK uprawnień
ustawodawcy, skoro tylko ustawodawca posiada kompetencję do zmiany treści
przepisów prawnych i nadawania im takiej treści, aby – w kierunku wskazanym przez TK
– pozostawała w zgodzie z Konstytucją. W postanowieniu z dnia 6 listopada 2008 r. w
sprawie II CO 17/08 Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu swojego wyroku
TK zauważył, że strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie
z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U.
3
Nr 179, poz. 1843), może dochodzić – na podstawie art. 417ustawy z dnia 23 kwietnia
1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) może dochodzić – naprawienia
szkody wynikłej z przewlekłości, po prawomocnym zakończeniu postępowania co do
istoty sprawy. TK ponadto podkreślił, że skarga na przewlekłość postępowania stanowi
instrument skutecznego dochodzenia szkody spowodowanej przez przewlekłość
postępowania sądowego. Dlatego właśnie, jak podkreślił TK, Konstytucja nie nakazuje,
aby ustawodawca stworzył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia
oddalającego skargę na przewlekłość postępowania.
Jeżeli zatem Konstytucja nie wymaga, aby skarga przewidziana w art. 4241
i nast.
k.p.c. przysługiwała od orzeczeń oddalających czy odrzucających skargę na
przewlekłość postępowania, to – jak wskazał SN w przytoczonym wyżej orzeczeniu –
wyrok TK nie może stanowić podstawy rozszerzenia art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w taki
sposób, aby wywieść wniosek przeciwny. Stan konstytucyjności osiągnięty może być w
inny sposób. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, postanowienie oddalające
skargę na przewlekłość postępowania nie stoi na przeszkodzie domaganiu się
naprawienia szkody wyrządzonej przewlekłością postępowania w odrębnym procesie
(uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP
2006, nr 21-22, poz. 341). Podobne stanowisko wyrażane jest w doktrynie. Wskazuje
się, że art. 4171
§ 2 k.c., uzależniający odpowiedzialność państwa za wydanie
wadliwego orzeczenia od stwierdzenia jego niezgodności z prawem we właściwym
postępowaniu, nie może być rozumiany w taki sposób, aby w każdym wypadku
wymagane było uzyskanie prejudykatu, o jakim mowa w art. 4241
i nast. k.p.c. Podzielić
należy pogląd SN wyrażony w uzasadnieniu postanowienia w sprawie II CO 17/08,
zgodnie z którym nie istnieją racjonalne powody do angażowania Sądu Najwyższego w
weryfikację w trybie art. 4241
i nast. k.p.c. wszystkich prawomocnych orzeczeń sądu
drugiej instancji, zarówno kończących postępowanie, jak i niekończących,
rozstrzygających zagadnienia incydentalne, uboczne.
Przyjmując, że ustawodawca sprzecznie z Konstytucją zamknął drogę do
dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wydania niezgodnych
z prawem orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, należy jednak uznać, że
nie oznacza to, iż odpowiedzialność ta musi być realizowana przez mechanizm skargi o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W wyroku z dnia 23
września 2003 r., K 20/02 (OTK-A 2003, nr 7, poz. 76) TK podkreślił, że unormowanie
4
drogi dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej działaniem organu władzy
publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji) zostało powierzone ustawodawcy zwykłemu.
Rozważenia zatem wymaga, czy uprawnienie do wznowienia postępowania
można wywieść wprost z Konstytucji. Na pytanie to należy odpowiedzieć przecząco. Z
art. 77 ust. 1 Konstytucji, który mógłby wchodzić w tym względzie w rachubę, nie sposób
bowiem wyprowadzić podstawy prawnej dla wydawania przez Sąd Najwyższy (ani
jakikolwiek inny sąd) prejudykatów w przedmiocie prawidłowości orzeczenia sądowego
jako wstępnego etapu realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.
Przepis ten ustanawia konstytucyjne prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej
działaniem organu władzy publicznej, ale nie przesądza o sposobie jego egzekwowania.
Jeśli kierować się wyłącznie jego treścią, to należałoby raczej dojść do wniosku, że
dochodzenie tej odpowiedzialności powinno przebiegać na zasadach ogólnych. To zaś
prowadzi do wniosku, że w obecnym stanie prawnym brak podstawy do rozpoznawania
skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skierowanych
przeciwko orzeczeniom niekończącym postępowań w sprawie. Teza taka nie powinna
być odczytywana w kategoriach zanegowania mocy wiążącej wyroku TK w sprawie SK
77/06.
Ostatecznie należało uznać, że skarga oparta na tym wyroku stanowi wprawdzie
skargę opartą na ustawowej podstawie w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c., jednakże nie
może odnieść pożądanego skutku i zasługuje na oddalenie, ponieważ wyrok TK sam
przez się nie zmienił stanu prawnego, a zarazem dopuszczalności skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w odniesieniu do orzeczeń
niekończących postępowania w sprawie nie można wywieść bezpośrednio z przepisów
Konstytucji.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 412 § 2 k.p.c.