Postanowienie SN z 17 listopada 2008, sygn. I CO 17/08
Data orzeczenia
17 listopada 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 17 listopada 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
w sprawie ze skargi T. W. o wznowienie postępowania ze skargi T. W. o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia
20 czerwca 2005 r., sygn. akt V S (…), wydanego w sprawie ze skargi T. W. na
naruszenie prawa do rozpoznania sprawy I C (…) Sądu Rejonowego bez
nieuzasadnionej zwłoki,
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2007 r.,
sygn. akt I CNP (…), na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada
2008 r.,
1) oddala skargę
2) oddala wniosek Skarbu Państwa o zasądzenie kosztów postępowania
wywołanego wniesieniem skargi o wznowienie postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 października 2007 r. odrzucił skargę T.
W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu
Okręgowego w W. z dnia 20 czerwca 2005 r. wydanego w sprawie ze skargi na
przewlekłość postępowania w sprawie I C (…) Sądu Rejonowego.
Od postanowienia tego T. W. wniósł skargę o wznowienie postępowania,
wskazując jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1
kwietnia 2008 r., SK 77/06, zgodnie z którym przepis art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w części
obejmującej słowa „kończącego postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 32 ust. 1
i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji (OTK-A 2008, nr 3, poz. 39).
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniesiona w sprawie skarga o wznowienie jest tożsama ze skargą w sprawie I
CO (…), oparta jest na takiej samej podstawie i podnosi takie same zarzuty. Siłą rzeczy
zatem argumentacja Sądu Najwyższego musi stanowić powtórzenie tej, jaką zawarto w
uzasadnieniu postanowienia w sprawie I CO (…). Powtarzając zatem te argumenty,
należy w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że nie jest dopuszczalne
odrzucenie – po wejściu w życie wyroku TK - skargi o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego postanowienia postępowania wydanego przed tym zdarzeniem
z tego tylko względu, że chodzi o orzeczenie niebędące postanowieniem kończącym
postępowanie w sprawie. Wyrok TK co do zasady działa bowiem retroaktywnie.
Powtórzyć też trzeba, że nie może być kwestionowane, iż stanowiący podstawę
skargi o wznowienie postępowania wyrok TK stwierdził niekonstytucyjność art. 4241
§ 1 i
2 k.p.c. oraz że wyrok ten wywiera pełną moc wiążącą, w szczególności zobowiązuje
ustawodawcę do podjęcia działań mających na celu wyeliminowanie niekonstytucyjnego
stanu rzeczy.
Tak samo, jak w sprawie I CO (…), nie oznacza to jednak, że oparta na tym
wyroku skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Wyrok ten nie
stwarza podstawy do rozszerzenia treści normatywnej art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w taki
sposób, aby objąć jego hipotezą również postanowienia w przedmiocie przewlekłości
postępowania. Przeciwne stanowisko zakładałoby przejmowanie przez TK uprawnień
ustawodawcy, skoro tylko ustawodawca posiada kompetencję do zmiany treści
przepisów prawnych i nadawania im takiej treści, aby – w kierunku wskazanym przez TK
– pozostawała w zgodzie z Konstytucją. W postanowieniu z dnia 6 listopada 2008 r. w
sprawie II CO 17/08 Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu swojego wyroku
TK zauważył, że strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie
z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U.
Nr 179, poz. 1843), może dochodzić – na podstawie art. 417ustawy z dnia 23 kwietnia
1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) może dochodzić – naprawienia
szkody wynikłej z przewlekłości, po prawomocnym zakończeniu postępowania co do
istoty sprawy. TK ponadto podkreślił, że skarga na przewlekłość postępowania stanowi
instrument skutecznego dochodzenia szkody spowodowanej przez przewlekłość
postępowania sądowego. Dlatego właśnie, jak podkreślił TK, Konstytucja nie nakazuje,
3
aby ustawodawca stworzył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia
oddalającego skargę na przewlekłość postępowania.
Jeżeli zatem Konstytucja nie wymaga, aby skarga przewidziana w art. 4241
i nast.
k.p.c. przysługiwała od orzeczeń oddalających czy odrzucających skargę na
przewlekłość postępowania, to – jak wskazał SN w przytoczonym wyżej orzeczeniu –
wyrok TK nie może stanowić podstawy rozszerzenia art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w taki
sposób, aby wywieść wniosek przeciwny. Stan konstytucyjności osiągnięty może być w
inny sposób. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, postanowienie oddalające
skargę na przewlekłość postępowania nie stoi na przeszkodzie domaganiu się
naprawienia szkody wyrządzonej przewlekłością postępowania w odrębnym procesie
(uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP
2006, nr 21-22, poz. 341). Podobne stanowisko wyrażane jest w doktrynie. Wskazuje
się, że art. 4171
§ 2 k.c., uzależniający odpowiedzialność państwa za wydanie
wadliwego orzeczenia od stwierdzenia jego niezgodności z prawem we właściwym
postępowaniu, nie może być rozumiany w taki sposób, aby w każdym wypadku
wymagane było uzyskanie prejudykatu, o jakim mowa w art. 4241
i nast. k.p.c. Podzielić
należy pogląd SN wyrażony w uzasadnieniu postanowienia w sprawie II CO 17/08,
zgodnie z którym nie istnieją racjonalne powody do angażowania Sądu Najwyższego w
weryfikację w trybie art. 4241
i nast. k.p.c. wszystkich prawomocnych orzeczeń sądu
drugiej instancji, zarówno kończących postępowanie, jak i niekończących,
rozstrzygających zagadnienia incydentalne, uboczne.
Przyjmując, tak samo jak w sprawie I CO (…), że ustawodawca sprzecznie z
Konstytucją zamknął drogę do dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej z
tytułu wydania niezgodnych z prawem orzeczeń niekończących postępowania
w sprawie, należy jednak uznać, że nie oznacza to, iż odpowiedzialność ta musi być
realizowana przez mechanizm skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia. W wyroku z dnia 23 września 2003 r., K 20/02 (OTK-A
2003, nr 7, poz. 76) TK podkreślił, że unormowanie drogi dochodzenia naprawienia
szkody wyrządzonej działaniem organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji)
zostało powierzone ustawodawcy zwykłemu.
Tak samo należy także stwierdzić, że uprawnienia do wznowienia postępowania
nie można wywieść wprost z Konstytucji. Z art. 77 ust. 1 Konstytucji nie sposób bowiem
wyprowadzić podstawy prawnej dla wydawania przez Sąd Najwyższy (ani jakikolwiek
inny sąd) prejudykatów w przedmiocie prawidłowości orzeczenia sądowego jako
4
wstępnego etapu realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.
Przepis ten ustanawia konstytucyjne prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej
działaniem organu władzy publicznej, ale nie przesądza o sposobie jego egzekwowania.
Jeśli kierować się wyłącznie jego treścią, to należałoby raczej dojść do wniosku, że
dochodzenie tej odpowiedzialności powinno przebiegać na zasadach ogólnych. To zaś
prowadzi do wniosku, że w obecnym stanie prawnym brak podstawy do rozpoznawania
skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skierowanych
przeciwko orzeczeniom niekończącym postępowań w sprawie. Teza taka nie powinna
być odczytywana w kategoriach zanegowania mocy wiążącej wyroku TK w sprawie SK
77/06.
Ostatecznie należało uznać, tak samo jak w poprzedzającej sprawie, że skarga
oparta na tym wyroku stanowi wprawdzie skargę opartą na ustawowej podstawie w
rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c., jednakże nie może odnieść pożądanego skutku i
zasługuje na oddalenie, ponieważ wyrok TK sam przez się nie zmienił stanu prawnego,
a zarazem dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia w odniesieniu do orzeczeń niekończących postępowania w
sprawie nie można wywieść bezpośrednio z przepisów Konstytucji.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 412 § 2 k.p.c.