Uchwała SN z 16 stycznia 2009, sygn. III CZP 128/08
Data orzeczenia
16 stycznia 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Mirosław Bączyk
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w W.
przeciwko Magdalenie M. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na
posiedzeniu jawnym w dniu 16 stycznia 2009 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
postanowieniem z dnia 14 października 2008 r.:
"Czy dopuszczalne jest oddalenie na posiedzeniu niejawnym wniosku o
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w
postępowaniu upominawczym?"
podjął uchwałę:
Nie jest dopuszczalne oddalenie na posiedzeniu niejawnym wniosku o
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego
w postępowaniu upominawczym.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ, na skutek wniosku pozwanej o
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w
postępowaniu upominawczym i na skutek sprzeciwu od tego nakazu zapłaty,
postanowieniem z dnia 10 marca 2008 r. wydanym na posiedzeniu niejawnym
oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu oraz odrzucił
sprzeciw, którego braków formalnych w postaci złożenia na urzędowym formularzu
z odpisem dla strony powodowej pozwana nie uzupełniła.
Rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji Sąd
Okręgowy powziął wątpliwość dotyczącą dopuszczalności oddalenia na
posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu
od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
(...) Zasadą wynikającą z art. 45 ust. 2 Konstytucji i art. 148 § 1 k.p.c. jest
jawność posiedzeń sądowych w postępowaniu cywilnym; wyjątki od niej muszą
wynikać z wyraźnie ustanawiających je przepisów. Jeżeli przepis szczególny nie
stanowi inaczej, sąd rozpoznaje sprawy w postępowaniu procesowym na rozprawie
(art. 148 § 1 k.p.c.). Wyjątek w tym zakresie ustanawia m.in. art. 4971
§ 2 k.p.c.,
zgodnie z którym w postępowaniu upominawczym sąd rozpoznaje sprawy na
posiedzeniu niejawnym. W kwestiach wpadkowych oraz w odniesieniu do
poszczególnych czynności sąd orzeka w postępowaniu procesowym na
posiedzeniu jawnym, a jeżeli przepis szczególny tak stanowi, na posiedzeniu
niejawnym.
Po zmianie art. 168 § 1 k.p.c. ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 20, poz. 86) w orzecznictwie
Sądu Najwyższego ukształtował się i utrwalił pogląd wykluczający możliwość
oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej na
posiedzeniu niejawnym (postanowienia z dnia 6 sierpnia 1986, II CZ 87/86, OSNCP
1987, nr 11, poz. 178 i z dnia 12 maja 1988 r., IV CZ 55/88, nie publ. oraz uchwała
z dnia 13 lutego 1987 r., III CZP 4/87, OSNCP 1988, nr 2-3, poz. 35). W
uzasadnieniu uchwały z dnia 13 lutego 1987 r., III CZP 4/87 Sąd Najwyższy
wskazał, że art. 168 § 1 k.p.c. określając, kiedy sąd postanawia przywrócenie
terminu do dokonania czynności procesowej, normuje jedynie wydawanie
rozstrzygnięć pozytywnych, gdyby bowiem chodziło o wprowadzenie możliwości
wydawania na posiedzeniu niejawnym zarówno rozstrzygnięć pozytywnych, jak i
negatywnych, to uczyniono by to bądź przez odpowiednią zmianę art. 171 k.p.c.,
przewidującego wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o odrzuceniu
wniosków o przywrócenie terminów spóźnionych lub z ustawy niedopuszczalnych,
bądź przez zmianę art. 168 k.p.c. i przyjęcie, że postanowienie w przedmiocie
przywrócenia terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym lub że wniosek
o przywrócenie terminu może być rozpoznany na posiedzeniu niejawnym.
Postępowanie upominawcze uregulowane w rozdziale 3 działu V tytułu VII
kodeksu postępowania cywilnego jest postępowaniem odrębnym. W sprawach
rozpoznawanych w tym postępowaniu przepisy ogólne o procesie stosuje się w
zakresie nieunormowanym inaczej w przepisach właściwych dla tego
postępowania.
Artykuł 168 § 1 należy do przepisów ogólnych kodeksu postępowania
cywilnego, a objęty jego treścią przedmiot unormowania nie został uregulowany w
przepisach dotyczących postępowania upominawczego. Podstaw do odstąpienia w
postępowaniu upominawczym od zasady wydawania postanowień o oddaleniu
wniosku o przywróceniu terminu po przeprowadzeniu rozprawy nie dostarcza także
art. 4971
§ 2.
W literaturze wskazuje się, że postępowanie upominawcze stanowi wstępną
fazę rozpoznania sporu. Wydane w tym postępowaniu orzeczenie ma charakter
tymczasowy i warunkowy, gdyż byt nakazu zapłaty zależy od zachowania
pozwanego, który przez wniesienie sprzeciwu może pozbawić go mocy. Wyróżnia
się dwie jego fazy, z których pierwsza kończy się wraz z wydaniem nakazu zapłaty
realizującym cel tego postępowania, druga zaś rozpoczyna się wraz ze skutecznym
wniesieniem sprzeciwu, co skutkuje rozpoznaniem sprawy na zasadach ogólnych.
Pojęcie „sprawa” jest używane w kodeksie postępowania cywilnego w różnych
znaczeniach; dla oznaczenia tego, co jest załatwiane w postępowaniu cywilnym
(por. m.in. art. 1, 13, 45, 232, 3981
, 4791
lub 476), albo dla określenia samego
postępowania (por. m.in. art. 5, 15 § 1, art. 48 § 1, art. 445 § 1-3 lub art. 479). W
art. 4971
§ 2 k.p.c. pojęcie to zostało użyte w pierwszym znaczeniu, wiążącym je z
wydaniem nakazu zapłaty. Rozpoznanie sprawy, na gruncie tego przepisu,
ogranicza się więc do wydania – na posiedzeniu niejawnym – nakazu zapłaty i
czynności bezpośrednio z nim związanych. Taki jest też – zgodnie z art. 201 § 1
k.p.c. – cel posiedzenie niejawnego, na którym rozpoznawana jest sprawa w
postępowaniu upominawczym.
Wykładni prowadzącej do rezultatów oczywiście sprzecznych z wyraźnym
brzmieniem art. 168 § 1 k.p.c. nie mogą uzasadniać argumenty funkcjonalne
odwołujące się do celu postępowania upominawczego w postaci uproszczenia i
przyśpieszenia postępowania; (...) przed wydaniem postanowienia o oddaleniu
wniosku sąd powinien umożliwić stronie wypowiedzenie się na rozprawie co do
przyczyn niezachowania terminu.
Z tych względów orzeczono, jak w uchwale.