Uchwała SN z 24 lutego 2009, sygn. III CZP 127/08
Data orzeczenia
24 lutego 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jacek Gudowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "M." S.A. w B.-B. przeciwko "B.", sp. z
o.o. w T. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w
dniu 24 lutego 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd
Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 30 września 2008 r.:
„Czy ustanowiony w art. 4799
§ 1 k.p.c. obowiązek doręczenia w toku sprawy
przez stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika
patentowego odpisów pism procesowych z załącznikami bezpośrednio stronie
przeciwnej i dołączenie do pisma procesowego wnoszonego do sądu dowodu
doręczenia drugiej stronie odpisu pisma albo dowodu wysłania go listem
poleconym, pod rygorem zwrotu pisma bez wzywania do usunięcia tego braku –
dotyczy również składanego w formie pisma procesowego wniosku o przywrócenie
terminu do wniesienia środka odwoławczego?”
podjął uchwałę:
Przewidziany w art. 4799
§ 1 zdanie drugie k.p.c. obowiązek dołączenia
do pisma procesowego wniesionego do sądu dowodu doręczenia drugiej
stronie odpisu tego pisma albo dowodu wysłania go przesyłką poleconą
dotyczy także pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia
apelacji.
Uzasadnienie
W sprawie gospodarczej z powództwa "M." S.A. w B.-B. przeciwko "B.", sp. z
o.o. w T. o zapłatę strona powodowa uchybiła terminowi do wniesienia apelacji od
wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej, w związku z czym – składając tę
apelację – złożyła także wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Ze
względu jednak na to, że – wbrew art. 4799
§ 1 k.p.c. – nie dołączyła do wniosku o
przywrócenie terminu jego odpisu, przewodniczący w Sądzie Okręgowym zwrócił
ten wniosek, a następnie – postanowieniem z dnia 10 lipca 2008 r. – Sąd Okręgowy
odrzucił apelację (art. 370 k.p.c.).
Rozpoznając zażalenie strony powodowej od tego postanowienia, Sąd
Apelacyjny w Katowicach powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w
zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na
podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Artykuł 4799
k.p.c. był już przedmiotem wszechstronnej analizy Sądu
Najwyższego dokonanej w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 października 2005 r., III
CZP 65/05 (OSNC 2006, nr 3, poz. 50), gdzie zwrócono uwagę, że rozmaitość
sytuacji powstających w toku postępowania, odmienność interesów i celów stron, a
także liczne wymagania stawiane przepisami kodeksu sprawiają, iż treść, charakter
oraz funkcje pism procesowych, obejmujących wnioski i oświadczenia (art. 125 § 1
k.p.c.), mogą być bardzo różnorodne. Mogą dotyczyć zagadnień formalnych lub
merytorycznych, kwestii zasadniczych dla biegu procesu lub ubocznych, mogą
odnosić się do obu stron lub tylko do jednej z nich albo też pochodzić od osób
biorących udział w postępowaniu, ale niebędących stronami (np. biegłego lub
prokuratora) i wiązać się tylko z ich udziałem w sprawie. Ze względu na tę
różnorodność i dynamikę nie można wszystkich pism procesowych traktować w
sposób jednolity, jak też nie jest możliwe wyczerpujące unormowanie ich
funkcjonowania w procesie.
W związku z tym, aby wyjaśnić, jakich pism dotyczy art. 4799
§ 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy dokonał dystynkcji między pismami procesowymi mającymi znaczenie
dla innych niż strona wnosząca osób uczestniczących w sprawie, a pismami, które
takiego znaczenia nie mają lub dotyczą tylko niektórych uczestników, i uznał, że
hipotezą wymienionego przepisu objęte są tylko pisma mające znaczenie dla obu
stron. Ten zabieg interpretacyjny jest także kluczem do rozstrzygnięcia zagadnienia
prawnego przedstawionego w niniejszej sprawie, treść uchwały zależy zatem od
odpowiedzi na pytanie, czy pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do
wniesienia apelacji jest pismem procesowym dotyczącym tylko strony wnoszącej to
pismo, czy także strony przeciwnej.
Przed udzieleniem odpowiedzi na to pytanie należy zaznaczyć, że charakter
postępowania o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest
ani w nauce, ani w judykaturze określany jednoznacznie. W szczególności nie są do
końca wyjaśnione relacje między przywróceniem terminu do zaskarżenia
orzeczenia z jego prawomocnością oraz kwestie wiążące się z instancyjną kontrolą
postanowień w przedmiocie przywrócenia terminu, przyjmuje się natomiast zgodnie,
że omawiane postępowanie jest postępowaniem wpadkowym oraz – generalnie –
że ma charakter dwustronny. W związku z tym w piśmiennictwie, zwłaszcza
przedwojennym, podkreślano, że odpis wniosku o przywrócenie terminu, gdy
dotyczy terminu do wniesienia środka zaskarżenia orzeczenia dotyczącego istoty
sprawy, podlega doręczeniu stronie przeciwnej.
Pogląd ten należy podzielić, gdyż sposób rozpoznania wniosku o
przywrócenie terminu do zaskarżenia wyroku – w tym wypadku do wniesienia
apelacji – pozostaje nie tylko w interesie strony składającej wniosek. Jest oczywiste,
że podważenie prawomocności wyroku, wynikające z uwzględnienia wniosku o
przywrócenie terminu, względnie – w zależności od poglądu dogmatycznego, jaki
się w tej kwestii przyjmie za prawidłowy – retrospektywne uznanie, iż do
uprawomocnienia się wyroku nie doszło, ma istotne znaczenie dla obydwu stron;
decyduje o dalszym biegu postępowania w sprawie oraz nierzadko o wyniku
sprawy. W niektórych sytuacjach może dojść do zakłóceń we wszczętej już
egzekucji albo do obezwładnienia tytułu wykonawczego.
Z tych względów – przechodząc na grunt art. 4799
§ 1 k.p.c. – należy przyjąć,
że przewidziany w tym przepisie obowiązek dołączenia do pisma procesowego
wniesionego do sądu dowodu doręczenia drugiej stronie odpisu tego pisma albo
dowodu wysłania go przesyłką poleconą dotyczy także pisma zawierającego
wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji. Stanowisko to nie jest
jednak równoznaczne z przyjęciem, że wymieniony obowiązek dotyczy wszystkich
innych pism z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności
procesowej, można bowiem bronić poglądu, iż nie w każdym wypadku
postępowanie o przywrócenie terminu ma charakter dwustronny. Przykładem jest
wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o
odmowie zwolnienia od kosztów sądowych (o cofnięciu takiego zwolnienia) albo do
usunięcia braków formalnych pozwu; „jednostronność” postępowania w obu tych
wypadkach potwierdza sam ustawodawca (por. art. 395 § 1 oraz art. 130 § 4 k.p.c.).
Spostrzeżenie to nie może, rzecz jasna, wpłynąć na treść uchwały, która odnosi się
do pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, dotyczącego
– co wyłożono – obu stron procesu, zatem orzeczono, jak na wstępie.