Uchwała SN z 9 września 2009, sygn. III CZP 59/09
Data orzeczenia
9 września 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Lech Walentynowicz
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Barbara Myszka
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w K. przy uczestnictwie Dariusza G. o wpis do rejestru dłużników
niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu
9 września 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w
Kielcach postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2009 r.:
„Czy złożenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 56
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym wniosku o wpis
do rejestru dłużników niewypłacalnych osoby fizycznej – płatnika składek na
ubezpieczenie społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z. 2007 r. Nr 11, poz. 74),
której zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały stwierdzone
tytułem wykonawczym wydanym w trybie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o
postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110,
poz. 18) mieści się w zakresie działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
określonej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych?"
podjął uchwałę:
Wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej,
będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru
dłużników niewypłacalnych, złożony na podstawie art. 56 ustawy z dnia 20
sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst Dz.U. z 2007 r. Nr
168, poz. 1186 ze zm.), jest wolny od opłaty sądowej.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. wniósł o wpisanie do rejestru
dłużników niewypłacalnych dłużnika Dariusza G. – płatnika składek na
ubezpieczenie społeczne. Wyjaśnił, że dłużnik zalega z zapłatą należności z tytułu
składek ubezpieczeniowych, co zostało stwierdzone w tytule wykonawczym
wydanym na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu
administracyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze
zm. – dalej: "u.p.e.a.").
Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Kielcach zarządzeniem z dnia 1
grudnia 2008 r. zwrócił wniosek jako nieopłacony (art. 19 ust. 3 ustawy o Krajowym
Rejestrze Sądowym, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 – dalej:
"u.K.Rej.S."), ponieważ uznał, że wniosek podlegał opłacie stałej określonej w art.
54 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”).
Przy rozpoznawaniu zażalenia wnioskodawcy ujawniło się zagadnienie prawne
budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w Kielcach przedstawił do
rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedstawiona przez Sąd Okręgowy wątpliwość prawna wymaga wyjaśnienia,
czy wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej
płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników
niewypłacalnych jest ustawowo wolny od opłaty sądowej. Problem ten, istotny dla
praktyki, nie był dotychczas rozstrzygany w judykaturze; nie normuje go również ani
ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ani ustawa o Krajowym
Rejestrze Sądowym. Ustawowe zwolnienie od opłat sądowych w sprawach
rejestrowych – we wskazanych sytuacjach – jest natomiast przewidziane w art. 6948
§ 3 k.p.c., tj. przy wpisach dokonywanych przez sąd z urzędu oraz przy wpisach
dokonywanych na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.K.Rej.S. Ten przepis dotyczy jednak
rejestru przedsiębiorstw, a nie rejestru dłużników niewypłacalnych, dlatego Sąd
Okręgowy trafnie zauważył, że ustawowego zwolnienia od opłaty sądowej wniosku
o wpis płatnika składek ubezpieczeniowych do rejestru dłużników niewypłacalnych
można poszukiwać tylko w treści art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998
r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74
ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), która stanowi, że w zakresie prowadzonej działalności
określonej w ustawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi opłat
skarbowych i sądowych.
Zakres działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określony jest w art. 68 i
69 u.s.u.s., ale tylko w sposób przykładowy, niewyczerpujący. Inicjowanie
postępowania o wpis płatników składek do rejestru dłużników niewypłacalnych
można umieścić w umocowaniu zamieszczonym w art. 68 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s.,
przewidującym kontrolę wykonywania płatności składek przez płatników. Przede
wszystkim jednak istotne są zadania i czynności Zakładu jako dysponenta
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 51 ust. 2 u.s.u.s.); chodzi o racjonalne i
efektywne zarządzanie Funduszem, gdyż głównymi jego przychodami są składki na
ubezpieczenie społeczne (art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.).
W judykaturze podkreśla się, że rejestr dłużników niewypłacalnych jest
rozwiązaniem prawnym mającym chronić potencjalnego wierzyciela przed
niewypłacalnością dłużnika jeszcze przed powstaniem zobowiązania. Rejestr
ujawnia dłużników niewiarygodnych, niezasługujących na zaufanie w obrocie
gospodarczym, a tym samym prowadzi do eliminowania ich z obrotu (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 r., V CK 7/03, OSNC 2004, nr 4, poz. 67
oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., III CZP 33/09, OSNC
2010, nr 2, poz. 21). Inicjowanie wpisów do tego rejestru należy zaliczyć więc do
przedsięwzięć profilaktycznych, celowych w działalności Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, dyscyplinujących płatników składek ubezpieczeniowych, służących
efektywniejszej ściągalności składek. Takie działania mieszczą się w sferze
ustawowych zadań i obowiązków Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonuje w zakresie ograniczonym różne
zadania niemieszczące się w systemie ubezpieczeń społecznych, np. jako
pracodawca oraz jako właściciel mienia niezbędnego do prowadzenia działalności.
Czynności związane z zarządzaniem Funduszem Ubezpieczeń Społecznych należą
natomiast do podstawowych, ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, dlatego jego wniosek o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem
składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych jest
wolny od opłaty sądowej (art. 114 ust. 4 u.s.u.s.).
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).