Postanowienie SN z 14 stycznia 2010, sygn. IV CZ 111/09
Data orzeczenia
14 stycznia 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Mirosław Bączyk
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
POSTANOWIENIE
Dnia 14 stycznia 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marian Kocon
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z wniosku E. B.
przy uczestnictwie J. S., R. S. i J. S.
o stwierdzenie nabycia spadku po F. B.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 14 stycznia 2010 r.,
zażalenia uczestnika postępowania J. S.
na postanowienie Sądu Okręgowego w B.
z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II Ca (…),
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. odrzucił apelację
uczestnika postępowania J. S. w związku z wniesieniem jej po upływie terminu
przewidzianego w art. 369 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na podstawie
art. 373 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
W zażaleniu na to postanowienie uczestnik postępowania J. S. wnosił o jego
uchylenie, podnosząc naruszenie art. 73 § 2 k.p.c. i art. 384 k.p.c. W zażaleniu skarżący
2
kwestionuje stanowisko Sądu Okręgowego, że złożenie wniosku o uzasadnienie
postanowienia co do istoty sprawy przez jednego z uczestników postępowania
nieprocesowego nie wywołuje skutków prawnych wobec pozostałych uczestników i
prowadzi do upływu ustanowionego terminu do wniesienia apelacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Apelacja uczestnika postępowania J. S. została wniesiona od postanowienia
Sądu Rejonowego z dnia 22 maja 2009 r., w którym oddalono wniosek wnioskodawczyni
o stwierdzenie nabycia spadku. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego
postanowienia złożyła tylko wnioskodawczyni. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2009 r.
Sąd Rejonowy odrzucił apelację J. S. w związku z tym, że uczestnik ten nie złożył
wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 22 maja 2009 r., a apelację
przedstawił po upływie ustawowego terminu (art. 369 § 2 k.p.c.). Następnie tenże Sąd
na podstawie art. 395 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił (zaskarżone zażaleniem
uczestnika postępowania J. S.) postanowienie o odrzuceniu apelacji z dnia 13 lipca
2009 r. Ostatecznie Sąd Okręgowy wspomnianym na wstępie postanowieniem z dnia 30
września 2009 r. odrzucił apelację uczestnika J. S. od postanowienia z dnia 22 maja
2009 r., zawierającego oddalenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
Zasadniczą kwestią pozostaje to, czy złożenie wniosku o uzasadnienie
postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku przez wnioskodawczynię
powoduje ten skutek procesowy, iż otwiera się możliwość złożenia apelacji także przez
uczestnika takiego postępowania, który nie składał wniosku o uzasadnienie.
Niewątpliwie bowiem uczestnik J. S. złożył apelację po terminie ustawowym
przewidzianym w art. 369 § 2 k.p.c.
Nietrafnie skarżący eksponuje możliwość zastosowania przepisów
o współuczestnictwie procesowym (w tym – także przepisu art. 73 § 1 k.p.c.) w
postępowaniu nieprocesowym. Taką możliwość wyklucza się w literaturze
i orzecznictwie. Stanowisko takie trafnie motywuje się już samą konstrukcją
postępowania procesowego, a zwłaszcza – jego regułą dwustronności. W postępowaniu
nieprocesowym inaczej skonstruowany został także przedmiot tego postępowania i
przyjęto w nim inne konsekwencje prawno-procesowe merytorycznego rozstrzygnięcia.
Warto też zauważyć, że w przepisach art. 72-74 k.p.c. mówi się wprost o
„współuczestnictwie w sporze” i współuczestnikach sporu, co usprawiedliwia dodatkowo
3
wniosek o usytuowaniu tej instytucji procesowej jedynie w jednej w dwóch postaci
postępowania rozpoznawczego, tj. w postępowaniu procesowym.
De lege lata bezpodstawne byłoby konstruowanie w postępowaniu
nieprocesowym – jak sugeruje skarżący – jakiejś ogólniejszej formuły współuczestnictwa
przy eksponowaniu tego, iż „rozstrzygnięcie wywoływać będzie niepodzielne skutki
prawne w sferze stron (...) sprawy cywilnej (s. 2 zażalenia). Czym innym jest natomiast
sytuacja, w której przepisy k.p.c. odsyłają jedynie do odpowiedniego stosowania
przepisów o współuczestnictwie (np. art. 56 § 1 k.p.c., art. 198 § 4 k.p.c.). Także takich
przepisów brak w księdze drugiej k.p.c. poświęconej postępowaniu nieprocesowemu.
Możliwość przyjęcia współuczestnictwa w postępowaniu cywilnym nie sposób
uzasadniać też tym, że w praktyce dopuszcza się ustanowienie jednego z uczestników
postępowania procesowego pełnomocnikiem innego uczestnika tego postępowania (por.
art. 87 § 1 k.p.c.).
Zakładając trafnie brak zastosowania w postępowaniu o stwierdzenie nabycia
spadku przepisów o współuczestnictwie i przy ustaleniu tego, że apelacja skarżącego
wniesiona została jednak po terminie (art. 369 § 2 k.p.c.), Sąd drugiej instancji miał
usprawiedliwione podstawy, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego wyrażonym w
postanowieniu z dnia 13 lipca 2009 r., ostatecznie odrzucić wniesioną apelację.