Uchwała SN z 20 stycznia 2010, sygn. III CZP 118/09
Data orzeczenia
20 stycznia 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Stanisław Dąbrowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)
Sędzia SN Wojciech Katner
Sędzia SN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w W.
przeciwko Andrzejowi S. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na
posiedzeniu jawnym w dniu 20 stycznia 2010 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24
września 2009 r.:
„Czy w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398
ze zm.) i nieukończonych w danej instancji po tej dacie przewodniczący
zobowiązuje stronę do zapłacenia sum wyłożonych przez Skarb Państwa na
pokrycie wydatków wynikłych z podejmowanych przez sąd czynności?”
podjął uchwałę:
W sprawach wszczętych i niezakończonych w danej instancji przed
wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) sąd orzeka o wydatkach
wynikłych z czynności podejmowanych w toku postępowania na podstawie
przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).
Uzasadnienie
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy
rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie zażalenia na postanowienie
Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 marca 2009 r., którym – przyznając
biegłemu wynagrodzenie – Sąd polecił wypłacić mu je tymczasowo ze środków
Skarbu Państwa i wezwał pozwanego do uiszczenia brakującej zaliczki w terminie 7
dni pod rygorem egzekucji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 5
ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 – dalej: "u.k.s.c. z 1967 r.").
Pozwany zaskarżył to postanowienie w części nakładającej na niego
obowiązek uiszczenia brakującej zaliczki i wniósł o nieobciążanie go kosztami
sporządzenia opinii. W uzasadnieniu podniósł zarzuty naruszenia art. 108, 103 i
1304
k.p.c.
Sąd Apelacyjny powziął poważne wątpliwości co do trafności stanowiska Sądu
Okręgowego. Wskazał, że zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o
kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398ze zm. – dalej:
"u.k.s.c."), w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie tej regulacji stosuje
się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy
o kosztach sądowych. Pod rządem ustawy z 1967 r. pobieranie zaliczek na poczet
wydatków normował art. 41, obecnie jednak kwestia ta została uregulowana w art.
1304
k.p.c. w brzmieniu określonym w art. 126 pkt 12 u.k.s.c., nie jest zatem jasne,
czy do przepisów tych stosuje się regułę intertemporalną wyrażoną w art. 149 ust. 1
u.k.s.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia wiąże się z wykładnią
art. 149 ust. 1 u.k.s.c., zgodnie z którym, w sprawach wszczętych przed dniem
wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej
instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Wątpliwości Sądu
Apelacyjnego wzbudziła kwestia, czy użyty w tym przepisie zwrot „przepisy o
kosztach sądowych” obejmuje unormowania zawarte w art. 1304
k.p.c., dodanym na
podstawie art. 126 pkt 12 u.k.s.c. Odpowiedź pozytywna na tak postawione pytanie
nakazywałaby przyjąć, że kwestionowane rozstrzygnięcie – zgodnie z art. 149 ust. 1
u.k.s.c. – znajduje oparcie w art. 41 u.k.s.c. z 1967 r. Uznanie zaś, że art. 1304
k.p.c. nie jest przepisem o kosztach sądowych w rozumieniu art. 149 ust. 1 u.k.s.c.,
lecz ma charakter procesowy, uzasadniałoby – zgodnie z ogólną regułą prawa
intertemporalnego obowiązującą na gruncie prawa procesowego, tj. zasadą
natychmiastowego działania ustawy nowej – jego zastosowanie w sprawie.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że ustawa z dnia 28
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zawiera, oprócz
przepisów merytorycznych (materialnych i formalnych, ogólnych i szczególnych),
także liczne przepisy zmieniające, uchylające, przejściowe i dostosowujące.
Przepisy zmieniające, zawarte w tytule VI tej regulacji, dotyczą wielu ustaw, przede
wszystkim zaś kodeksu postępowania cywilnego (art. 126 u.k.s.c.), znaczna część z
nich nie wiąże się jednak bezpośrednio z materią kosztów sądowych, lecz ma
charakter dostosowujący. Przykładem takich przepisów jest art. 126 pkt 1 u.k.s.c.
adaptujący art. 9 k.p.c. do art. 78 u.k.s.c., albo art. 126 pkt 10 harmonizujący
przepisy kodeksu postępowania cywilnego o pismach procesowych z terminologią i
ogólnymi założeniami ustawy o kosztach sądowych. Charakter instrumentalny ma
niewątpliwie również art. 126 pkt 19 u.k.s.c., rozbudowujący treść art. 397 § 2 k.p.c.
przez określenie składu sądu właściwego do rozpoznania zażalenia od postanowień
wskazanych w tym ostatnim przepisie.
Pogląd ten Sąd Najwyższy zaprezentował w uzasadnieniu uchwał z dnia 19
kwietnia 2007 r., III CZP 6/07 (OSNC 2007, nr 11, poz. 167) oraz z dnia 18
października 2007 r., III CZP 85/07 (OSNC 2008, nr 10, poz. 113) i należy go
zaaprobować.
Przepisy ustawy o kosztach sądowych z 2005 r., podobnie jak poprzedniej
regulacji z 1967 r., niewątpliwie nie mają charakteru jednolitego. Poza materią
ściśle związaną z kosztami sądowymi, w ustawach tych zostały uregulowane
również inne kwestie, niepozostające w ścisłym związku z problematyką kosztów.
Nie może jednak budzić wątpliwości, że zarówno art. 41 u.k.s.c. z 1967 r., jak
również art. 126 pkt 12 u.k.s.c. wprowadzający do kodeksu postępowania cywilnego
art. 1304
k.p.c., regulują materię dotyczącą bezpośrednio kosztów sądowych,
określają one bowiem, kto, w jakiej sytuacji i w jakim zakresie obowiązany jest do
tymczasowego pokrycia kosztów sądowych, w zakresie wydatków, przez uiszczenie
stosownej zaliczki. Uiszczenie zaliczki na poczet wydatków ma bezpośredni wpływ
na wysokość kosztów sądowych, gdyż wydatki stanowią składnik tych kosztów (art.
2 ust. 1 u.k.s.c.; poprzednio – art. 2 u.k.s.c. z 1967 r.). Trudno jest zatem zasadnie
twierdzić, że art. 1304
k.p.c., będący odpowiednikiem art. 41 u.k.s.c. z 1967 r., nie
dotyczy kosztów sądowych.
Sąd Apelacyjny trafnie zwrócił uwagę, że rozwiązania przyjęte w dodanym –
na podstawie art. 126 pkt 12 u.k.s.c. – art. 1304
k.p.c. pełnią funkcję harmonizującą
obowiązki stron w zakresie kosztów sądowych z zasadą kontradyktoryjności, nie
zmienia to jednak oceny, że realizując ten cel, regulują bezpośrednio materię
kosztów sądowych powstałych w konkretnym postępowaniu. Należy zatem uznać,
że są one – mimo ulokowania ich w kodeksie postępowania cywilnego – przepisami
o kosztach sądowych w rozumieniu art. 149 ust. 1 u.k.s.c. i stosuje się do nich
reguły intertemporalne wyrażone w tym przepisie.
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.